صنعت نفت با اجرای 247 طرح آبرسانی پایدار در دو استان بوشهر و هرمزگان طنین انداز جریان زندگی شد
جوشش آب از چشمه نفت
فاطمه دهقان نیری | صنعت نفت در کنار مأموریت اصلی خود در تولید و تأمین انرژی، با ساخت و تجهیز مدارس و مراکز آموزشی، مسکن، ایجاد سالن ها و زمین های ورزشی و فرهنگی، توسعه و تجهیز مراکز بهداشتی و درمانی، بهسازی جاده ها و رساندن آب و برق به مناطق کم برخوردار و روستاهای دورافتاده کوشیده است تا حضور خود را در زندگی مردم سراسر کشور گسترش دهد؛ این فعالیت های عام المنفعه، حکایت از آن دارند که صنعت نفت، توسعه پایدار را نه تنها در میدان های نفتی، بلکه در دل شهرها و روستاهای ایران جست وجو می کند. در این میان، ساخت 247 سازه آبی و اجرای طرح های آبرسانی پایدار در دو استان بوشهر و هرمزگان در دولت چهاردهم، نمونه ای از طرح های عام المنفعه به شمار می آید که صنعت نفت به انجام آن مبادرت کرده است تا صدای آب، دوباره در روستاهای کم برخوردار طنین انداز شود و زندگی، آرام و پیوسته جریان داشته باشد.
در گستره فلات ایران و پهنه خشک خاورمیانه، آب همواره گنجی کمیاب بوده و هزاران سال است که انسان این سرزمین با خشکسالی، کم بارشی و کویر رو در رو ایستاده است و بیش از دو هزار سال پیش، قنات ها، سدهای کوچک و چشمه راه ها را آفرید تا زندگی در فصل های خشک خاموش نشود. اما در عصر حاضر، کاهش نزولات آسمانی، خشکسالی بلندمدت و حفر بی رویه چاه های عمیق از یک سو و بارش های سیل آسای فصلی و ضعف درکنترل و ذخیره سازی آن ازسوی دیگر، دست به دست هم داده تا مشکلات کم آبی، دوباره بر تار و پود زندگی مردمان برخی مناطق از جمله استان های بوشهر و هرمزگان سایه افکندکه همین موضوع ضرورت توجه بیش ازپیش همه سازمان ها و نهادها را دوچندان کرده است تا شاهد مهاجرت های ناخواسته به دلیل کمبود یا نبود آب نباشیم.
حال با همت مدیریت نظارت بر طرح های عمرانی مناطق نفتخیز به نمایندگی از شرکت ملی نفت ایران و با اختصاص اعتبار بیش از 130 میلیارد تومان در دو استان بوشهر و هرمزگان که به ساخت 247 سازه آبی و طرح های آبرسانی پایدار منجر شد، دوباره صدای آب؛ صدایی که زندگی، آوای خنده های بی غل و غش کودکان، تپش آرام حیات جانواران را زمزمه می کند، در روستاهای کم برخوردار این استان ها طنین انداز شده است.
سیل بند نفت، غریق نجات روستاها
دوباره سایه سار نخل های استوار و رگ های پنهانی که در تاریکی زمین می جوشند همه و همه در امتداد نوای آب جاری شده اند تا آنجا که جواد یکی از مردمان بومی روستای چاهگاه شهرستان دشتی استان بوشهر می گوید: پیش از اینکه سیل بند را در مسیر طغیان بارش های سیل آسا بزنند، آب تمامی مزارع کشاورزی و محصولات ما را از بین می برد. بعد که این سیل بند را ایجاد کردند وضعیت بهتر و از روستا حفاظت شد.
ابوالفضل، یکی دیگر از مردان بومی این روستا هم به میان صحبت هم روستایی خود می آید و تاکید می کند: پیش از این، بارش های ناگهانی و تند که می آمد، آب وارد رودخانه می شد و چیزی نبود که بتوان جلوی آن را بگیرد و در حقیقت آب هدر می رفت و نه به درد کشاورزی می خورد و نه برای روزهای بی آبی ذخیره می شد. اما الان خوشحال هستیم چون آب در پشت سیل بند جمع و با لوله هایی به زمین کشاورزی منتقل می شود که می توانیم سبزی، سیر،کاهو و خیلی سیفیجات دیگر بکاریم.
خانم زحمتکش، دهیار روستای چاهگاه شهرستان دشتی هم در تایید صحبت های آنان می گوید: وقتی در مورد آب قنات روستا از قدیمی ها می پرسیدیم می گفتند سال ها بود که بخاطر کم شدن بارش باران، این قنات به طور کامل خشک شده بود اما سازه ای که با مشارکت شرکت ملی نفت ایران، ایجاد شد، به احیای سفره های زیرزمینی روستا کمک کرد و امروز شاهد جریان آب در این قنات هستیم.
حمیدرضا خردمند، معاون کل آبخیزداری و منابع طبیعی استان بوشهر هم با تاکید بر اینکه پروژه آبخیزداری چاهگاه شهرستان دشتی استان بوشهر از محل اعتبارات شرکت ملی نفت ایران اجرا شده است، توضیح داد: این پروژه شامل احداث دو مورد بند سنگی ملاتی و 150 هکتار احداث هلالی های آبگیر می شود که همراه با نهال کاری اجرا شده است. حجم مخزن این سازه 470 هزار متر مکعب است یعنی در هر بار آبگیری، این سازه قادر است که 470 هزار مترمکعب آبگیری داشته باشد و به کنترل سیلاب و تغذیه سفره های آب زیرزمینی کمک کند.
