کارکنان کارگاه کنترل و ابزاردقیق منطقه عملیاتی لاوان با جان و دل در مسیر خود اتکایی گام برمی دارند
نفت روی سکوی دلتنگی
مشعل | «با وجود سخت شدن مرحله ای تحریم ها روی پای خود ایستاده ایم. از جان و دل و با تعصب برای پایداری تولید کار می کنیم. فقط کسانی که عاشق باشند، می توانند در اینجا دوام بیاورند.» این بخشی از سخنان یکی از تیم های عملیاتی مهم در منطقه لاوان است؛ تیمی که برای مشاهده فعالیتشان راهی بخش صنعتی منطقه عملیاتی لاوان، در مجاورت نیروگاه برق سلمان می شوم. در سوله ای قدیمی و بی تابلو، کارگاهی کوچک، اما پراهمیت به چشم می خورد؛ جایی که تیمی ۲۰ نفره از متخصصان با دقت و مهارت، به تعمیر، تنظیم، بازسازی و ساخت قطعات مورد نیاز تاسیسات نفتی مشغول هستند. اینجا «کارگاه کنترل و ابزار دقیق» منطقه عملیاتی لاوان است که نقش مهمی در استمرار تولید و پایداری تجهیزات عملیاتی ایفا می کند.
با عبور از سالن تاریک و نفس گیر، مملو از تجهیزات گوناگون، وارد کارگاه ابزاردقیق و مکانیک می شویم؛ تنها چند نفر در حال کار دیده می شوند. گفته می شود فعالیت کارکنان محدود به این کارگاه نیست و بخشی از آنان در محوطه های عملیاتی مشغول فعالیت هستند. تعدادی از نیروها برای انجام تعمیرات به تاسیسات گازی شهید کاکاوند اعزام شده اند. در کارگاه انواع تجهیزات صنعتی، شیرهای ایمنی و سیستم های اندازه گیری دیده می شود؛ تجهیزاتی که سال ها از رده خارج شده بودند، اما با تلاش این تیم، دوباره به چرخه بهره برداری در واحدهای فرایندی و سکوهای نفتی بازگشته اند.
ماهیت تیم ابزاردقیق لاوان
علیرضا کریم میرزا، کارشناس ارشد سیستم کنترل و ابزاردقیق و مسئول تیم ابزاردقیق منطقه عملیاتی لاوان که از سال ۱۳۷۱ در این حوزه فعالیت دارد، درباره ماهیت کارگاه توضیح می دهد: کارگاه ما از دو بخش «ابزار دقیق» و «سیستم کنترل» تشکیل شده و 20 نیروی رسمی و پیمانکار به همراه نیروهای حجمی، در دو شیفت کاری در بخش های ابزار دقیق، مکانیک و کنترل مشغول فعالیت هستند. دلیل این تقسیم بندی، گستردگی و تنوع کار در سیستم های کنترل و ابزاردقیق است تا فعالیت ها به شکل تخصصی تر دنبال شود.
نقش حیاتی در تولید
کریم میرزا درباره اهمیت این واحد می گوید:ابزار دقیق در صنعت نفت و گاز نقش کلیدی در نظارت و کنترل فرایندهای پیچیده دارد. تجهیزات این حوزه با اندازه گیری پارامترهایی مانند فشار، دما، جریان و سطح مایعات، امکان مدیریت و کنترل دقیق فرایندهای صنعتی را فراهم می کند. او تاکید می کند: عملکرد دقیق این تجهیزات به معنای افزایش ایمنی، کاهش ریسک، بهبود راندمان و پایداری تولید در تاسیسات عملیاتی است؛ موضوعی که اهمیت فعالیت مداوم و تخصصی کارگاه ابزار دقیق را دوچندان می کند. سال هاست شرکت های خارجی از ارائه خدمات و تامین قطعات خودداری می کنند، اما کار متوقف نشده؛ روی پای خودمان ایستاده ایم. امروز به نقطه ای رسیده ایم که بدون اتکا به آنها، مسیر خودکفایی را ادامه می دهیم. این فقط شعار نیست؛ گاهی ساعت ها روی یک قطعه حیاتی کار می کنیم تا به سرویس برگردد. او تأکید می کند که با وجود همه فشارها، ایمنی خط قرمز این واحد است و هیچ تعمیر یا راه اندازی بدون رعایت اصول ایمنی انجام نمی شود؛ هرچند ریسک این نوع کار همواره بالاست.
