صمد مرفاوی، سرمربی تیم فوتبال نفت و گاز گچساران :
من فـرزند خوزستانم
یونس صادقی | صمد مرفاوی، مهاجم سابق تیم ملی فوتبال ایران و استقلال و سرمربی کنونی تیم فوتبال شرکت بهره برداری نفت و گاز گچساران، بخش مهمی از خاطرات فوتبالی خود را در سال هایی ساخته که جنگ و شرایط دشوار کشور، حتی بر ورزش و مسابقات فوتبال سایه انداخته بود. او که فوتبال را از حیاط خانه سازمانی و بازی با برادرانش آغاز کرده، خیلی زود به سطح اول ملی رسیده و بعدها با تیم فوتبال استقلال و تیم ملی ایران، قهرمانی آسیا را تجربه کرده است. مرفاوی در گفت وگو با خبرنگار ماهنامه «مشعل» از روزهای کودکی، نسل طلایی فوتبال، تجربه حضور در نیمکت مربی گری تیم فوتبال شرکت بهره برداری نفت و گاز گچساران و همچنین مشکلات فوتبال امروز ایران می گوید.
از دوران کودکی خود در خوزستان بگویید.
من، فرزند خوزستانم و در خرمشهر متولد شدم. پدرم در گمرک کار می کرد و از شش سالگی، به دلیل شغل او به «سربندر» رفتیم و من در آنجا بزرگ شدم. شرایط آن سال ها با امروز بسیار متفاوت است. ما پنج برادر و دو خواهر بودیم و در یک خانه سازمانی با حیاطی بزرگ زندگی می کردیم. همان حیاط، نخستین زمین فوتبال من بود. پس از آن، بازی های ما به کوچه و خیابان کشیده شد و از آنجا که خانه های سازمانی کنار هم ساخته شده بودند، درهای خانه ها برای ما حکم دروازه را داشتند. در تعطیلات، تمام صبح و بعدازظهرها را فوتبال بازی می کردیم.
با توجه به اینکه در مناطق عملیاتی متولد شده و رشد کرده اید، چه خاطراتی از آنجا دارید؟
هرگاه از مسیر سریندر به آبادان سفر می کردم، پالایشگاه و کارکنان پرتلاش آن را می دیدم. افزون بر اینکه شماری از بستگانم در صنعت نفت مشغول به کار بودند، از نزدیک با سختی کار آنها، به ویژه در شرایط دشوار آب وهوایی خوزستان آشنایی داشتم. 2 سال پیش که به گچساران رفتم، دشواری های کار در این صنعت را بار دیگر از نزدیک دیدم، از این رو ما ورزشکاران خود را مدیون زحمات این عزیزان می دانیم.
مسیر شما از فوتبال محلی تا تیم ملی جوانان خیلی سریع طی شد. این راه چگونه طی شد؟
مسیر حرفه ای من از پیوستن به تیم «پاس بندرامام خمینی (ره)» آغاز شد؛ جایی که برادرم مربی تیم بود. پس از آن، برای تیم جوانان خوزستان انتخاب و با درخشش در مسابقات استانی، راهی رقابت های کشوری شدم. در همان دوره از من برای حضور در تیم ملی جوانان دعوت کردند. جالب اینکه تمام این مسیر، از تیم جوانان خوزستان تا پوشیدن پیراهن تیم ملی، تنها در یک بازه زمانی چهارماهه طی شد و در نهایت برای مسابقات بنگلادش اعزام شدیم. آن دوران، مصادف با سال های پرخطر جنگ تحمیلی عراق علیه ایران بود. حتی زمانی که برای مسابقات جوانان در اهواز حضور داشتیم، صدای موشک ها و فضای سنگین جنگی را از نزدیک لمس می کردیم؛ اما اشتیاق ما به فوتبال چنان بود که حتی شرایط دشوار جنگی نیز نتوانست مانع پیشرفت ما شود. بر این باور بودیم که وظیفه ای فراتر از ورزش داریم؛ اگر رزمندگان در جبهه ها از خاک کشور دفاع می کردند، ما نیز وظیفه داشتیم در میدان فوتبال برای نام ایران تلاش کنیم. با همین نگاه و با همین هدف، به میدان می رفتیم تا برای برافراشته بودن پرچم کشورمان بجنگیم.