مهاجرت به روستا با جریان آب
استان هرمزگان هم در شمار کم بارش ترین نقاط ایران قرار دارد؛ جایی که مردم آب را نه فقط نیاز که امید می دانند. مدیریت نظارت برطرح های عمرانی مناطق نفتخیز با علم به این موضوع، با اختصاص 70 میلیارد تومان اعتبار در مناطق کم برخوردار شهرستان بشاگرد این استان، کمر به همت بست و با اجرای طرح های آبرسانی و آبخیزداری و ایجاد سازه های آبی، صدای آب را به روستاهای دور افتاده ای رساند که مردمانش برای یک جرعه آب، فرسنگ ها راه می پیمودند و گاه خسته از دست روزگار، مسیر مهاجرت را پیشه می کردند. با توجه به این پیش زمینه، مدیریت نظارت بر طرح های عمرانی مناطق نفت خیز، اجرای یک پروژه مشارکتی آبخیزداری را در روستاهای بشاگرد به عنوان یکی از طرح های مسئولیت اجتماعی خود برگزید. هدف اصلی این پروژه، مهار سیلاب های فصلی، تغذیه سفره های آب زیرزمینی و بهبود وضعیت معیشتی مردم محلی بود. اجرای پروژه با مشارکت همه ذی نفعان محلی انجام شد و از همان مراحل طراحی، دهیاران، بخشداران و بهره برداران محلی در تصمیم گیری حضور داشتند. این رویکرد مشارکتی باعث شد ضمن افزایش اثربخشی پروژه، حس مالکیت و تعلق خاطر در میان مردم نیز تقویت شود و آنها خود را در نتیجه نهایی سهیم بدانند. اجرای پروژه آبخیزداری در بشاگرد چندین دستاورد مهم به همراه داشت: پیشگیری از خسارت های ناشی از سیل های ویرانگر فصلی که هر ساله خسارات جدی به اراضی کشاورزی و خانه های روستایی وارد می کرد؛ تغذیه سفره های آب زیرزمینی و بهبود دسترسی به آب پایدار برای شرب و کشاورزی؛ کاهش انتقال رسوب به پایین دست و بهبود کیفیت منابع آبی؛ ارتقای سطح معیشت محلی از طریق فراهم شدن زمینه کشاورزی پایدار و دامداری؛ کاهش مهاجرت و تثبیت جمعیت در روستاها با ایجاد امید به بهبود شرایط زندگی و بهبود وضعیت زیست محیطی منطقه و کمک به بازسازی اکوسیستم های محلی. حسن عید زاده، عضو شورای اسلامی روستای بیورچ شهرستان بشاگرد استان هرمزگان، با قدردانی از تلاش های وزارت نفت در خصوص نجات جان روستاهای این استان، می گوید: قبل از سال 95 جمعیت روستا بالغ بر 750 نفر بود اما خشکسالی های متوالی، باعث شد بخش عمده ای از آنان مهاجرت کنند. خوشبختانه با ساخت و بهره برداری سد آبخیزداری، افرادی که مهاجرت کرده بودند به روستا بازگشتند و دوباره کشاورزی رونق گرفت و زندگی در روستا جریان یافت.
سجاد رنجبر، دهیار روستای بیورچ شهرستان بشاگرد هم با اشاره به اینکه سازه آبخیز داری در این روستا اوایل سال 1403 اجرا شد و اواخر سال به بهره برداری رسید، یادآور می شود: متاسفانه قبل از آن زمین های زیر دست بایر و خشک بودند؛ زیرا آبی برای استفاده وجود نداشت و مردم چاره ای جز مهاجرت نداشتند. اما بعد از ساخت سازه، مهاجرت معکوس شکل گرفت و زمین های کشاورزی احیا شد و اشتغال ایجاد شد. علاوه بر این چون روستای بیورچ، زیستگاه رویش درختی با عنوان جگ است، این سازه از انقراض این رویش زیستی جلوگیری کرد و دوباره سبز شدند. علی مرادی، رئیس شورای اسلامی روستای چوخون شهرستان بشاگرد هم درباره تاثیر سازه های آبخیزداری که به همت شرکت ملی نفت ایران روی روستای چوخون، می گوید: از قدیم شغل مردم روستا، بیشتر کشاورزی و دامداری بود اما با کاهش شدید بارش و خشکسالی، مردم با چالش های زیاد مواجه شدند تا آنجا که در حوزه های بهداشتی نیز با محدودیت مواجه بودیم یا زنان برای آشپزی، می بایست ساعت ها راه می رفتند تا ظرف آبی را پر کنند. تا اینکه یک سازه آبخیزداری که متولی آن شرکت ملی نفت ایران بوده، به بهره برداری رسید و باعث شد مشکلات این روستاها حل شود.صنعت نفت به عنوان بزرگ ترین بنگاه اقتصادی کشور، از سالیان دور تلاش کرده است با پذیرش رویکرد توسعه پایدار، توسعه صنعت نفت را با مسئولیت پذیری اجتماعی همراه سازد و در عین حال رضایت و همراهی جوامع محلی میزبان صنایع نفت و گاز را جلب کند.این رویکرد به ویژه در مناطقی که با مشکلات توسعه نیافتگی، کمبود زیرساخت ها و محرومیت تاریخی مواجه اند، اهمیتی دوچندان یافته است. به همین دلیل، شرکت ملی نفت ایران در کنار فعالیت های اصلی خود، اجرای پروژه های اجتماعی و توسعه ای را در دستور کار قرار داده است و در سال های اخیر با تدوین نظام نامه مسئولیت اجتماعی صنعت نفت، این اقدام ها را در قالبی منسجم و مبتنی بر اصول توسعه پایدار سامان دهی کرده است.