ضخامت ها برای اولین بار در ایران ساخته شده اند. این خط لوله، که برای اولین بار در ایران از جنس «Nace»ساخته شد، نمادی پررنگ از بومی سازی است.
او با افتخار می گوید: لوله ها 100درصد تولید داخل هستند و از سوی شرکت های ایرانی برای اولین بار با ضخامت بالا تولید شدند.
به گفته فروتن، طرحی که برای جلوگیری از خام فروشی تعریف شد، خود به مدرسه ای برای تولید داخلی بدل گشت. بیش از 50 عدد شیرآلات بزرگ (۲۶ و ۳۰ اینچ) با کلاس 600 و ۹۰۰ در مسیر خط به همراه پمپ هایی برای انتقال نفت ، نصب و ۲۹ هزار سرجوش در کل مسیر انجام شد که همگی دستاورد داخلی و حاصل رنج مهندسان و کارگران ایرانی است.
طرح شامل احداث 6 تلمبه خانه (سبزآب، تنگ فنی، آسار، پل بابا، رازان و شازند) بود که شازند فعلاً به عنوان پایانه عمل می کند. علاوه بر این، سه مخزن تعادلی یک عدد در تلمبه خانه رازان و 2 عدد در تلمبه خانه سبزآب با ظرفیت های مختلف در حال احداث است. برای تامین برق نیز 43 کیلومتر خط انتقال نیرو به همراه 206 دکل و چهار پست برق احداث شد. ظرفیت خط ۴۵۰ هزار بشکه است؛ اما بهره بردار (شرکت ملی خطوط لوله و مخابرات نفت ایران) آن را بر اساس نیاز تنظیم می کند.
برای تست هیدرواستاتیک، با توجه به کدهای ارتفاعی، خط به قطعات مختلف تقسیم و۱۶۳ هزار مترمکعب آب مصرف شد. آب از رودخانه های محلی و چاه ها تامین و پس از نمونه گیری، بازچرخانی شد تا هدررفت به کمترین میزان خود برسد.
فروتن می گوید: در مسیرهایی با کمترین اختلاف ارتفاع مثل سبزآب به تنگ فنی، انتقال آب آسان تر بود؛ اما در مناطق کوهستانی با پستی وبلندی زیاد، نیاز به پمپ ها و تجهیزات خاص داشتیم.
او می گوید: هزینه کل طرح تاکنون حدود 9 همت بوده، شامل ۴.۶ همت در بخش ریالی و ۹۴ میلیون یورو در بخش ارزی. تغییرات زیاد در طراحی پایه و اضافه کاری ها هزینه ها را افزایش داد؛ اما همه هزینه ها تاکنون در قالب سرمایه مصوب طرح پرداخت شده است.
خط لوله در گرمای تابستان و برف زمستان در مناطق کوهستانی احداث شده که به نوبه خود، دنیایی از چالش های اجرایی را به همراه داشته است.
فروتن در ادامه از عبور این خط لوله از 3 استان خوزستان، لرستان و مركزی و تفاوت فرهنگ ها می گوید.
او روایت می کند: عبور از کوه های زاگرس، با شیب های تا 30 درصد، کار را بشدت دشوار می کرد. مسیر آن قدر ناهموار بود که ماشین های معمولی امکان جابه جایی نداشتند و هنوز هم همکاران برای بازرسی خط بسختی به آن محل ها می روند. در بعضی از مسیرها وضعیت منطقه انفجار را برای لوله گذاری الزامی می کرد.
بیش از ۶۰ تقاطع با جاده و رودخانه در بخش اول و ۴۵ تقاطع در بخش دوم وجود داشت که اخذ مجوزهای راهداری و شهرداری ها را پیچیده می کرد.
فروتن با بیان اینکه تحصیل اراضی، بزرگ ترین چالش طرح بود، در این زمینه می گوید: در بعضی از حریم ها با 8 تا 9 مالک مواجه بودیم که باید با تک تک آنها مذاکره می کردیم. فرهنگ های متفاوت استان ها، کار را سخت تر کرد.کار در اقلیم های متفاوت بسی طاقت فرسا بود. گرمای خوزستان، سرمای خشک مرکزی (تا منفی 20درجه) و زمستان های لرستان. جوشکاران در سرما انبر به دستشان می چسبید و ادامه کار را برای آنها دشوار می کرد.
درس هایی که با خون دل نوشته شد
مجری طرح خط لوله نفت خام ترش سبزآب -تنگ فنی- شازند- ری در شرکت ملی مهندسی و ساختمان نفت ایران، مهم ترین درس طرح را تاکید بر«مهندسی پایه (Basic Engineering) قوی» می داند و می گوید: تغییرات در طراحی پایه، هزینه و زمان طرح را بشدت افزایش داد.