پاسخ به تحریم با مهندسی معکوس
یکی از مهم ترین رویکردهای تیم ابزاردقیق لاوان، مقابله با فرسودگی تجهیزات و محدودیت تامین قطعات از طریق مهندسی معکوس است. علیرضا کریم میرزا در این باره می گوید: «همیشه سوال ما این بود که چرا یک دستگاه حیاتی باید به خاطر چند قطعه معیوب سال ها بدون استفاده بماند؟»
بر همین اساس، تیم او مانع خروج تجهیزات از چرخه تولید شده و دستگاه های معیوب را یک به یک از انبار بیرون آورده است. با باز کردن، شناسایی قطعات، ساخت نمونه های جدید و مهندسی معکوس، این تجهیزات دوباره به چرخه تولید بازگشته اند. برخی قطعات که در بازار به سادگی یافت نمی شد، با جست وجوی گسترده و تطبیق مشخصات فنی جایگزین شده است. نمونه این تلاش ها، تجهیزات شیرهای برقی و عملگرهای سرچاهی است که پس از بازسازی اکنون در چاه های گازی لاوان ۲ و ۳، زیر فشار حدود 250 بار و در شرایط سخت محیطی و آب و هوایی، بیش از یک سال است در سرویس قرار دارند و عملکرد موفقی را ثبت کرده اند.
اقدام مهم در تعمیر شیرهای ایمنی
در یکی از سالن ها، ردیفی از شیرهای ایمنی در انواع مختلف دیده می شود؛ تجهیزاتی که اگر فشار یک مخزن یا خط لوله از حد مجاز فراتر رود، عمل می کنند و جلوی انفجار را می گیرند. کار تعمیر و تست این شیرها در همین کارگاه انجام می شود.
به گفته مسئول تیم ابزاردقیق، بسیاری از شیرهای اطمینان به علت تعداد زیاد و کمبود نفر سال ها سرویس نشده بودند و پس از انجام تعمیرات اساسی، اکنون به صورت سالانه تحت سرویس و آزمون قرار می گیرند. این موضوع برای سکوهای نفتی که فشار کاری آنها به ۱۰۰ تا ۱۵۰ بار می رسد، حیاتی است؛ تمام شیرهای ایمنی هر سال زیر نظر بازرسان فنی سرویس می شوند و پس از تأیید، به مدار تولید بازمی گردند. نمونه دیگری از توان این کارگاه، تعمیر ۶ عدد کارت کنترل مربوط به موتورهای برق است (MOV) که اواخر سال گذشته از مدار خارج شده بود. تیم ابزار دقیق با مهندسی معکوس، تامین و نصب قطعات جدید و انجام انواع تست ها، آنها را دوباره وارد مدار سرویس کرده است؛ اقدامی که از نگاه کریم میرزا کاری بزرگ و حیاتی برای تداوم تولید بوده است. او به پروژه مهم دیگر یعنی بازگرداندن سفتی ولوها به چرخه تولید از سوی تیم ابزار دقیق و مکانیک منطقه عملیاتی لاوان اشاره می کند؛ تجهیزاتی که به دلیل کمبود قطعه سال ها بدون استفاده مانده بود. با جایگزینی قطعات جدید و شبیه سازی عملکرد، این ولوها به مدار برگشته اند و صرفه جویی مالی حاصل از این اقدام، بسیار قابل توجه است. او می گوید: وقتی دستگاهی را به دلیل کمبود قطعه نمی توانیم سرویس کنیم، شرمنده می شویم. تهیه و ساخت ریپرکیت جهت تعمیر دستگاه ها نیز از دیگر پروژه های مهم این تیم است؛ دستگاه هایی که هیچ شرکت داخلی حاضر به تعمیرشان نبود و پیشنهادها صرفاً ساخت دستگاه جدید بود. اما کارگاه ابزاردقیق لاوان با تکیه بر دانش، تعصب و تلاش شبانه روزی، این تعمیرات را نهایی کرده است.
کار کردن با جان و دل
با وجود تمام این دستاوردها، دغدغه های نیروی انسانی در سخنان کریم میرزا آشکار است. او می گوید: همه همکاران در این کارگاه با تعصب و غیرت کار می کنند و از جان و دل برای صنعت مایه می گذارند. آنها انتظار دارند که قوانین برای ادامه با انگیزه تر کار، به موقع اصلاح شود. اینجا برخی به حق و حقوق واقعی خود نمی رسند و این عامل، موجب می شود کارکنان دچار فرسودگی جسمی و روحی شوند.
او بر ضرورت افزایش انگیزه کارکنان، به ویژه در شرایط کار اقماری، فشار کاری بالا، تحریم و فرسودگی تجهیزات تأکید می کند و کمبود نیروی انسانی را یکی از چالش های اصلی می داند؛ بازنشستگی نیروها بدون جایگزینی، حجم کار را به طور محسوس افزایش داده است.
کریم میرزا با نگاهی به گذشته می گوید: به کارنامه کاری خود افتخار می کنم و بدون شک اگر به گذشته برگردم، به طور قطع همین شغل را انتخاب می کنم. هرچند نمی توان دوری از خانواده را منکر شد، اما از نظر علاقه و روحیه این حرفه را دوست دارم. معتقدم این شیوه از کار با نوع روحیه ، ذات و طرز فکر هر نسل سازگار نیست.
از نگاه او، رمز موفقیت در کار اقماری این است که هنر تاب آوری و سازگاری با محیط را بیاموزی.
