شرکت های ایرانی با تکیه بر دانش بومی سازی پلاگ پیشرفته، صنعت حفاری را دگرگون کرده اند
تولدی دیگر
مشعل | در قلب تلاش های صنعتی، گاهی داستان هایی پدید می آیند که از پیوند نبوغ مهندسی و پشتکار خستگی ناپذیر می گویند. فرایند طراحی و بومی سازی پلاگ (ATTP) - قطعه ای فلزی که برای مسدود کردن و کنترل جریان سیالات در لوله ها و مخازن استفاده می شود، از سوی مهندسان ایرانی در شرکتی ایرانی، یکی از این داستان های درخشان است که از «ایده» به دارایی ملی تبدیل شد.
آغاز فصل یک داستان
شرکت های ایرانی همواره در صنعت نفت به عنوان یکی از بازیگران عرصه اکتشاف و تولید (E&P)، بخش قابل توجهی از انرژی و توجه شان را به یافتن میدان های جدید نفت و گاز و بهره گیری هوشمندانه از ذخایر کشور معطوف داشته اند؛ در این میان متخصصانی هستندکه با نوآوری ها و خلق ایده های تازه، مسیرهایی تازه می گشایند؛ ساخت پلاگ از این دست نوآوری هاست. آنان در این راه تنها نیستند و با تیمی همدل و کارآشنا گام برمی دارند؛ همانند اعضای یک ارکستر هماهنگ، هرکدام ساز خود را می نوازند تا سمفونی شکوهمند صنعت نفت ایران، پیوسته و قدرتمند، طنین انداز باشد.
مهندسان ایرانی، ذره ذره و جزءبه جزء از لنگرهای محکم گرفته تا الاستومرهای انعطاف پذیر را روی کاغذ، سپس در نرم افزار جان بخشیدند. هر بخش، نه یک شکل ساده، بلکه حلقه ای بهینه شده برای رقصیدن در شرایط سخت چاه بود. آنان از همان ابتدا می دانستند که این پلاگ باید در عمقی تاریک و تحت فشار و گرمایی طاقت سوز، بی هیچ لغزشی، ماموریتش را انجام دهد. شبیه سازی های پیشرفته، صحنه آزمایش اولیه بود. در پشت صفحه رایانه ها، نرم افزارهای تخصصی، شرایط خشن اعماق زمین را شبیه سازی می کردند تا رفتار این پلاگ در حال تولد را زیر ذره بین ببینند که آیا در برابر فشار کمرشکن مقاومت می کند و اینکه آیا در دمای بالا، یکپارچگی و به هم پیوستگی را حفظ خواهدکرد؟ همه این پرسش ها، پیش از ساخت نخستین نمونه، در فضای دیجیتال پاسخ داده می شد. سپس نوبت به تولد نمونه های اولیه و آغاز آزمون های سخت و طولانی رسید؛ اینجا بود که فصل طاقت فرسا و در عین حال تعیین کننده داستان آغاز شد.
آینه ای از توان مهندسی یک صنعت
ساختن چنین قطعه ای که در ابعاد کوچک، چنین قدرت و انعطافی را یکجا جمع کند، نیازمند دانش فنی سطح بالا، مواداولیه ویژه و طراحی های حساب شده است و شاید به همین دلیل باشد که تولید این دسته از پلاگ های پیشرفته، در انحصار چند سازنده محدود و معتبر جهانی قرار داردکه نام هایی شناخته شده در صنعت به شمار آیند.
در ایران نیز این عرصه، صحنه خودکفایی و توانمندی است، به طوری که چندین شرکت ایرانی این شرایط را پیدا کرده اند تا در ساخت بریج پلاگ های معمولی و پلاگ های پیشرفته مانند Thru-Tubingموفق عمل کنند و این فناوری در کشور بومی سازی شود.
این دستاورد، نشان از حرکت هوشمندانه صنعت داخلی به سوی تسخیر فناوری های پیچیده و کاهش وابستگی دارد. به این ترتیب، دنیای پلاگ های درون چاهی نه تنها نماد ایمنی و کنترل، بلکه آینه ای از سطح فناوری و توان مهندسی یک صنعت است؛ از تولیدات رایج اما باکیفیت تا ساخت قطعات پیشرفته که تنها در کارگاه های معدودی در جهان و از جمله در ایران، جان می گیرند.
در چارچوب امن استانداردها
در جهان مهندسی چاه، هر تجهیز درون چاهی از جمله پلاگ ها را نمی توان به سادگی و یکسان ساخت. طراحی این تجهیزات، تابعی از شرایط زنده و گاه متغیر چاه است؛ شرایطی همچون دمای سوزان یا ملایم، فشار خردکننده یا متعادل، ماهیت سیالات از آب شور تا نفت خام، همچنین عمق ستون چاه، طول مسیر و دهها پارامتر دیگر.
این شرایط حتی ممکن است درطول عمر چاه ثابت نماند و چاه، شخصیت دگرگون شونده ای پیدا کند؛ از این رو اغلب این تجهیزات، پیرو یک یاچند استاندارد سختگیرانه هستند که باید تمام الزام هایشان را با موفقیت بگذرانند. این استانداردها چارچوبی امن ایجاد وگاه شرایطی محدودکننده نیز به فناوری تحمیل می کنند. زمانی که یک چاه با محدودیت های خاص مانند قطر بسیار کم، دمای فوق العاده بالا یا محیطی به شدت خورنده روبه رو باشد، آنگاه نیاز به طراحی و فناوری خاص و سفارشی احساس می شود؛ گویی باید کلیدی منحصر به فرد برای قفلی غیرمعمول ساخت.»
