رویکرد صنعت گاز درمددکاری اجتماعی فراتر از ساختار اداری است
آرامــــــش مأموریت اصلی
مشعل | در صنعتی که به عنوان یکی از زیرساخت های حیاتی کشور شناخته می شود، «نیروی انسانی» همچنان مهم ترین سرمایه آن به شمار می آید. شرکت ملی گاز ایران در کنار مأموریت های گسترده عملیاتی، با مجموعه ای از موضوع های مختلف انسانی و روانی کارکنان نیز مواجه است؛ موضوع هایی که در شرایط عادی، بویژه در دوره های بحرانی و تنش های منطقه ای، اهمیت دوچندانی پیدا می کنند. در این میان، واحد روابط کار و مددکاری اجتماعی به عنوان یکی از بخش های کلیدی حوزه منابع انسانی، نقشی فراتر از ساختار اداری ایفا می کند و به نقطه اتصال میان سیاست های سازمانی و نیازهای واقعی کارکنان و خانواده های آنان تبدیل شده است. این واحد، با مأموریت هایی مثل رسیدگی به حوادث شغلی، مدیریت تعارضات سازمانی، حمایت های معیشتی، خدمات مشاوره ای و برنامه های توانبخشی، تلاش دارد نوعی توازن میان الزام های کاری و شرایط نیروی انسانی برقرار کند. در گفت وگو با محسن ناظمی، رئیس روابط کار و مددکاری اجتماعی شرکت ملی گاز ایران، ابعاد مختلف این مأموریت ها، از اجرای طرح های حمایتی و پرداخت غرامت ها تا نقش این واحد در مدیریت بحران های اخیر و ارتقای تاب آوری کارکنان تشریح شده است؛ تصویری که نشان می دهد حمایت اجتماعی در صنعت گاز، نه یک اقدام مقطعی؛ بلکه بخشی از یک رویکرد نظام مند و مستمر در صیانت از سرمایه انسانی است .
در ساختار منابع انسانی شرکت ملی گاز ایران، حوزه روابط کار و مددکاری اجتماعی به عنوان یکی از بازوهای تخصصی، مأموریتی چندلایه و پیوسته را دنبال می کند که صرفا به رسیدگی اداری محدود نمی شود. این حوزه در بطن خود، ترکیبی از اقدام های حمایتی، مشاوره ای و جبرانی را در برمی گیرد که هدف آن کاهش تنش های شغلی، ارتقای کیفیت زندگی کاری و حمایت هدفمند از کارکنان و خانواده ها در شرایط مختلف است.
در سال های اخیر، با افزایش پیچیدگی های محیط کار و بروز مسائل جدید در حوزه های معیشتی، خانوادگی و سلامت روان، نقش این واحد نیز توسعه یافته و به سمت مداخلات ساختاری تر و برنامه محور حرکت کرده است. طراحی سازوکارهای حمایتی برای کارکنان آسیب دیده، پیگیری پرونده های توانبخشی و ایجاد بسترهای مشاوره تخصصی از جمله مواردی هستند که این حوزه را به یکی از بخش های اثرگذار در حفظ و پایداری سرمایه انسانی در صنعت گاز تبدیل کرده اند.
معماری منابع انسانی در دل صنعت گاز
در ساختار منابع انسانی شرکت ملی گاز ایران، واحد روابط کار و مددکاری اجتماعی فقط یک واحد اداری یا اجرایی نیست؛ بلکه به تعبیر محسن ناظمی، رئیس این حوزه، «نقطه تنظیم کننده تعادل میان الزام های سازمانی و مسائل واقعی کارکنان» است. این واحد در نقطه تلاقی سه حوزه تخصصی روابط کار، مددکاری اجتماعی و مشاوره خانواده قرار دارد و تلاش می کند میان اقتضائات سخت و پیچیده صنعت گاز و مسائل و نیاز های واقعی کارکنان و خانواده های آنان نوعی توازن پایدار ایجاد کند. وی در تشریح مأموریت این واحد تأکید می کند که جامعه هدف، فقط کارکنان رسمی نیستند؛ بلکه طیف گسترده ای از نیروهای رسمی، قراردادی، پیمانکاری و حتی خانواده های آنان را شامل می شود؛ جامعه ای که در معرض انواع فشارها و بحران ها قرار دارد. این بحران ها می تواند از حوادث عملیاتی و شغلی آغاز شود و تا مسائل معیشتی، خانوادگی، روانی و حتی اجتماعی امتداد یابد. از این رو، ساختار این واحد به گونه ای طراحی شده که بتواند در چند سطح به طور همزمان مداخله کند و پاسخگوی نیازهای متفاوت باشد. رئیس روابط کار و مددکاری اجتماعی شرکت ملی گاز ایران ادامه می دهد: در لایه نخست، روابط کار قرار دارد که به صورت مستقیم با حوادث شغلی و پیامدهای آن درگیر است. در این بخش، هرگونه