این خطرها را ارائه کند: یک طبقه پایین تر از زیر آب، وقتی افراد به اعماق دریا می روند، شرایط سخت و متفاوت می شود. در این محیط پرخطر، بسیاری فاکتورها که در ارزیابی ریسک ترسیم می شود، اینجا قابل پیش بینی نیست و همیشه باید برای آنها آماده و راهکاری در دسترس داشت. اگر بخواهم خیلی ساده غواصی صنعتی را تعریف کنم، هیچ تضمینی نیست که پس از هر بازدم، دمی وجود داشته باشد. نفس غواص در زیر آب به یک واشر، فنر، لوله و اتصالات بند است که نقص هر کدام در عمق آب، نفس بعدی را در پی نخواهد داشت یعنی فرد در موقعیتی سخت قرار می گیرد که فکر نمی کنم فضانوردان هم این سختی را تجربه کنند.
شرح بخشی از سختی های کار باعث می شود وی در ادامه بگوید: در تصویر ارسالی برای شما، نفت در سروصورت و حلق و دندان نفر، کمترین خطری است که ممکن است رخ دهد و در بیشتر عملیات زیرآب با آن مواجه هستیم. مشکل آنجاست که غواص پس از رسیدن به سطح آب باید برای برداشت فشار و خارج کردن گاز انباشته شده در بافت های بدنش، در کمتر از 5 دقیقه حیاتی، به درون اتاق فشار برود و مطابق با جداول برداشت فشار در اعماق تعیین شده، شروع به تنفس اکسیژن خالص کند. اگر نتوان بدن غواص را در این زمان کوتاه از نفت پاکسازی کرد، نمی توان او را به درون اتاق فشار فرستاد، زیرا ترکیب هیدروکربن و اکسیژن، حتی بدون جرقه منجر به انفجار می شود، از سوی دیگر، اگر به درون اتاق فشار نرود و برداشت فشار لازم را انجام ندهد، گاز انباشته در بافت های بدن به صورت حباب درمی آید و عوارض بسیار وخیمی مانند فلج و حتی مرگ را به دنبال خواهند داشت.
اتاق فشار؛ یکی از باید های غواصی
نوید، اتاق فشار را محفظه ای فلزی معرفی می کند که در آن فشار هایدرواستاتیک آب، با استفاده از هوای فشرده شبیه سازی می شود و قسمتی از روند برداشت فشار غواصان یا معالجات هایپر باریک بیماری های ناشی از برداشت فشار (DCI) در آن صورت می گیرد.
توضیح فیزیولوژیک این موضوع بسیار پیچیده است، اما به صورت کاملا ساده، هر10 متر آب دریا یک اتمسفر فشار اضافی را بر بدن تحمیل می کند و این به آن معناست که بدن غواص در عمق 50 متر تحت فشار 6 اتمسفر مطلق قرار می گیرد (5 اتمسفر فشار آب به اضافه یک اتمسفر فشار جو). هنگامی که بدن در فشاری بیش از یک اتمسفر سطح دریا قرار می گیرد، باید گاز تنفسی را نیز با همین فشار دریافت کند تا بتواند تنفس معمول را انجام دهد. اکسیژن موجود در مخلوط تنفسی پس از ورود از طریق ریه ها، صرف سوخت وساز بدن می شود، اما نیتروژن موجود در هوا که برای غوص تا عمق 50 متر استفاده می شود یا هلیوم موجود در گاز مخلوط که برای تنفس در اعماق بیش از 50 متر به کار می رود، تحت فشار از حالت گاز خارج و در پلاسمای خون حل می شوند(قانون هنری) و از طریق سیستم گردش خون به سراسر بدن ارسال می شود و در بافت ها و مایع میان بافتی جای می گیرد و این روند افزایشی در طول مدتی که غواص زیر آب مشغول به کار است، ادامه می یابد.
هنگامی که غواص قصد بازگشت به سطح را دارد و اقدام به صعود می کند، در حقیقت فشار محیطی را کاهش می دهد و چنانچه این بالا آمدن به سطح آب با سرعت کنترل شده و بر اساس محاسبات جداول برداشت فشار و توقف های معین صورت نگیرد، گاز انباشته شده در بدن تبدیل به حباب می شود و متناسب با محل تشکیل حباب ها، عوارض متنوع و بسیار خطرناکی را در کوتاه مدت و بلندمدت برای غواص ایجاد می کند. حال تصور کنید که این حباب ها در مغز، نخاع و یا قلب و سیستم عروقی ایجاد شوند، عوارض به راحتی به آسیب های پایدار یا مرگ خواهند انجامید. بر این اساس، در صورت بروز هرگونه مشکل یا حادثه ای برای غواص، نمی توان وی را بلافاصله به سطح آب بازگرداند و تحت معالجه قرار داد، زیرا حذف روند زمانبر برداشت فشار، مساوی با شلیک تیر خلاص به وی خواهد بود.
