یکی دیگر از کارکنان بومی هم می گوید: «سختی کار اینجا زیاد است؛ بد نیست دل کارکنان هم با پاداشی شاد شود.»
شرایط آب وهوایی سخت در محیط کوهستانی مرز ایران و ترکمنستان در کنار جاده های تند و تیز و دره های پرشمار، فضایی متفاوت و متغیر ایجاد و طرح توسعه را متاثر و سختی کار را دوچندان کرده است. از برف و سرما تا بادهایی که با سرعت شدید در حال وزیدن است. بارش سنگین برف اخیر، به قدری زیاد بوده که کار را در روزهایی تعطیل کرده است.
شهاب عطایی، سرپرست کنترل کیفیت شرکت پیمانکار که در محل پروژه حاضر است، با اشاره به فعالیت ۲۴ ساعته در شرایط سخت آب و هوایی برای به موقع رسیدن گاز توس می گوید: «افزون بر جوشکاری و هیدروتست(آزمایش با آب) گروه رادیوگراف هم شبانه فعالیت می کنند تا چراغ روشن شبانه در دل کوه، ردی از همت را به تصویر بکشد.»
توس از دیروز تا امروز
منطقه توس1 را به سمت مرکز بهره برداری از بالای کوه ها کمی پایین تر می رویم. حامد معصومی اصل، مجری طرح توسعه میدان گازی توس و میادین شرق در این محل درباره سابقه و روند اجرای طرح می گوید: «پروژه طرح توسعه میدان گازی توس به صورت EPC در ۳۰ مهرماه ۱۴۰۲ طی مناقصه ای به شرکت برنده، یعنی شرکت جندی شاپور واگذار و به دلیل مشکلات تامین کالا از طرف سازندگان ایرانی این پروژه مشمول تمدید زمان شد؛ این طرح بعد از توقفی یک ساله، فعالیت خود را از سر گرفت.»
بنا بر توضیحات او، پیش بینی و طراحی اولیه این میدان برای تولید 3 تا 5 میلیون مترمکعب گاز بوده که دستیابی به این میزان تولید با راه اندازی چهار حلقه چاه گازی پیش بینی شده است. از این تعداد هم اکنون حفاری چاه توس یک به اتمام رسیده است و گاز چاه اول به زودی وارد شبکه سراسری می شود. چاه 3 نیز در اختیار تیم بهره برداری قرار گرفته است تا اقدام های مورد نیاز پس از حفاری آغاز شود. افزون بر آن در موقعیت چاه های 2 و 4 هم عملیات حفاری جریان دارد.
به گفته معصومی اصل، به دلیل نیاز شمال شرق کشور به تامین و تقویت گاز برای توسعه میدان گازی توس، طرح موقت به صورت اقماری در دستور کار قرار گرفته است تا به کمک ناترازی گاز شمال و شرق کشور بیاید. مجری طرح توسعه میدان گازی توس و میادین شرق با اشاره به اقدام های انجام شده و در دستور کار در این طرح، مواردی مثل ۴۵ کیلومتر حفاری کانال، ریسه لوله و جوشکاری و رادیوگرافی مربوط به خطوط ۱۶، ۲ و ۴ اینچ، ۲ هزار اینچ قطر جوشکاری سرچاهی منیفولد و مرکز اندازه گیری خانگیران را یادآور می شود.
او با اشاره به اتمام عملیات منیفولد اقماری و هیدروتست (آزمایش تحت فشار با آب)، اتمام خط لوله جریانی 6 اینچ و هیدرو تست مرتبط با آن، همچنین مراحل نهایی کارهای اجرایی تاسیسات سرچاهی و مرکز جمع آوری خانگیران، خبر می دهد که این طرح به زودی راه اندازی می شود.
براساس توضیحات معصومی اصل، یکی از مهم ترین اقدام های انجام شده در این طرح، ایجاد ارتباط میان میدان توس و پالایشگاه خانگیران است که از طریق خط لوله ۱۶ اینچ انتقال گاز به طول ۴۰ کیلومتر در چهار موقعیت طراحی شده و اکنون با اتمام خط لوله و هیدروتست آن، این ارتباط میسر شده است.
معصومی اصل می گوید: «اقدام دیگر در این طرح، انشعاب خط برق تا پالایشگاه خانگیران است که در طرح اقماری فوری استفاده از توان خط انتقال برق شهرستان سرخس در برنامه قرار گرفته و اکنون امیدوار به همکاری اداره برق برای این اتصال هستیم که به ثمر رسیدن پروژه توس آنها را نیز در تامین گاز نیروگاهی کمک خواهد کرد.»
وی با اشاره به نیاز تاسیسات برای گاز شیرین، ضرورت همکاری شرکت ملی گاز ایران را یادآور می شود که از طریق انشعاب گاز و خط لوله برای برقراری تا مقصد، همکاری این بخش را می طلبد.