حادثه ناشی از کار، از آسیب های جسمی تا موارد منجر به از کارافتادگی یا فوت مورد بررسی دقیق قرار می گیرد. در چنین شرایطی، صندوق تأمین آتیه به عنوان سازوکار اصلی جبران خسارت وارد عمل می شود. این صندوق که بر پایه مشارکت کارکنان و کارفرما شکل گرفته، نقش یک پشتوانه مالی و بیمه ای درون سازمانی را ایفا می کند و امکان پرداخت غرامت به کارکنان یا خانواده های آنان را فراهم می سازد. در کنار این بخش، مددکاری اجتماعی قرار دارد که ماهیتی کاملاً انسانی تر و مداخله محور دارد. این حوزه تنها به جبران مالی محدود نمی شود؛ بلکه تلاش می کند شرایط زندگی کارکنان در ابعاد مختلف را بهبود بخشد. از بررسی مشکلات معیشتی گرفته تا رسیدگی به بحران های خانوادگی و حمایت از گروه های آسیب پذیر، همه در دایره فعالیت این بخش قرار می گیرند. در مجموع، آنچه از نگاه ناظمی این واحد را متمایز می کند، نه فقط گستردگی وظایف آن؛ بلکه یکپارچگی میان این سه حوزه است. روابط کار، مددکاری اجتماعی و مشاوره، در کنار هم یک شبکه حمایتی منسجم را شکل می دهند که هدف آن نه فقط حل بحران ها؛ بلکه پیشگیری از شکل گیری آنها در سطح سازمانی و خانوادگی است.
بازتعریف نقش منابع انسانی در مدیریت تعارض و سلامت روان
در نگاه محسن ناظمی، یکی از مهم ترین مأموریت های واحد روابط کار و مددکاری اجتماعی شرکت ملی گاز ایران، فراتر از رسیدگی به پرونده ها و حوادث، «تنظیم رابطه میان انسان و سازمان» است؛ رابطه ای که اگر نامتوازن شود، بسرعت خود را در قالب تعارض سازمانی، افت بهره وری یا فشارهای روانی در محیط کار نشان می دهد. به همین دلیل، این واحد در ساختار منابع انسانی شرکت ملی گاز ایران، نقشی تنظیم گر و مداخله گر دارد؛ نقشی که هدف آن حفظ ثبات در محیط کار و جلوگیری از تبدیل تنش های کوچک به بحران های ساختاری است. ناظمی تأکید می کند: در یک سازمان بزرگ و چندلایه مانند شرکت ملی گاز ایران، تعارض امری طبیعی و اجتناب ناپذیر است؛ اما آنچه اهمیت دارد، چگونگی مدیریت این تعارض هاست و واحد روابط کار در این میان تلاش می کند با تکیه بر مقررات، گفت وگو و سازو کارهای تخصصی، از انباشت مشکلات جلوگیری کند و مسیر حل وفصل آنها را در چارچوب های رسمی و عادلانه هدایت کند. ناظمی تصریح می کند: تمرکز ویژه بر خانواده های دارای فرزند معلول یا مبتلا به بیماری های خاص نیز بخش دیگری از این رویکرد چندلایه است. در این نگاه، موضوع معلولیت یا بیماری، یک مسأله اجتماعی و سازمانی تلقی می شود، نه موضوعی فردی و پنهان در زندگی کارکنان. همین نگرش موجب شده حمایت از توان خواهان به صورت ساختاری و مداوم در برنامه های واحد مددکاری اجتماعی جریان داشته باشد. آنچه در این بخش از فعالیت های واحد روابط کار و مددکاری اجتماعی برجسته می شود، حرکت از یک رویکرد صرفا واکنشی به سمت یک رویکرد پیشگیرانه و توسعه محور است؛ رویکردی که تلاش می کند پیش از بروز بحران، زمینه های آن را شناسایی و کنترل کند.
حمایت ها، تأمین آتیه و اقتصاد همدلی
یکی از ستون های اصلی فعالیت واحد روابط کار و مددکاری اجتماعی در شرکت ملی گاز ایران، نظام حمایت های معیشتی و مالی از کارکنان در شرایط بحرانی است؛ نظامی که تلاش می کند در کنار سازوکارهای اداری، یک لایه حمایتی برای مواجهه با آسیب های پیش بینی نشده ایجاد کند.
ناظمی در تشریح فعالیت های این بخش می گوید: فلسفه این حمایت ها، فقط پرداخت کمک مالی نیست؛ بلکه ایجاد نوعی «شبکه اطمینان اجتماعی» برای کارکنان و خانواده های آنان است.
در همین چارچوب، طی سال ۱۴۰۴ حدود 131 مورد کمک بلاعوض به کارکنان و خانواده های آنان پرداخت شده است. حمایت ها در شرایطی اختصاص یافته که کارکنان با بحران هایی نظیر بیماری های خاص، مشکلات شدید معیشتی، حوادث یا فشارهای ناگهانی اقتصادی مواجه شده اند.