پیشگیری در خط مقدم
سطور بالا سطر به سطر اختصاص یافتند به چالش های کار غواصی؛ اگرچه پیشگیری در خط مقدم است و نیازمند توجه ویژه. به گفته نوید، برای پیشگیری از هر حادثه ای که تنها یک مورد آن در بهترین حالت می تواند تا ابد یک غواص را ویلچرنشین کند، تا عمق 50 متر از سیستم غواصی تغذیه از سطح استفاده می کنیم: روشی در غواصی صنعتی که غواص هلمتی بر سر دارد که با شیلنگ به سطح متصل است و از هوا یا اکسیژن یا سایر مخلوط های گازی برای تنفس استفاده می کند. کلاه هلمت، به دوربین مداربسته مجهز است و در کنار شیلنگ تنفسی، کابل صوتی و تصویری نیز برای مانیتور کردن عملکرد غواص وجود دارد، همچنین شیلنگ دیگری که عمق غواص را در سطح آب نشان می دهد و بسیار مهم است. به این مجموعه، شیلنگ و کابل، «آمبلیکال» گفته می شود که ترجمه آن «بند ناف» است». بنابرنظر او اگر نیاز باشد، غواص در عمق بیشتر و در آب سرد کار کند، شیلنگ آب گرم نیز به لباسش وصل می شود تا دچار افت دمای بدن نشود: سرپرست عملیات در سطح آب و در اتاق کنترل غوص، غواص را کاملا زیر نظر دارد و می تواند او را کنترل کند. مثلاً من با شنیدن صدای تنفس غواص، متوجه می شوم که در چه شرایطی قرار دارد و تبادل گاز در بدن وی به درستی صورت می گیرد یا خیر و می توانم او را راهنمایی کنم.
با وجود خطرهای بالا و افزایش ضریب خطای انسانی به دلیل قرار داشتن غواص در محیطی پراسترس، رعایت استانداردهای ایمنی در سیستم کاری غواصان صنعتی، از اصول اولیه و مهم است. امیر سلمانی می گوید: در هر یک از عملیات، شرط مهم و اساسی برای هر یک از ما رعایت استانداردها و این عبارت سرلوحه کار قرار گرفته است؛ «اول ایمنی بعد کار» و در واقع جان و سلامت خود و همکاران برایمان در اولویت قرار دارد. با این حال نوید می گوید: در غواصی هیچ گاه نمی توانید خطرها و حوادث را به صفر برسانید. در این شغل با فاکتورهایی درگیر هستیم که قابل پیش بینی نیستند. در یک محیط کاملا غیرمتعادل کار می کنیم که زیر پایمان سفت نیست و دائم در حال حرکت است. تجهیزات و ابرازآلات و فناوری های به روز می تواند این خطرها را به حداقل برساند که متاسفانه به دلیل تحریم های ظالمانه و بعضا خودتحریمی ها، دسترسی به آنها را با دشواری هایی روبه رو کرده است. برخلاف مشاغل مختلف در خشکی، در این حرفه فاصله اشتباه تا بروز حادثه، می تواند کسری از ثانیه باشد.
لازمه کار در این حرفه، تجهیزات به روز و پیشرفته، آموزش مناسب، همکاری تیمی و اطاعت پذیری است؛ با وجود این، در حال حاضر هم از نظر تجهیزات و تعداد نفر در محدودیتی بی سابقه قرار داریم. طبق نظر آقای نوید و مطابق با استانداردهای بین المللی، برای انجام ساده ترین کار در زیر آب مانند یک بازدید بدون به کارگیری هیچ ابزاری، به یک تیم مجرب 6 نفره غواصی نیاز است و با پیچیده تر شدن کار و افزایش عمق و ضرورت استفاده از ابزارآلات مختلف، این تعداد تا حدود 20 نفر هم افزایش می یابد. تیم تعمیرات زیر آب که تا سال 1395 از دو گروه 14 نفره تشکیل شده بود، اکنون به دو گروه پنج نفری کاهش یافته است که در طرح اقماری به صورت دو هفته ای روبه روی یکدیگر رفت و آمد می کنند و این معضل علاوه بر کاهش بهره وری، قابلیت و توان رویارویی با شرایط بحرانی را که در حرفه غواصی صنعتی بسیار محتمل است، به طور قابل توجه کاهش داده است.
