روایتی از راه اندازی خط لوله نفت خام ترش سبزآب- تنگ فنی- شازند – ری
سقف ایـثار بلند تر از سقف حقوق
مهناز محمدی | صدای تلمبه ها در دل کوه های زاگرس طنین انداز است؛ گویی رشته ای از جان، از خوزستان تا مرکزی کشیده شده تا نبض انرژی ایران را ماندگارتر کند. اینجا، پای صحبت شهداد فروتن، مجری طرح احداث خط لوله نفت خام ترش سبزآب - تنگ فنی-شازند- ری در شرکت ملی مهندسی و ساختمان نفت ایران نشسته ایم؛ مردی که بی وقفه از اجرای یکی از پیچیده ترین پروژه های نفتی کشور می گوید؛ از شب بی خوابی ها، از خاک های گرم خوزستان تا برف های سرد لرستان. او از خط لوله ای می گوید که تنها یک لوله فولادی نیست؛ بلکه رگ حیاتی است برای قطع وابستگی به خام فروشی و خودکفایی در تولید. روایت او، مقاومتی دیگر است در صنعت نفت ایران.
نفت ترش، سیاه و غلیظ، حالا دیگر آرام در لوله های عظیمی که از میان کوه های سر به فلک کشیده زاگرس می گذرد، به سمت پالایشگاه های مرکز و غرب کشور جاری است. این مسیر ۳۴۱ کیلومتری، از میادین دزفول شمالی (سبزآب) تا پایانه شازند، حاصل یک دهه تلاش، برنامه ریزی و رویارویی با چالش هایی است که گاه از فنی ترین مشکلات دنیای مهندسی هم سخت تر بوده است.
شهداد فروتن، مجری طرح خط لوله نفت خام ترش سبزآب -تنگ فنی- شازند- ری در شرکت ملی مهندسی و ساختمان نفت ایران، با چهره ای که آثار خستگی و افتخار را همزمان نشان می دهد، روایتگر روزهایی است که بسیاری تصور می کردند این مسیر هرگز به پایان نخواهد رسید. او از سختی های عبور این خط لوله از سه استان خوزستان، لرستان، مرکزی می گوید؛ جایی که فرهنگ ها، اقلیم ها و سنن قومی، کار را به مرز بن بست می رساند.
از بندرعباس تا زاگرس؛ سابقه ای پرافتخار
فروتن که از دی ماه ۱۴۰۳ و در آستانه 30 سالگی خدمتش در صنعت نفت، مسئولیت این طرح سنگین را به عهده گرفته، اصلاً غریبه میدان نیست. او تجربه اش را از طرح احداث پالایشگاه بندرعباس در سال 1374آغاز کرده و در احداث تلمبه خانه های مختلف (احداث تلمبه خانه های قطب آباد و مهرآران، ماهشهر- آبادان و خط انتقال آب بهمنشیر) و طرح های افزایش ظرفیت پالایشگاه های تهران، تبریز، اراک و آبادان صیقل داده و در طرح های عظیم مختلف پالایشگاهی از جمله امام خمینی شازند اراک، افزایش ظرفیت پالایشگاه بندرعباس و ساماندهی بندر صادراتی ماهشهر آزموده شده است. حضورش در احداث و راه اندازی پروژه های مختلف پالایشگاهی و انتقال نفت و فراورده، او را برای یکی از دشوارترین مأموریت هایش آماده کرد؛ هدایت طرح خط لوله انتقال نفت خام ترش سبزآب تنگ فنی- شازند- ری.
جزئیات یک شاهرگ حیاتی
فروتن، مدیریت طرحی را به عهده دارد که هر روز آن کلاس درسِ صبر بوده است. او با بیان اینکه اینجا، مجری طرح، پیش از آنکه مهندس باشد، باید یک دیپلمات، یک روانشناس و یک سرباز در خدمت نفت باشد، با دقت یک مهندس کهنه کار، جزئیات را شرح می دهد: این طرح در سال ۱۳۸۹ و در قالب EPCFبه شرکت ملی مهندسی و ساختمان نفت ایران ابلاغ شد. هدف اصلی، جلوگیری از خام فروشی نفت خام ترش به قیمت پایین، افزایش تولید فراورده های نفتی برای کاهش ناترازی انرژی و تامین نیاز داخلی بود.
او توضیح می دهد: این طرح قرار بود نفت خام ترش را از میادین دزفول شمالی به پالایشگاه های کرمانشاه و اراک برساند؛ اما با توجه به سیاست های شرکت ملی پالایش و پخش فراورده های نفتی ایران، در آینده ممکن است مقاصدی مانند پالایشگاه های تهران و تبریز هم اضافه شود. مجری خط لوله نفت خام ترش سبزآب_ تنگ فنی _ شازند-ری در شرکت ملی مهندسی و ساختمان نفت ایران ادامه می دهد: مشکلات تامین فاینانس تا سال ۱۳۹۴ طرح را به تاخیر انداخت؛ اما از آن سال، فعالیت های اجرایی در قالب قرارداد EPC(مهندسی، تامین کالا و اجرا) به مشارکتی از شرکت های ایرانی واگذار شد.
فروتن تاکید می کند: عملیاتی شدن کل خط، در 2 مرحله انجام شد. مرحله اول، ۱۰۲ کیلومتر خط لوله ۳۰ اینچ از سبزآب تا تنگ فنی با ظرفیت انتقال روزانه ۴۵۰ هزار بشکه در شهریورماه امسال و مرحله دوم نیز ۲۳۹ کیلومتر خط لوله ۲۶ اینچ از تنگ فنی تا شازند با ظرفیت ۲۹۵ هزار بشکه تا پایان آذرماه عملیاتی شد. او با اشاره به وعده وزیر نفت مبنی بر عملیاتی شدن مرحله دوم خط در آذرماه امسال طی مراسمی که با حضور رئیس جمهور برگزار شد، افزود: تمامی نیروهای فعال در طرح، تمام تلاش و همت خویش را به کار گرفتند تا این وعده محقق شود، به طوری که پس از آزمایش خط لوله با آب(تست هیدرواستاتیک)، اکنون به شازند رسیده و به مخازن پالایشگاه اراک منتقل شده است.
ساخت ورق لوله منحصربه فرد در ایران
افتخار بزرگ این طرح، جنس لوله هاست؛ لوله هایی مقاوم در برابر خوردگی نفت خام ترش با نام « Nace ».
فروتن می گوید: برای مقاومت در برابر خوردگی نفت خام ترش، نیاز به لوله هایی خاص باضخامت های مختلف بود. این لوله ها، ۱۰۰ درصد با توان داخلی و در برخی از
رگ هایی از جنس افتخار
اما در دل این همه دشواری، بذرهای افتخار می رویید. خط لوله این طرح، از جنسی ساخته شد که برای اولین بار در ایران تولید می شد: «Nace» فولادی مقاوم در برابر خوردگی نفت خام ترش. اینجا، جلوگیری از خام فروشی، با پرچم خودکفایی درآمیخته است. شیرآلات غول آسای ۲۶ و ۳۰ اینچی با کلاس 600 و ۹۰۰در کنار پمپ های انتقال نفت خام، همه و همه، امضای مهندسان و کارگران ایرانی را پای طرحی زدند که حالا می تواند ۴۵۰ هزار بشکه نفت را در روز جابه جا کند.