از زندگی اقماری تا تحریم ها
محسن جهانگیری، یکی دیگر از کارکنان واحد ابزاردقیق است. از نیروهای جوان اهل لامرد که ۲۴ سال سابقه کار در صنعت نفت دارد. وقتی وارد سالن می شوم روی تعمیر یک ولو رسیده از سکوی بلال کار می کند. براساس توضیحات مشخص می شود که قطعات این ولو در دسترس نیست و تیم، در تلاش است با مهندسی معکوس، دوباره آن را به مدار برگرداند. وقتی از او درباره خطرهای کارمی پرسم، به ریسک های کار با گاز کلر و سمی بودن آن اشاره می کند و با یادآوری این خطرها می گوید: در کار ما با توجه به این خطرها، غفلت بی معناست و یک لحظه غفلت می تواند آسیب زا باشد. او همچنین درباره اقدام ها و تلاش ها در دوران تحریم توضیح می دهد: در شرایط تحریم، هیچ قطعه ای به محض خرابی از رده خارج نمی شود؛ تا حد ممکن تلاش می کنیم آن را احیا کنیم. جهانگیری تاکید می کند که به هر حال شرایط تحریم است و اینگونه نیست که هر قطعه ای را بتوانیم جایگزین کنیم. جهانگیری درباره کیفیت کار بعد از تعمیرات می گوید: هر قطعه پس از تعمیر فقط با تایید بازرسی فنی و تست های دقیق، اجازه ورود به چرخه تولید را می گیرد.
او ازجمله کارکنان تبدیل وضعیت با بند «د» ایثارگری است که درخواست بهبود حقوق دارد، می گوید: با وجود اقماری بودن و دوری از خانواده که نیمی از زندگی را کنارشان نیستیم، کف حقوق را دریافت می کنم.
هر کسی اینجا طاقت نمی آورد
علی یوسفی، یکی دیگر از کارکنان ابزاردقیق منطقه عملیاتی لاوان است. سابقه نزدیک به سه دهه فعالیت در صنعت نفت دارد و از طریق آزمون به استخدام نفت درآمده است. اهل بوشهر است و می گوید: همیشه علاقه مند به فعالیت در نفت بودم.
۱۰ سال از سابقه کاری اش به کار روی کشتی در شرکت ملی نفتکش ایران برمی گردد. گذران عمر به مدت یک دهه روی کشتی آسان به نظر نمی رسد. بعد از تاهل برای کار به منطقه عملیاتی لاوان آمده و اکنون در واحد ابزاردقیق فعالیت دارد.
یوسفی می گوید: اینجا یکی از واحدهای تخصصی و حساس در منطقه است که روند تولید به آن وابسته است.
او همچنین درباره اقدام های به ثمر رسیده در این کارگاه به سیستم های اندازه گیری به عنوان تجهیز حساس و مهم در صنعت نفت اشاره می کند که فشار، سطح، دما و جریان وابسته به آن است و با این حال بسیاری از این سیستم ها از رده خارج شده و با مهندسی معکوس آن را به چرخه برمی گردانند. یوسفی ادامه می دهد: تمامی این موارد فرایندی سخت و طولانی است که باید تمام قطعات را باز و بررسی کنیم و از طریق مهندسی معکوس آنها را به چرخه تولید برگردانیم. به گفته او، افزون بر آن، تعدادی از قطعات سرچاهی که دو سال معطل تامین قطعه بودند، بعد از دو سال مشابه آن پیدا شده و پس از نصب در سرویس قرار گرفتند.
یوسفی توضیح می دهد: به هر حال با شرایط سخت تحریم، راه دیگری وجود ندارد و باید تولید را از این مسیر زنده نگه داریم. با شرایط موجود فقط کسانی که عاشق باشند، می توانند اینجا دوام بیاورند. همه از محدودیت ها و کم و کاستی ها صنعت نفت باخبر هستند. تمام ۲۸ سال کار من در نفت، به شکل اقماری گذشته است. اینکه می گویم زندگی نکردیم، اغراق نمی کنم.
با کار اقماری زندگی نکردیم
وقتی از او می خواهم درباره سختی های زندگی و کار اقماری توضیح دهد، می گوید: باید بگویم شرمنده زن و فرزندم هستم. فرزندم به دنیا آمد، نبودم، بچه به مدرسه رفت نبودم، ذوق و شوق کودکم هنگام به راه افتادن نبودم، دانشگاه قبول شد، نبودم، هیچ وقت و هیچ جا نبودم؛ با این داستان آیا می توانیم بگوییم که ما زندگی کردیم؟
صحبت های یوسفی در میان سکوت مطلق کارگاه که همگی گوش به او هستند، ادامه می یابد. تا هر کدام از کارکنان، گوشه ای از خاطرات تلخ روزهای اقماری را از میان جملاتی که خود را در آن می یابند، مرور کنند.
در پایان در حالی از کارگاه ابزار دقیق منطقه لاوان خارج می شوم که کامیونی تازه وارد شده و تجهیزات از کارافتاده جدیدی را برای تعمیر تخلیه می کند؛ تجهیزاتی که همراه با آنها دستور «فوری» هم رسیده است. کارکنان کارگاه یکی یکی به سمت آن می روند تا ماموریت مهم دیگری در شرایط تحریم را آغاز کنند.