ارزش متفاوت گاز شمال شرق ایران
مجری طرح توسعه میدان گازی توس و میادین شرق در ادامه از اهمیت و ارزش به ثمر رسیدن این طرح می گوید: «تامین گاز استان های شمال شرق کشور از گاز منطقه خانگیران و از طریق پالایشگاه شهید هاشمی نژاد تامین می شود. با توجه به اهمیت استمرار تولید و جبران هرگونه ناترازی گاز و تامین پایدار خوراک پالایشگاه شهید هاشمی نژاد، نیاز بر این بود که در کنار میدان خانگیران که نیمه دوم عمر را طی می کند، میادینی بکر اضافه شود. اولین میدان بزرگ شناسایی شده در این منطقه میدان گازی «توس» است که پس از اخذ مجوزهای لازم در قالب دو بخش حفاری چاه ها و EPC برای روزمینی مراحل مناقصاتی را طی کرد و توسعه آن آغاز شد.او در بیان اهمیت گاز حوزه شرق ایران به نقل قولی از مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران اشاره می کند که «هر یک میلیون مترمکعب گاز شمال شرق ایران معادل حداقل 5 میلیون مترمکعب گاز منطقه عسلویه و جنوب ارزش دارد.»
به بیان دیگر تولید یک میلیون مترمکعب گاز در این منطقه ارزش 5 میلیون مترمکعب جنوب و تولید 2 میلیون معادل 10 میلیون مترمکعب گاز جنوب است.
طرحی که آسان به ثمر نرسید
برای به ثمر رسیدن این پروژه، اقدام های مختلفی انجام شده از جاده مواصلاتی تا تحصیل اراضی از مناطق روستایی و دولتی که با رایزنی و استفاده از ظرفیت های حقوقی توافق نتیجه داده است. وقتی از او درباره سختی ها و مشکلات کار می پرسم، ابتدا به تحریم اشاره می کند که همانند دیگر پروژه های صنعت نفت، طرح توسعه توس هم از آن بی بهره نبوده، اما تجربه بر این مشکلات غلبه کرده است.
در مسیر بازگشت به چاه شماره ۴ توس می رسیم. دکل ۹۱ فتح در حال حفاری در این مخزن است. محمد حقدوست، رئیس حفاری ناحیه توس دیگر از عوامل اجرایی پروژه توسعه میدان گاز توس است که با او هم صحبت می شوم، امیدوار است طی دو ماه آینده حفاری در این بخش به اتمام برسد.
او با اشاره به اینکه میدان توس در مراحل اولیه توسعه قرار دارد و با پیچیدگی های خاصی همراه است، می گوید: «با این حال انتظار نداشتیم این حجم بالای فشار گاز از آن هدیه بگیریم.»
حقدوست، برنامه۱۰ سال آتی توسعه میدان توس را تامین خوراک گازی پالایشگاه هاشمی نژاد ذکر می کند و می گوید: «افزون بر آن، وابستگی به گاز ترکمنستان هم کاهش می یابد.»
او یادآور می شود که تمام تلاش ها بر این است که ۳ میلیون مترمکعب از این میدان وارد شبکه گاز سراسری شود.احسان محروقی، ناظر ارشد حفاری شرکت نفت مناطق مرکزی ایران هم تلاش های متخصصان ایرانی در میدان گازی توس را یادآوری می کند و می گوید: نتایج تلاش ها و ارزیابی های آنها باعث شد ذخایر جدیدی وارد شبکه سراسری گاز شود و اهمیت این مساله در شمال شرق ایران، آن را در قالب طرح های ضربتی قرار داد که بخشی از آن گرمابخش خانه های مردم در زمستان امسال شود.
رونق و امید
توسعه و بهره برداری از میدان گازی توس، افزون بر آنکه تامین انرژی پایدار شمال و شرق کشور را به همراه داشته، سبب رونق اقتصادی منطقه و شهرهای اطراف هم شده است. هرچند در برخی موارد هزینه های اجاره را به دلیل اجاره منازل مهندسان افزایش داده است. افزون بر آن، آمار اشتغال زایی از قبل این طرح قابل توجه است که براساس حرفه و تخصص در رده های مختلف از نیروی فنی تا کارگری و نگهبانی جذب به کار شدند. «متین» یکی از جوانان روستای «چکودر» نزدیک خط لوله انتقال گاز توس به خانگیران که یک سالی از اشتغال او در این پروژه می گذرد، می گوید: «حالا که خیالم از بابت کار راحت شده می خواهم تشکیل زندگی دهم.»می توان گفت دل مردم این خطه به گاز توس گرم و پرحرارت است. کشاورزان روستاهای چکودر، بزنگان، قرقره، مزداوند در مجاورت چاه های میدان گازی توس با وجود خشکسالی، امیدوارتر از قبل پای زمین های خود ایستادند تا با کاشت گندم، نان را به تنوری بزنند که گاز آن را این میدان تامین می کند.