رزمنده خرمشهری از روزهای اسارت در دوران دفاع مقدس روایت می کند
قصه یک غیرت پشت هر خط لوله
مشعل | خالد واحدی سال های کودکی و نوجوانی خود را در خرمشهر گذراند؛ شهری که جنگ تحمیلی هشت ساله از همان روزهای نخست، زندگی او و خانواده اش را دستخوش تغییر قرار داد. در نوجوانی، برای نبرد با دشمن بعثی به جبهه رفت و چند باری هم مجروح شد. در سال های پایانی هشت سال دفاع مقدس، به فعالیت در جنگ الکترونیک پرداخت و در آن روزها به اسارت دشمن درآمد و هفت سال اسیر بود. واحدی در گفت وگو با خبرنگار ماهنامه "مشعل" به روایت سال ها تلاش در عرصه جنگ تحمیلی و کار در شرکت لوله سازی اهواز و شرکت ملی مناطق نفت خیز جنوب پرداخت که در ادامه روایت او را با هم می خوانیم.
در ابتدا خودتان را برای خوانندگان "مشعل" معرفی کنید.
متولد آذر ماه سال ۱۳۴۵ در کاظمین عراق هستم. خانواده ام تا قبل از شروع جنگ، در خرمشهر زندگی می کردند. دوران ابتدایی را در این شهر گذراندم و در آستانه ورود به دوره راهنمایی بودم که جنگ تحمیلی آغاز شد ؛ به عبارتی نوجوانی ام با جنگ گره خورد.
آن روزها برای یک نوجوان ۱4- ۱3 ساله، دیدن آتش و بمباران و اشغال شهر، تجربه بسیار سنگینی بود. خرمشهر در روزهای نخست جنگ به شدت درگیر شد و خانواده من نیز همانند بسیاری از خانواده های خرمشهری مجبور شدند خانه و زندگی خود را رها کرده و به شهر دیگری بروند.
پس جنگ را در شهر خودتان تجربه کردید؟
دقیقاً. ما جنگ را از نزدیک دیدیم، حتی پیش از اینکه خودم به عنوان رزمنده وارد جبهه شوم، فضای جنگ را تجربه کرده بودم. 2 نفر از برادرانم نیز در جریان جنگ مجروح شدند و همین موضوع باعث شد خانواده خیلی زود با واقعیت جنگ رو به رو شود. بعد از ترک خرمشهر به کاشان رفتیم. آنجا بود که احساس کردم نمی توانم فقط تماشاگر باشم، از این رو و با وجود سن کم، تصمیم گرفتم به عنوان بسیجی راهی جبهه شوم.
اولین حضورتان در جبهه به چه زمانی برمی گردد؟
در آذرماه سال ۱۳۶۰ به مناطق عملیاتی غرب کشور اعزام شدم. در همان ماه ها بود که در عملیاتی، برای نخستین بار مجروح شدم. پس از آن، در سال 1361 در عملیات محرم و اسفندماه سال 1362 نیز در عملیات خیبر از ناحیه دست آسیب دیدم.
در اسفند ماه سال ۱۳۶۳ در عملیات بدر و سال 1365 نیز در عملیات فاو شرکت کردم که در این عملیات هم از ناحیه زانوی پای چپ و بازوی دست راست مجروح و جانباز شدم.
در میانه جنگ (سال 1363) با قبولی درکنکور سراسری، در رشته مهندسی مکانیک دانشگاه شهید چمران اهواز به تحصیل پرداختم؛ البته ارتباطم با جبهه قطع نشد.
چه زمانی احساس کردید تخصص مهندسی می تواند در جنگ هم کاربرد داشته باشد؟
در دوره دانشجویی، دوباره به منطقه اعزام شدم و در بخش مهندسی رزمی فعالیت کردم. بعدها به دلیل جراحت متعدد، از آنجا که دیگر امکان حضور مستمر در واحدهای رزمی را نداشتم، با توجه به تخصص درسی و تسلط به زبان عربی، وارد حوزه جنگ الکترونیک شدم و تا پایان جنگ در این بخش فعالیت کردم.
این تجربه بعدها برای من جالب شد؛ زیرا وقتی به صنعت نفت آمدم، متوجه شدم بسیاری از مفاهیمی که در جنگ با آنها روبه رو بودم، به شکل دیگری در صنعت نفت هم وجود دارد؛ یعنی کار تخصصی، کار گروهی، حساسیت تجهیزات و ضرورت حفظ یک مجموعه در شرایط بحرانی.
قصه شما با حضور در عملیات مختلف و مجروح شدنتان تمام نمی شود؛ زیرا مدتی را هم اسیر بودید. از آن دوران و اینکه چند سال طول کشید، برایمان بگویید؟
اسارت من به پس از جنگ تحمیلی یعنی سال ۱۳۶۹ (در جریان حوادث بعد از جنگ خلیج فارس) باز می گردد. در آن زمان، به همراه تعدادی از همرزمانم در عراق اسیر شدیم. گروهی ۴۸نفره که مدتی طول کشید تا اسم مان به عنوان اسیر جنگی ثبت شود. حدود سه سال در شرایط بسیار دشوار و نامشخصی به سر بردیم و پس از آن وارد اردوگاه اسرای جنگی شدیم. این اسارت هفت سال و سه ماه طول کشید تا اینکه در ۱۷ فروردین ۱۳۷۷ به میهن بازگشتم.
تخصص و حرفه شما خارج از فضای جنگ چه بود؟
من در شرکت لوله سازی اهواز فعالیت می کردم. کار در این شرکت که قبل از خصوصی شدن، یکی از زیرمجموعه های شرکت ملی نفت ایران محسوب می شد، برایم بسیار جذاب بود؛ زیرا لوله سازی فقط یک کارخانه تولیدی نبود؛ بخشی از تاریخ صنعت وحتی تاریخ دفاع مقدس را هم با خود داشت.
