نرم افزار پترورنچ با خلاقیت متخصصان جوان شرکت نفت مناطق مرکزی ایران به ثمر نشست
دستاورد ماندگار
مشعل | پیشرفت در علوم و فناوری، از ایده تا طرح و از طرح تا ساخت و ابداع، مقوله مهمی است که بر پایه آن چرخ دنده های صنایعی همچون صنعت نفت، روان تر به گردش در می آیند. هر ساخت و اختراعی که به ثمر می نشیند، زاییده ذهن های خلاق است؛ خلاقیتی که نتیجه اش حرکت رو به جلو است. در صنعت نفت ایران نیز جوانان با تکیه بر ذهن های خلاق خود، شگفتی می آفرینند. این بار با تلاش متخصصان جوان شرکت نفت مناطق مرکزی ایران، نرم افزاری با نام Petro Wrench متولد شد؛ نرم افزاری که به عنوان پایگاه داده های بالادستی صنعت نفت استفاده می شود و ابزارهای پایشی و نظارتی متنوعی را در اختیار مدیران و متخصصان نفتی قرار می دهد.
در گزارش پیش رو، گفت وگوی خبرنگار «مشعل» را با مهندسان واحد سیستم های مهندسی مخازن مدیریت فنی شرکت نفت مناطق مرکزی ایران درباره جزئیات و ویژگی های این نرم افزار می خوانید.
در بازدید از واحد سیستم های مهندسی مخازن مدیریت فنی شرکت نفت مناطق مرکزی ایران، یکی از مهندسان جوان روی مانیتور نقشه ای یکپارچه از ایران را به نمایش می گذارد که مناطق عملیاتی این شرکت روی آن مشخص است. با انتخاب هر کدام از آنها و اندکی جست وجو، تاریخچه و اطلاعات دقیق مخازن، چاه ها و روند تولید از آغاز تا امروز نمایان می شود. این مهم با بهره گیری از نرم افزار بومی «پترورنچ» امکان پذیر شده است که متخصصان سیستم های مهندسی مخازن مدیریت فنی شرکت نفت مناطق مرکزی ایران آن را طراحی، تکمیل و عملیاتی کرده اند. محمد صادق مهرجو، مدیر فنی شرکت نفت مناطق مرکزی ایران درباره فرایند عملیاتی شدن این نرم افزار می گوید: تمام شرکت های مطرح بین المللی در بخش بالادست نفت، پکیج نرم افزاری برای ذخیره اطلاعات تولیدی و توسعه ای خود در اختیار دارند. تیم پنج نفره از متخصصان شرکت نفت مناطق مرکزی ایران با تلاش، همدلی و همفکری، نرم افزار اختصاصی بومی و تحت مالکیت شرکت را طراحی کردند.
مدیر فنی شرکت نفت مناطق مرکزی ایران می گوید: هم اکنون نرم افزارهای خارجی متنوعی در زمینه بانک اطلاعات نفتی وجود دارند، اما مشکلاتی همچون تهیه مجوزهای دسترسی، گستردگی و پیچیدگی زیاد، رواج نیافتن کامل زبان انگلیسی و تفاوت تقویم های خورشیدی و میلادی، استفاده از آنها را با چالش رو به رو کرده است.
وی با بیان این که نرم افزار «پترورنچ» با نیازسنجی بومی و برای پوشش این مسائل توسعه یافته است، تصریح می کند: رابط کاربرپسند و ساده به زبان فارسی و پشتیبانی کامل از تقویم خورشیدی و میلادی، از امتیازهای مهم این نرم افزار محسوب می شوند.
مهرجو با اشاره به این که در این نرم افزار، دسترسی آسان باعث شده است نیاز به آموزش خاصی نباشد، می گوید: این نرم افزار اکنون به مرحله بلوغ رسیده است و در آینده نیز امکان توسعه و پیشرفت آن متناسب با نیازهای شرکت و به روزرسانی اطلاعات مخازن وجود دارد.