حرفه سخت غواصی صنعتی
از نگاه نوید، غواصی صنعتی شغلی عادی محسوب نمی شود و شاغل مربوطه باید دارای ویژگی های خاص جسمی، روحی و مهارتی باشد. او که چهار دهه در این حرفه اشتغال دارد و روزهای پایانی کار خود را در شرکت نفت فلات قاره ایران سپری می کند، معتقد است که از نظر مخاطرات و سختی، هیچ شغلی قابل مقایسه و رقابت با غواصی صنعتی نیست. غواصی صنعتی در رده مشاغل سخت و زیان آور قرار دارد. انجام 39 سال کار در دریا و طراحی و اجرای پروژه های بسیار مهم و حیاتی، بدون هیچ گونه حادثه در کارنامه کاری وی ثبت شده است.
غواصی صنعتی کاملا متفاوت با غواصی ورزشی و تفریحی است. مشکلی که امروز با آن مواجه هستیم این است که افرادی با چند روز آموزش غواصی تفریحی در کار غواصی صنعتی اظهارنظر می کنند و این معضلی است که مشکلات زیادی ایجاد کرده است.
رعایت عدالت در سقف حقوق
صحبت از درخواست ها و مطالبات که می شود فصل مشترک حرف ها، سقف حقوق است. سلمانی سکوی ابوالبخوش(ABK) در میدان نفتی و گازی سلمان را که با امارات مشترک است، مثال می زند که حقوق آشپز آن از حقوق بالاترین نفر روی سکوی سلمان، بیشتر است. پایه حقوق امیر سلمانی به عنوان سرپرست تعمیرات زیرآب با 24 سابقه کار 12 میلیون تومان است و بعد از بازنشسته شدن نمی توانند سراغ مشاغل دیگر برود و در واقع برای همیشه باید با کار خداحافظی کند.
وی ادامه می دهد: به این موارد باید غیر از دوری از اجتماع، مسائل دیگر را هم اضافه کرد؛ زندگی روی یک پایانه شناور، در فضایی بسیار محدود که دائم در حال تکان خوردن است، محیط پرتنش زیرآب، شرایط دوری از خانواده، نبود دسترسی به امکانات ارتباطی، با تجربیاتی متفاوت و تلخ همراه است.
مهران، یکی از غواصان منطقه است که وقتی در نیمه عملیات از زیرآب روی اسکله آمد تازه از به دنیا آمدن فرزند خود خبردار شد؛ با این حال غوص بعدی باید برای ادامه فعالیت به زیر آب می رفت؛ ثانیه هایی که سخت ترین لحظه برای او بود.
عماد هم وقتی با هم تیمی های خود، عملیات سخت و طولانی یک روزه را به پایان رساند و روی عرشه آمد، از پیامک گوشی، خبر از دنیا رفتن پدرش را دریافت کرد. هم تیمی های او گفتند این بار به دریا زد تا اشک هایش را به آن بسپارد.
با این حال امیر سلمانی می گوید، غواصی صنعتی سخت، اما در همین حال دوست داشتنی است: عاشق غواصی هستم. داخل آب حالم خوب و بهتر می شود.
با شنیدن تمام سختی های کار غواصی صنعتی اگر همچنان تمایل دارید این حرفه را دنبال کنید لازمه آن مشخصاتی است که این غواصان دارند: غواصان شرکت نفت فلات قاره ایران، همگی مدارک لازم را در سطح غواصی با هوا تا عمق 50 متر اخذ کرده اند. آموزش ها به روز است و اولین مدرک برای کار در میادین نفتی، مدرک غواصی تغذیه از سطح با هواست که این به غواص اجازه می دهد تا عمق 50 متر در دریا، غوص کاری انجام دهد. این دوره، اوایل در خارج از کشور برگزار می شد. در سال های 1372، 1374، 1376 و 1382 نوید و همکاران قدیمی او، چهار دوره را در قبرس گذرانده اند. سه دوره هم در آفریقای جنوبی برای غواصی در عمق زیاد با گاز مخلوط هلیوم و اکسیژن برگزار شده است.
بعد از آن 3 دوره غواصی حرفه ای، برای اولین بار در ایران از سوی نوید در سال های 84 و 88 و 91 در منطقه لاوان برگزار شد که تمام غواصان کنونی که آینده واحد تعمیرات زیرآب را تشکیل می دهند، خروجی آنها هستند. خوشبختانه این علم وارد کشور شده و مدارک گواهینامه های غواصی آنها مورد تایید آموزشگاه PDC دوربان آفریقای جنوبی است. با این مدارک آنها می توانند وارد دوره های آموزشی پیشرفته تر غواصی شوند.