منظورتان نقش لوله سازی در دوران جنگ است؟
بله. یکی از خاطرات مهمی که همیشه برای من جذاب بوده، نقش لوله های تولیدشده در لوله سازی پروژه پل فاو است. در عملیات فاو، عبور از اروند و پشتیبانی از نیروها یکی از مسائل مهم بود. عرض رودخانه در آن منطقه به بیش از ۸۰۰ متر می رسید و جزر و مد و جریان آب شرایط دشواری ایجاد می کرد. برای عبور تجهیزات و پشتیبانی نیروها، یک راهکار مهندسی لازم بود. لوله های با قطر زیاد مثل لوله های ۵۶ اینچ، در ساخت این سازه مورد استفاده قرار گرفتند. اینجا بود که من از نزدیک متوجه شدم یک کارخانه صنعتی که شاید در ظاهر فقط یک واحد تولیدی بود، چگونه می تواند محصولش را به یک پروژه مهم مهندسی جنگ پیوند بزند.
پس زمانی که به نفت آمدید،با صنعتی مواجه شدید که پیش تر شبیه آن را در جنگ دیده بودید؟
بله همین طور است. برای من نفت، فقط تولید نفت نبود. وقتی وارد لوله سازی شدم، فهمیدم که پشت هر لوله، هر خط انتقال و هر تأسیسات، زنجیره بزرگی از مهندسی، تولید، تعمیرات و نیروی انسانی قرار دارد. در دوران جنگ، این زنجیره اهمیت دو چندان داشت؛ زیرا تأسیسات نفتی خودشان هدف حملات دشمن بودند و در عین حال باید تولید ادامه پیدا می کرد.
پیش از ورود رسمی به صنعت نفت، آثار این حملات را در اهواز هم دیده بودید؟
من در اهواز زندگی می کردم و حملات به تأسیسات نفتی را از نزدیک می دیدم. یکی از خاطرات تلخ من هم مربوط به بمباران لوله سازی اهواز درسال ۱۳۶۵ است.در آن حمله بخش هایی از این مجموعه آسیب دید و تعدادی از کارکنان، به ویژه نیروهای تعمیرات، شهید شدند.
به نظر شما چرا تأسیسات نفتی تا این اندازه مورد هدف دشمن قرار می گرفتند؟
نفت، شریان اقتصادی کشور است و دشمن می داند اگر تولید، انتقال یا صادرات نفت مختل شود، فشار زیادی به اقتصاد کشور وارد خواهد شد. به همین دلیل پالایشگاه ها، خطوط انتقال، تأسیسات نفتی و مناطق عملیاتی بارها مورد حمله قرار گرفتند؛ اما نکته مهم این بود که کارکنان صنعت نفت کار را متوقف نکردند و پس از هرحمله، نیروهای تعمیرات و عملیاتی، تأسیسات را دوباره به مدار باز می گرداندند.
یعنی نفت در دوران جنگ، یک جبهه دیگر بود؟
بله؛ یک جبهه در خط مقدم بود و یک جبهه هم در تأسیسات نفتی. یعنی کارکنان صنعت نفت هم در تاسیسات زیر بمباران به بازسازی و حفظ تولید می پرداختند و هم به جبهه می رفتند و اسلحه به دست می گرفتند. برای همین وقتی بعدها خودم وارد صنعت نفت شدم، احساس نکردم وارد یک مجموعه غریبه شده ام. من جنگ را دیدم و سپس وارد بخشی از مجموعه ای شدم که در دوران جنگ باید چرخ اقتصاد کشور را می چرخاند.
بعد از لوله سازی اهواز به شرکت ملی مناطق نفت خیز جنوب منتقل شدید. تجربه کار در این مجموعه چه تفاوتی با کار در لوله سازی اهواز داشت؟
در سال ۱۳۸۵، پس از واگذاری لوله سازی به بخش خصوصی، به شرکت ملی مناطق نفت خیز جنوب منتقل شدم و فعالیت خود را در آنجا ادامه دادم. کار در این شرکت، فصل دیگری از زندگی حرفه ای من بود؛ مجموعه ای بزرگ با تأسیسات گسترده و نیروهایی که در شرایط سخت عملیاتی کار می کردند. فاصله زیاد تأسیسات از هم، تجهیزات حساس و شرایط خاص عملیاتی، مواردی بود که کار را حساس و متفاوت می کرد. آنجا بیشتر از همیشه متوجه شدم که تولید نفت، حاصل کار یک نفر یا یک واحد نیست؛ بلکه نتیجه کار یک زنجیره بزرگ انسانی است.
بعد از این همه سال، وقتی به مسیر زندگی تان نگاه می کنید، چه ارتباطی میان جنگ و نفت می بینید؟
برای من این دو از هم جدا نیســـتنــد. جنگ بخش بزرگی از دوران جـــــــــــوانـــــــــی ام بـــــــود و صنعت نفــــــت بخـش بزرگی از زنـــــدگی کــــــاری ام را ســـــاخت. درجنگ، با چشم دیدم که کشور برای حفظ استقلال چه هزینه ای می پردازد و فهمیدم یکی از مهم ترین پایه های ایستادگی کشور، همین صنعت نفت است. از خرمشهر و جبهه شروع کردم، سال ها اسیر بودم و بعد به صنعت نفت برگشتم. شاید اگر بخواهم همه این سال ها را در یک جمله خلاصه کنم، می توانم بگویم هرجا بودم، چه در جبهه و چه در صنعت نفت، یک موضوع مشترک وجود داشت: آدم هایی که در شرایط سخت، کارشان را رها نکردند.