اما درس بزرگ تر، مدیریت منابع انسانی است: ما اینجا مجبور بودیم با کارگرانی که گاه حقوق ماهانه شان با تمام این سختی ها، کفاف معیشتشان را نمی داد، تعامل کنیم. گاه تنها چیزی که کار را پیش می برد، تحمل مجری از سوی همکاران و رفاقت بین آنها بود. اینجا سقف حقوق وجود دارد، اما سقف ایثار و گذشت بی انتهاست.
لحظه های شکستن و ایستادن
از او درباره سخت ترین لحظه می پرسم. فکر می کند و می گوید: بعضی روزها که بیدار می شدم، با خودم می گفتم که چرا مسئولیت این طرح را قبول کردم! چرا که برخی تاخیرها در تامین قطعات و تجهیزات مورد نیاز از عهده طرح خارج بود و برای ما استرس زیادی ایجاد می کرد؛ اما...
و این«اما» را با نرمی می گوید: «شیرین ترین لحظه، زمانی بود که دیدم با وجود همه مشکلات، همکارانم همه سختی ها را تحمل می کنند و کنارم می مانند و نقطه اوج آن، وقتی بود که در ۷ شهریور امسال، بخش اول خط در مراسمی با حضور رئیس جمهور و وزیر نفت عملیاتی شد و بخش بعدی، در آذرماه ، نفت را به شازند رساند. وقتی پیگ رانی (تمیز کردن خط) بدون مشکل انجام شد، فهمیدیم که کار به اتمام رسیده که همان لحظه خستگی ها آب شد.»
خطی که حالا نفس می کشد
حالا خط لوله کامل است و نفت می تواند در آن جریان داشته باشد؛ اما باید موارد تکمیلی در تلمبه خانه ها و پست های برق انجام شود تا مسیر به بالاترین ظرفیت خود برسد. این موارد با همکاری و هماهنگی بهره بردار انجام خواهد شد.
مجری طرح خط لوله نفت خام ترش سبزآب -تنگ فنی- شازند- ری در شرکت ملی مهندسی و ساختمان نفت ایران در پایان، نگاهش به پنجره ای می افتد که گویی مسیر خط لوله را دنبال می کند: این طرح به ما یاد داد که ساخت خط لوله، جنگیدن با زمین، آدم ها و زمان است؛ اما وقتی به نتیجه برسد، می بینید که چقدر برای استقلال انرژی کشور این جنگیدن ارزش داشته است. مثل اینکه رگی جدید در پیکر ایران ایجاد کرده باشید.
و اینگونه، روایت خط لوله سبزآب به شازند، نه فقط روایت فولاد و نفت، که روایت اراده ای ایرانی می شود که از دل کوه ها و مشکلات، راه خود را به سوی آینده ای خودکفا باز می کند.
و امروز...
امروز خون سیاه و گران بهای میدان های نفتی جنوب، در رگ های فولادی و خودساخته این خط، به سلامت می تپد و به پای پالایشگاه های کشور می رسد؛ اما این پایان ماجرا نیست. این خط، حالا بخشی از جغرافیای ایران شده است. رگ های فولادی اش، نه تنها نفت که «روحیه ایستادگی» را هم منتقل می کند. روحیه ای که ثابت کرد می توان در سخت ترین شرایط، بلندترین آرزوها را بر دوش کوه ها سوار کرد و به مقصد رساند. این است هدیه زاگرس به صنعت نفت ایران: نه فقط مسیر، که «قدرت عبور» از هر مسیر دشواری.
رشته جان از خوزستان تا کوهستان
آنان که گذرشان به کوه های سرکش زاگرس افتاده باشد، می دانند که این کوهستان رازآلود، تنها صخره و برف نیست. رگ هایی از زندگی در آن جاری است؛ چشمه ساران زلال، رودهای خروشان و ریشه های درهم تنیده بلوط؛ اما اینک، زاگرس رگ های تازه ای یافته است. رگ هایی از جنس فولاد که به جای آب، خونِ تپنده میدان های نفتی جنوب را به قلب صنعت نفت در مرکز ایران می رسانند.
خط لوله «انتقال نفت خام ترش سبزآب - تنگ فنی-شازند- ری »، بیش از یک پروژه مهندسی، یک جراحی بزرگ بر پیکر جغرافیای ایران است. برشی دقیق از خوزستانِ آفتاب گیر، گذر از پیچ وخم های سربه فلک کشیده لرستان و رسیدن به دشت های انتظار کشیده مرکزی. در این مسیر ۳۴۱ کیلومتری، هر جوش، هر متر پیشروی و هر ایستگاه پمپاژ، قصه ای دارد از همزیستی با طبیعت.