مدیر فنی شرکت نفت مناطق مرکزی ایران می گوید: بانک اطلاعاتی این نرم افزار قابلیت ذخیره اطلاعات حفاری- تکمیلی، داده های تولیدی، عملیات ها، آزمایش های جریانی، ایستایی و تسهیلات فراورشی را دارد. به گفته مهرجو، رسم خودکار شماتیک چاه ها، رسم نمودارهای تعاملی تاریخچه حفاری چاه، رسم خودکار مقاطع عرضی میدان، رسم نمودارها و ایجاد گزارش های اطلاعات تولیدی و عملیاتی، تحلیل آزمایش های ایستایی و جریانی و تعیین سطوح تماس سیالات در مخزن و رسم نمودارهای PFD (پی اف دی) و P&ID (پی اندآی دی) تسهیلات فراورشی، از دیگر ویژگی ها و امکانات مهم این نرم افزار است.
چگونگی تولد نرم افزار
محسن بهروز، از طراحان و برنامه نویسان اصلی «پترورنچ» است. سابقه طراحی این نرم افزار به دهه ۹۰ برمی گردد؛ زمانی که او در در شرکت بهره برداری نفت و گاز غرب مشغول فعالیت بود و براساس دانش و تخصص خود شروع به برنامه نویسی در این زمینه کرد. محسن بهروز متولد 1362 و اهل دزفول است. او تا مقطع کارشناسی ارشد را در دانشگاه صنعت نفت و انستیتو ملی نفت فرانسه گذرانده و فعالیت خود در شرکت ملی نفت ایران را نیز از سال 1388 در واحد مهندسی بهره برداری منطقه عملیاتی چشمه خوش آغاز کرده است. بهروز درباره ایده اولیه طراحی این نرم افزار می گوید: این ایده از آنجا در ذهنم جرقه زد که شاهد بدون استفاده ماندن حجم وسیعی از اطلاعات مرتبط با تولید به دلیل نبود پایگاه داده متمرکز و نبودن چرخه های کاری استاندارد بودم؛ به نحوی که سرانجام بسیاری از داده ها، بایگانی های کاغذی، در نهایت از دست رفتن بود. با طراحی یک نرم افزار، ابتدا ذخیره بخش کوچکی از اطلاعات حفاری و بخش مهندسی بهره برداری را آغاز کردم.
اگر چه این اقدام او نیمه کاره و در همان سطح کوچک رها می شود، اما طی دو سال گذشته شرکت نفت مناطق مرکزی ایران با احساس نیاز در این زمینه برای تکمیل نرم افزار سراغ بهروز می رود و با تشکیل تیمی از متخصصان جوان، توسعه و تغذیه اطلاعات این نرم افزار در سطح یک شرکت کلان آغاز می شود؛ آن هم در دورانی که تحریم ها و عدم پشتیبانی نرم افزارهای مشابه خارجی برای این صنعت راهبردی مشکل ساز شده است.
یک سال و نیم تلاش و پشتکار و تمرکز به شکلی نتیجه می دهد که شرکت نفت مناطق مرکزی ایران اکنون یک نرم افزار یکپارچه به عنوان راهکاری بومی برای مدیریت یکپارچه داده های حفاری و تولید در اختیار دارد.بهروز به عنوان طراح اصلی پترو رنچ، اطلاعات دقیقی درباره این نرم افزار ارائه می دهد و می گوید: نرم افزار به منظور ذخیره سازی و پایش اطلاعات تولید، رسم شماتیک چاه های نفتی و گازی، تحلیل آزمایش های ایستایی و جریانی و دسترسی به مدارک تسهیلات فراورشی در صنعت نفت کاربرد دارد.وی اذعان می کند: بانک اطلاعاتی متمرکز و ساختار یافته «پترورنچ» بستری بسیار مناسب برای استفاده از داده ها در حوزه هایی مانند AI و DOFs، تغذیه بانک اطلاعاتی دیگر نرم افزار های نفتی فراهم می کند.بهروز تصریح می کند: خودکار بودن بسیاری از فرایندها مانند رسم شماتیک چاه، امکان صحت سنجی داده های ورودی را فراهم می آورد و میزان خطای ورود اطلاعات را به حداقل می رساند.