در زمانی فوتبال بازی کردید که تعصب به پیراهن ملی و باشگاهی بسیار پررنگ بود. دلیل این تعصب را در چه می دانید؟
شرایط آن زمان را باید در نظر گرفت. کشور درگیر جنگ بود و همین موضوع باعث شد احساس تعلق و تعصب نسبت به ایران بسیار زیاد باشد. وقتی با تیم ملی یا حتی استقلال به خارج از کشور می رفتیم، خودمان را فقط نماینده یک باشگاه نمی دانستیم؛ احساس می کردیم نماینده ایران هستیم. ما استقلال تهران نبودیم، استقلال ایران بودیم. وقتی در مسابقات آسیایی بازی می کردیم، می دانستیم مردم ایران نتیجه بازی ما را دنبال می کنند. همین موضوع انگیزه زیادی به ما می داد.
قهرمانی استقلال در آسیا، یکی از مهم ترین خاطرات دوران بازی شماست. از آن روزها بگویید.
پس از پایان خدمت سربازی، ابتدا به تیم دارایی تهران پیوستم و پس از آن، راهی باشگاه استقلال شدم. در آن سال ها، زنده یاد منصور پورحیدری، تیمی بسیار قدرتمند ساخته بود؛ تیمی که مدعی اصلی قهرمانی بود و توانست چند جام ارزشمند داخلی برای استقلال به ارمغان بیاورد.به خاطر دارم برای مسابقات مقدماتی آسیا در قطر، شرایط بسیار دشواری را پشت سر گذاشتیم. از تهران عازم شیراز شدیم، ساعت چهار صبح به قطر پرواز کردیم و همان روز، هشت شب، مقابل تیم السد قطر به میدان رفتیم. برنامه مسابقات بسیار فشرده و طاقت فرسا بود؛ گاه فاصله میان بازی ها و سفرهای پی درپی به قدری کوتاه بود که مثلا پس از بازگشت از قطر، باید بلافاصله برای بازی دیگری آماده می شدیم؛ اما با همه این فشارها، توانستیم از مراحل دشوار عبور کنیم و بر سکوی قهرمانی آسیا بایستیم. پیروزی مقابل تیم های مطرح آسیا افتخاری بود که برای فوتبال ایران اهمیت بسیاری داشت؛ در همان تورنمنت نیز عنوان آقای گلی مسابقات را کسب کردم. پس از قهرمانی، استقبال مردم بی نظیر بود. در فرودگاه، چهره های برجسته فوتبال ایران از جمله آقای پروین برای استقبال آمده بودند که این اتفاق برای ما بسیار ارزشمند بود. آن استقبال، تنها تجلیل از استقلال نبود؛ بلکه مردم از تیمی قدردانی می کردند که نام و پرچم ایران را در قاره کهن سرافراز کرده بود.
در مقطعی، مرحوم پرویز دهداری، نسل جدیدی را به تیم ملی معرفی کرد. نگاه شما به شخصیت و روش کار او چیست؟
مرحوم دهداری انسان بزرگی بود. روی نظم و انضباط بسیار تأکید داشت. بعضی ها شاید آن زمان می گفتند روش او سختگیرانه است، اما من چنین برداشتی ندارم. او معتقد بود وقتی عضو تیم ملی هستید، باید خودتان را با اصول و نظم تیم هماهنگ کنید. بعد از استعفای تعدادی از بازیکنان، تصمیم گرفت نسل جدیدی را وارد تیم ملی کند. این تصمیم آسان نبود، اما نتیجه اش را بعدها دیدیم. بازیکنان جوان وارد تیم ملی شدند، تجربه کسب کردند و در مسابقات مختلف حضور یافتند. به نظر من راهی که دهداری انتخاب کرد، در نهایت به نفع فوتبال ایران بود. او ایستادگی کرد و یک تیم جوان ساخت.
همراه با تیم ملی در بازی های آسیایی قهرمان شدید. از آن دوران بگویید؟
هر وقت تیم های باشگاهی ما خوب بودند، تیم ملی هم نتایج درخشانی می گرفت. سال ۱۹۹۰ یکی از همان سال ها بود. آن زمان شرایط استقلال و پرسپولیس عالی بود؛ ۹ نفر از ما استقلالی ها در تیم ملی بودیم و پرسپولیس هم که قهرمان جام در جام آسیا شده بود و تیم بسیار قدرتمندی داشت. علی پروین برای بازی های پکن، بازیکنان فوق العاده ای را جمع کرده بود. ما در آن مسابقات، کره جنوبی، ژاپن و مالزی را شکست دادیم. گل بازی کره را مرحوم سیروس قایقران زد و من هم در بازی با ژاپن گل زدم. در نهایت، بازی فینال مقابل کره شمالی به ضربات پنالتی کشیده شد و توانستیم برنده و قهرمان آسیا شویم.