نقش مددکاری در شرایط اضطراری
یکی از جدی ترین آزمون های واحد روابط کار و مددکاری اجتماعی در سال های اخیر، مواجهه با شرایط بحرانی ناشی از تنش ها، درگیری ها و جنگ بوده است؛ شرایطی که نه تنها عملکرد سازمانی؛ بلکه ساختار حمایت اجتماعی از کارکنان را نیز تحت فشار قرار داد. ناظمی در تشریح این دوره، به فعال سازی سریع سازوکارهای ارتباطی و حمایتی در همان ساعات ابتدایی بحران اشاره می کند؛ سازوکارهایی که با هدف حفظ ارتباط لحظه ای با کارکنان و شناسایی سریع آسیب ها طراحی شد.
وی در ادامه می گوید: در دوره جنگ، یک سیستم اطلاع رسانی داخلی با عنوان «آی گاز» راه اندازی شد تا همه گزارش های مربوط به حوادث کارکنان، اعم از خسارات جانی و مالی در آن به صورت متمرکز ثبت و پیگیری شود. این اقدام باعث شد شبکه ای یکپارچه میان مدیریت منابع انسانی، شرکت های تابعه و واحدهای عملیاتی شکل بگیرد و امکان واکنش سریع به حوادث فراهم شود.
بر اساس گزارش های ثبت شده، درجریان این بحران در مجموع ۸۷ مورد حادثه به کارکنان شرکت ملی گاز ایران گزارش شد که خسارت های جانی، آسیب های روانی و خسارات مالی را شامل می شد و از این تعداد، ۲۳ مورد به طور مستقیم مربوط به خسارات مالی مانند تخریب منازل مسکونی یا آسیب به اموال شخصی کارکنان بود که در قالب بسته های حمایتی مورد رسیدگی قرار گرفتند.
رئیس روابط کار و مددکاری اجتماعی شرکت ملی گاز ایران، با بیان اینکه درکنار حمایت های مالی، بخش قابل توجهی از اقدام های این واحد در حوزه حمایت روانی متمرکز شده است، ادامه می دهد: در روزهای اوج بحران، ۶۸ مورد مشاوره تلفنی و آنلاین از سوی مشاور تخصصی بالینی و کودک ارائه شد. این خدمات به صورت فوری و بدون تشریفات اداری در اختیار کارکنان و خانواده های آنان قرار گرفت و نقش مهمی در کنترل اضطراب و کاهش فشار روانی ناشی از شرایط جنگی داشت. ناظمی تأکید می کند: در چنین شرایطی، نقش مددکاری اجتماعی تنها به پرداخت کمک های مالی محدود نمی شود؛ بلکه «حضور انسانی» مهم ترین مؤلفه مداخله است. به همین دلیل، در کنار خدمات مالی و مشاوره ای، ارتباط مستقیم مددکاران با خانواده های آسیب دیده نیز برقرار شد؛ ارتباطی که در قالب عیادت، دلجویی تلفنی و پیگیری وضعیت خانوارها انجام شد. وی تصریح می کند: در مواردی که منازل کارکنان دچار آسیب جدی شده بود، پیشنهادهایی برای حمایت های گسترده تر از جمله کمک های بلاعوض سنگین و حتی ودیعه مسکن مطرح شد و در دستور بررسی قرار گرفت تا از طریق سازوکارهای وزارت نفت، نهایی شود. ناظمی با بیان اینکه در این میان، تعدادی از کارکنان نیز در جریان حوادث جنگی جان خود را از دست دادند، می گوید: رسیدگی به خانواده های آنان در اولویت فوری قرارگرفت و با حضور در منازل این خانواده ها و برگزاری جلسات حمایتی، تلاش شد تا افزون بر جبران مالی، حمایت روانی و اجتماعی مستمر انجام شود.
تجربه جنگ 12 روزه و جتگ رمضان
«جنگ» نشان داد که واحد روابط کار و مددکاری اجتماعی در شرایط اضطراری، از یک واحد پشتیبان به یک «خط مقدم حمایتی» تبدیل می شود؛ خطی که وظیفه آن نه فقط مدیریت خسارت؛ بلکه حفظ آرامش روانی و اجتماعی در سطح سازمان است.
در نگاه راهبردی شرکت ملی گاز ایران، آنچه امروز بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته، مفهوم «تاب آوری سازمانی» است؛ مفهومی که از سطح یک رویکرد حمایتی فراتر رفته و به یک سیاست کلان در حوزه منابع انسانی تبدیل شده است.
وی تأکید می کند که مهم ترین دستاورد تجربه های اخیر، تغییر نگاه به نقش واحد روابط کار و مددکاری اجتماعی است. این واحد دیگر تنها یک ساختار اداری برای رسیدگی به پرونده ها نیست؛ بلکه به نهادی تبدیل شده که در لحظه بحران، نقش «آرام ساز اجتماعی» را دارد و در شرایط عادی نیز به عنوان یک بازوی پیشگیرانه برای کاهش آسیب های انسانی عمل می کند.