نرم افزار بومی با مشخصات ویژه
میثم کمالی پور، سرپرست اداره سیستم های مهندسی مخازن شرکت نفت مناطق مرکزی ایران هم که از دانش آموخته های دانشگاه صنعت نفت و دانشگاه Calgary کانادا است، در زمینه فرایند تکمیل این نرم افزار می گوید: شرکت نفت مناطق مرکزی ایران در زمره اولین شرکت هایی است که این نرم افزار بومی را طراحی و عملیاتی کرده و اکنون بعد از یک سال ونیم فعالیت، این نرم افزار به مرحله عملیاتی رسیده است.
او درباره ضرورت تهیه این نرم افزار می گوید: تمام شرکت های بین المللی نفتی دنیا یک بسته نرم افزاری برای ذخیره اطلاعات تولید توسعه و نگهداشت به عنوان بانک اطلاعاتی در اختیار دارند. نرم افزار پترورنچ این قابلیت را دارد که اطلاعات فنی مهندسی چاه های نفت و گاز در آن وارد و این اطلاعات تجزیه و تحلیل و آنالیز شود. در دامنه این نرم افزار تمام کاربران با توجه سطح دسترسی تعیین شده امکان ویرایش و پایش داده ها را دارند.
کمالی پور اظهار می کند: با توجه به نیازسنجی ها، خلا یک نرم افزار بومی احساس می شد که براساس ماهیت و نیازمندی های کار این حوزه مورد استفاده قرار گیرد.
وی با بیان این که طراحی این نرم افزار با تشکیل کارگروه های فنی با شرکت متخصصان ادارات مختلف مهندسی نفت صورت گرفته و بازخوردگیری مستمر کارآیی و سهولت استفاده آن را بالا برده است، می گوید: بنابر دستور اخیر مدیر امور فنی شرکت نفت مناطق مرکزی ایران تا پایان سال تغذیه اطلاعات حفاری-تکمیلی، تاریخچه تولید، بخشی از اطلاعات زمین شناسی و آزمایش های استاتیک و جریانی چاه های میادین این شرکت در دست اقدام است.
براساس توضیحات او، درحال حاضر دسترسی به این نرم افزار در اختیار تیم طراحی و برخی همکاران در ستاد است و در فازهای بعدی، امکان دسترسی به شرکت های بهره بردار داده خواهد شد.
امیررضا بابایی، عضو تیم توسعه و تغذیه اطلاعات نرم افزار شرکت نفت مناطق مرکزی ایران که از سال 1391 در این شرکت فعالیت می کند، درباره آخرین میزان پیشرفت نرم افزار پترورنچ می گوید: درحال حاضر 50 درصد از اطلاعات استاتیک وجریانی و شماتیک چاه ها و اطلاعات بهره برداری در این نرم افزار ثبت شده است.
بنابر توضیحات او، گستردگی و پراکندگی اطلاعات، تغذیه پایگاه داده را با چالش رو به رو کرده است، اما تیم توسعه و تغذیه اطلاعات نرم افزار در شرکت نفت مناطق مرکزی ایران در همکاری بین بخشی با دیگر واحدها تلاش خود را برای به سرانجام رساندن آن صرف می کند.
بابایی یادآور می شود: نرم افزار بومی تولید شده در شرکت نفت مناطق مرکزی ایران، اکنون به بلوغ رسیده و توسعه امکانات بیشتر در دست اقدام است.
تضمین امنیت نرم افزار
بنابر توضیحات تیم توسعه و تغذیه اطلاعات نرم افزار شرکت نفت مناطق مرکزی ایران، در زمینه بحث امنیت و قابلیت های تضمین اطلاعات و امنیت سایبری نیز مراحل دریافت گواهینامه افتا (امنیت فضای تولید و تبادل اطلاعات) در حال انجام است.