دانشی که در داخل بومی سازی شد
قطرچاه یکی از عوامل سرنوشت ساز در طراحی تجهیزات است. در بسیاری از چاه های نفتی ایران پس از تکمیل چاه و در حین تولید، درون رشته تجهیزات تکمیل چاه، وسیله ای به نام NO-GO وجود دارد. این بخش، مانند یک گردنه باریک، قطر کمتری نسبت به دیگر قسمت ها دارد و عبور بسیاری از ابزارهای معمولی را ناممکن می کند. حال تصور کنید نیاز باشد بخش زیرین این منطقه باریک (پایین ترین قسمت چاه که ممکن است آب ناخواسته تولید کند) از بخش های بالایی جدا و مسدود شود. در این موقعیت، پلاگ های معمولی کارگر نمی افتند، زیرا از آن گردنه باریک (NO-GO) عبور نمی کنند: راه حل سنتی، خارج کردن کل رشته گران قیمت تکمیل چاه از درون زمین عملیاتی است که هزینه ای از چندصد هزار تا چند میلیون دلار در پی دارد و زمان و ریسک زیادی هم نیاز دارد. اما راه حل ظریف تر و هوشمندانه تر، استفاده از پلاگ های Thru-Tubing است، راهی که سازندگان داخلی با درک عمیق این نیاز در میادین داخلی و پس از سال ها تجربه نصب و بهره برداری از نمونه های خارجی در مسیرش قرار گرفتند؛ به طوری که حاصل این تلاش، طراحی و ساخت پلاگ پیشرفته Thru-Tubing با نام تجاری ATTP شد؛ تجهیزی که امروز در صنعت حفاری نقش آفرینی می کند.
نمادی از توانمندی و توسعه داخلی
ATTP مانند یک مار جادویی و نیرومند عمل می کند. ابتدا با قطر بسیار کم خود به نرمی از NO-GO عبور می کند و به عمق مورد نظر می رسد. سپس با سازکار قابل اعتماد منبسط می شود و خود را به دیواره چاه قفل می کند تا یک جداسازی محکم و پایدار ایجاد کند. این نوآوری، هزینه ها را به شدت کاهش می دهد، زمان عملیات را کوتاه می کند و وابستگی را می شکند.
پلاگ ATTP تنها یک قطعه فلزی نیست؛ بلکه نمادی از توانمندی تحقیق و توسعه داخلی، درک نیاز میدان و عزم برای ارائه راه حل های مقرون به صرفه و کارآمد است؛ گامی بلند در مسیری که تاریکی چاه را با نور دانش داخلی روشن می کند.
در مسیر خودکفایی، زنجیره تامین همچون رگ های حیاتی یک محصول است. برای ساخت پلاگ ATTP اکنون همه فرایند ساخت قطعات و ابزار رانش آن در کشور و زیر نظر متخصصان ایرانی انجام می شود. اگرچه برخی مواد اولیه خاص، مانند میلگرد نازک با استحکام بسیار بالا یا شیرهای سلونوئیدی دقیق ابزار رانش، هنوز از خارج تامین می شوند، اما قلب تپنده صنعت در داخل می زند. درواقع ماشین کاری، ساخت و مونتاژ نهایی همه قطعات مکانیکی با دقتی مثال زدنی در کارگاه های ایرانی و از سوی متخصصان توانمند ایرانی انجام می شود و این گام بلندی به سوی حاکمیت بر چرخه کامل تولید است.
یکی از برجسته ترین ویژگی های این سیستم، قابلیت نصب سریع و هوشمند آن به وسیله سیستم وایرلاین است. این فناوری زمان نصب را تا یک چهارم روش های متعارف کاهش می دهد، گویی پیامی فوری را به اعماق زمین می فرستد. نصب ATTP با یک ابزار رانش الکتروهیدرولیک غیرانفجاری و پیشرفته انجام می شود که نیرویی کنترل شده و بازخورد بلادرنگ در حین عملیات ارائه می دهد. این ابزار، نه یک عمل مکانیکی خام که یک جراحی دقیق و برنامه ریزی شده در دل چاه است.
نوآوری در سرعت و دقت
پلاگ Thru-Tubing تنها یک قطعه نیست؛ یک سیستم پیچیده متشکل از ابزار، رانش و سیمان است که همراه با دانش نصب و خدمات پس ازفروش، ارزش واقعی خود را نشان می دهد.
ساخت داخلی این مجموعه، امکان پشتیبانی کامل، گارانتی و تضمین موفقیت عملیات را برای مصرف کننده فراهم می آورد. از نگاه اقتصادی، تولید داخلی پلاگ،هم ارزان تر است و هم باعث کارآفرینی و حفظ سرمایه در کشور می شود. در شرایطی که محدودیت های وارداتی چالش ساز است، وجود یک منبع مطمئن داخلی، نعمتی راهبردی محسوب می شود، اما شاید تأثیرگذارترین دستاورد، احیای چاه های به خواب رفته باشد. اکنون بسیاری از چاه هایی که به دلیل آبدهی ناخواسته و کنترل نشده سال ها بسته و راکد مانده اند، می توانند طی تنها چند روز، با هزینه ای مقرون به صرفه، درمان و به دایره تولید بازگردند. این، احیای گنجینه های ملی است.» با تثبیت همه دانش فنی و اثبات عملکرد در میدان، ATTP شرکت ایرانی اکنون به مرحله بلوغ و توسعه پایدار رسیده است.
این محصول نه تنها می تواند نیاز داخلی را برطرف کند، بلکه ظرفیت بالایی برای صادرات و درخشش در بازارهای منطقه ای را نیز در خود دارد و این، تنها آغاز یک داستان بلند از خوداتکایی و افتخار صنعتی است.»