اینجا چاه شماره 8 نفت شهر است
طلای سیاه در خاکریز خط مقدم
مشعل | اینجا چاه شماره 8 نفت شهر است. از دل خاکریزها پرچم کوچک عراق روی تپه خاکی پیداست؛ فاصله ام با آن کمتر از یک کیلومتر است. اینجا همان خاکی است که از یکم مهر 1359 (آغاز جنگ) تا امروز، رد جنگ را بر کالبد خود دارد؛ نقطه ای که تا مرکز بهره برداری و نمک زدایی نفت شهر فاصله زیادی ندارد.
جاده فرعی گیلانغرب به مسیر خاکی می رسد؛ تابلوی بزرگ «منطقه عملیاتی نفت شهر» مقصد را نشان می دهد. تا غروب چند ساعتی باقی است. مسیر تا نقطه صفر مرزی از میان بیابان های مین گذاری شده و خطوط لوله نفت امتداد دارد؛ جایی که مرز عراق نزدیک و نزدیک تر می شود. میدان نفت شهر در گستره ای وسیع میان دو کشور، زنده است و بیابان ها با تغییر چهره، مشعل های نفت را آشکار می کنند. عبور از ابتدای جاده تنها با کارت های تردد ممکن است؛ کارت هایی با مهر قرمز «منطقه ممنوعه» که مجوز گذر از مرزبانی ها و ایست های بازرسی را می دهند. هر چه به چاه شماره 8 نزدیک تر می شویم، بازرسی ها هم سخت تر و ترددها دشوارتر می شود. پس از آخرین ایست بازرسی، سربالایی خاکی در نقطه بی مرزی ایران و عراق، چاه شماره 8 را پیش چشم می نشاند. آثار مین، خمپاره عمل نکرده هنوز باقی است؛ تنها در یک ماه گذشته ادوات زیادی کشف شده است. عبور و مرور با خودروها هم شرایط خاصی دارد. همراهان هشدار می دهند: مراقب هر قدمی که برمی دارم، باشم. صدایی از جمع همراه می گوید: پاکسازی کرده ایم، اما مین ها، بی سروصدا عمل می کنند و جان می گیرند. هر سیلاب، دوباره منطقه را آلوده می کند و باید عملیات پاکسازی انجام شود، آن هم با نامه نگاری های متعدد.
به جز چاه شماره 8، چاه 16 نفت شهر هم در نقطه صفر مرزی قرار دارد که فاصله اش با عراق تنها یک رودخانه است. داخل محوطه چاه شماره 8، محمد امامی، رئیس عملیات نوبت کاری نفت شهر با لهجه کردی کرمانشاهی صفر تا صد تولید نفت را می گوید: این تنها یکی از ده ها چاه میدان نفت شهر است که پشت سر خود تاریخ بزرگی به همراه دارد. این میدان هم، مانند دیگر میادین دو اسمی است و از حالا نفت شهر خوانده می شود. عراقی ها هم نام «نفت خانه» را بر آن نهاده اند. پس از حمله عراق، بسیاری از چاه های نفت سیمان زده شده است تا دیگر قابل بهره برداری نباشد و مجبور به حفاری جدید شویم.
شاید در این محدوده نتوان هیچ بومی هم سن و سال میدان نفت شهر پید ا کرد. طول عمر مخزن به نیمه دوم عمر خود رسیده و برای برداشت نفت، آب همراه آن نیز افزایش یافته، زیرا ضخامت لایه نفتی به شدت کاهش یافته است.
آنطور که همراهان روایت می کنند، اولین چاه نفتی ایران در همین نفت شهر حفاری شده که به دلایلی به نفت رسیده، اما صرفه اقتصادی نداشته است و انگلیسی ها را روانه مسجدسلیمان در خوزستان کرد تا عنوان اولین چاه حفاری شده نفت، در آن خطه از ایران به ثبت برسد. این مخزن قدمت بسیار بالایی دارد و سالیان زیادی است که از آن در حال برداشت هستند. امامی می گوید: اکنون دیگر به ظرفیت انتهایی مخزن رسیده ایم. با این حال به گفته داراب امیری، رئیس منطقه نفت شهر/تنگ بیجار، به دلیل نازک شدن لایه مخزن، فاصله نفت از آب بسیار نزدیک است و تولید از مخزن نفت شهر دقت بالایی می طلبد. اگرچه به دلیل مشترک بودن مخزن نفت شهر، برای منافع کشور تا آخرین قطره آن باید برای کشور تولید شود.
نفت شهر زنده است
سابقه اولین چاه حفاری شده در نفت شهر به سال 1302 شمسی در حافظه نفت شهر باقی است. از آن سال تا امروز با 41 حلقه چاه که در آن حفاری شده و از جمع آنها 20 حلقه چاه تولیدی و 9 حلقه چاه فعال است، تولید حدود 1600 (بشکه در روز) را دارد. با این حال تعداد چاه های متروکه به 17 حلقه می رسد؛ البته درجه کیفی نفت این میدان بسیار خوب است و ارزش پالایشی خوبی دارد و چندین حلقه از چاه هم در حال مطالعه و بررسی است تا تولیدی شوند؛ همین هم نقطه امیدی است برای اینکه عدد تولید از میدان مشترک نفت شهر را بیشتر کند. همان گونه که چشمه های زنده نفتی با عرض اندام از اعماق به روی زمین ذخایر عظیم دل خاک را به رخ می کشند تا شاید گواهی بر پایان ناپذیر بودن نفت این خطه باشند.
روایت کارکنان از دوری و خطر
منطقه نفت شهر به جز چاه های پرشمار، یک واحد بهره برداری، نمک زدایی و استراحت گاه کارکنان نفت را هم در خود جای داده است. ماهیت کار عملیاتی در صنعت نفت، شبانه روزی بودن آن است و جمعیت بیش از 110 نفری کارکنان آن حتی در شرایط اضطراری مانند جنگ 12 روزه ، اینجا را ترک نکردند. نفت میدان با خطوط پرشمار از چاه های مختلف روانه واحد نمک زدایی می شود؛ پس از فراورش(شیرین سازی و نمک زدایی) به تلمبه خانه شهید قمری نفت شهر ارسال و از آنجا راهی پالایشگاه کرمانشاه می شود. کار اینجا اقماری و در دو نوبت کاری هفت روزه است. داراب امیری، رئیس منطقه نفت شهر/تنگ بیجار، اینجا را ناامن ترین منطقه عملیاتی کاری کارکنان صنعت نفت می داند. وی با اشاره به سختی کار در این منطقه می گوید: بدون هیچ اغراقی باید بگویم که سختی کار اینجا از سکوهای دریایی هم بیشتر است. اینجا در نقطه صفر مرزی با موارد غیرقابل پیش بینی روبه رو هستیم، اما با اطمینان از حضور نیروهای مرزبانی، تولید نفت را بی وقفه انجام می دهیم.