چه زمانی تصمیم گرفتید فوتبال را کنار بگذارید و وارد دنیای مربیگری شوید؟
من سال 1378 از فوتبال خداحافظی کردم. شاید می توانستم چند سال دیگر هم بازی کنم، اما احساس کردم شرایط تغییر کرده است. از نظر اخلاقی و رفتاری هم شرایطی پیش آمده بود که احساس می کردم نه من می توانم برخی شرایط را تحمل کنم و نه دیگران می توانند با من کنار بیایند، از این رو ترجیح دادم کنار بکشم. بعد از آن در رده های پایه استقلال فعالیت کردم و سپس وارد عرصه مربیگری شدم.
در دوره سرمربیگری استقلال، تیم شما تا هفته های پایانی شانس قهرمانی داشت، اما در نهایت چهارم شد. چه اتفاقی افتاد؟
چهار هفته پایانی، شرایط تیم متشنج شد. وقتی بازیکن می داند فصل بعد سرمربی دیگری خواهد آمد، جمع کردن تیم سخت می شود. نمی خواهم همه چیز را گردن مدیریت بیندازم. مدیران وقت هم زحمات زیادی کشیدند، اما گاهی احساسات جای منطق را می گیرد و همین مسئله روی تیم اثر می گذارد. ما اگر در آن چند هفته نتیجه می گرفتیم، می توانستیم قهرمان شویم، اما در نهایت چهارم شدیم. در نقل و انتقالات داخلی و خارجی هم مسائلی وجود داشت. برخی افراد واسطه هایی بودند که منافع خودشان را دنبال می کردند و از من هم می خواستند که با آنها همکاری کنم، اما نمی پذیرفتم. اگر قرار بود وارد چنین مسائلی شوم، شاید می توانستم سال های بیشتری در استقلال یا تیم های دیگر مربیگری کنم، اما ترجیح دادم به اصول خودم پایبند بمانم.
اکنون سرمربی تیم فوتبال شرکت بهره برداری نفت و گاز گچساران هستید. هدفتان برای این فصل چیست؟
هدف ما این است که تیمی با شخصیت و محترم داشته باشیم؛ تیمی در شأن وزارت نفت، مردم گچساران و فوتبال خوزستان. امسال تلاش می کنیم تیم خوبی بسازیم و نتایج مناسبی کسب کنیم. مردم گچساران فوتبال را دوست دارند. سال گذشته هم دیدم که مردم زیادی برای تماشای بازی ها می آمدند و امیدوارم امسال بتوانیم آنها را خوشحال کنیم.
وضعیت آینده فوتبال ایران را چگونه ارزیابی می کنید؟ چرا فاصله فوتبال ایران با برخی کشورهای آسیایی بیشتر شده است؟
به نظرم فوتبال ایران باید یک جایی متوقف شود و برنامه ریزی بلندمدت داشته باشد. ما همیشه می گوییم باید قهرمان شویم؛ اما باید یک جایی به جوانان اعتماد کنیم و برای ســــال هــــای آینـــده، تــیم ملی بسازیم. اگر می گوییم فوتبال ایران، بهترین فوتبال آسیاست، پس باید برای رسیدن به این جایگاه برنامه داشته باشیم. نمی شود فقط نتیجه گرا بود. باید یک برنامه چندساله داشته باشیم و بگوییم از این نقطه شروع می کنیم و در چهار سال آینده به نقطه مشخصی می رسیم. اعتماد به جوانان هزینه دارد. باید قبول کنیم که اگر می خواهیم نسل جدیدی بسازیم، ممکن است در مقطعی نتیجه نگیریم. ما متاسفانه طاقت شکست نداریم و همیشه می خواهیم قهرمان شویم. در حالی که کشورهایی مثل ژاپن، کره، عربستان و قطر سال ها برای فوتبال پایه و ساختار فوتبال خود برنامه ریزی کرده اند.