اتاق کنترل گشت های شبانه
مشترک بودن مخزن سلمان، بخش اصلی حساسیت کارکنان این سکوست و آن را می توان از زبان هر یک از آنها از جمله بچه های اتاق کنترل شنید؛ نیروهای فعال در حال رصد دقیق مانیتورها و جریان کامل تولید تا انتقال نفت هستند.
شریفی به عنوان رئیس سکوی سلمان با اشتیاق تلاش می کند که با نشان دادن بخش های مختلف این سکو، شرایط کار در این سازه نفتی را یادآور شود و اتاق کنترل به عنوان مغز و فرمانده اصلی، نخستین جایی است که به آن وارد می شویم. فضایی پر از تجهیزات فنی با مانیتورهایی که پشت هریک متخصصانی با چشم هایی تیزبین، چشم بر آنها دوخته است تا لحظه ای وقفه در تولید نفت ایجاد نشود.
احمد جعفرزاده، یکی از اپراتورهای اتاق کنترل است که بعد از پایان دوره استراحت (رست)، اولین شیفت شب این دوره را می گذراند، می گوید: اینجا یکی از مجهزترین و پیچیده ترین اتاق های کنترل است. چهار شاخص اصلی جریان (فلو)، دما، فشار و سطح مایع در مخازن، مرتب در حال کنترل هستند که باید در محدوده مجاز نگه داشته شوند و تجهیزات خاصی برای تثبیت این مقادیر وجود دارد. به عنوان نمونه، اگر فشار یا جریان خارج از حد مجاز شوند، سیستم هشدار فعال و تجهیزات به صورت خودکار کنترل می شوند. در صورت ناکارایی سیستم های خودکار، اپراتور باید با تحلیل وضعیت و اقدام هایی مانند باز یا بسته کردن شیرها، بررسی وضعیت چاه ها، پمپ ها و خطوط لوله، مشکل را برطرف کند. اپراتورهای نفتی، نیروهای متخصص سکوهای نفتی هستند که تربیت آنها برای انجام این کار حساس، فرایندی زمان بر در حدود 15تا 20 سال را دارد.
هر اپراتور تازه وارد، نخست باید با تجهیزات و فرایندهای خارجی آشنا شود، سپس در کنار افراد باتجربه کار کند و در نهایت پس از کسب تجربه و آموزش های لازم، به اتاق کنترل منتقل شود. اپراتورهای خبره باید بتوانند در شرایط بحرانی، تصمیم های سریع و صحیح بگیرند، آلارم ها را به درستی تفسیر و بهترین روش را برای کنترل بحران ها انتخاب کنند. این مهارت ها نیازمند سال ها آموزش، تجربه و تمرین است و هزینه و زمان زیادی صرف تربیت چنین اپراتورهای ماهری می شود.
فرهاد خسرویان هم با 13 سال سابقه کار در اتاق کنترل درباره تجربه اش می گوید: ابتدا تحمل این شرایط برای من و خانواده ام سخت بود، اما بر سختی ها قالب شدیم و اگر به گذشته برگردم، باز همین راه را می آیم.
او معتقد است: در لحظه تصمیم گیری بهترین گزینه ها را انتخاب کردم، هرچند که در طول زمان مشکلات و سختی ها ظاهر شده است. البته شاید اگر بتوان آینده را پیش بینی کرد، تصمیم های متفاوتی می گرفتم، اما درمجموع، تصمیم های آن زمان بهترین گزینه ها بوده است.
حجم بالای کار، کمبود سمت های خالی و شرایط کاری دشوار، همچنین پایین بودن کف و سقف حقوق و مزایای دریافتی، بخشی از گلایه های نفرات اتاق کنترل سکوی سلمان است. مسئول اتاق کنترل بهمن اژدری، هم می گوید: کارکنان پس از شیفت شب، معمولا دچار مشکل خواب و خستگی می شوند و این وضعیت بر روحیه و تمرکز آنها تأثیر می گذارد، به ویژه زمانی که باید به شیفت روز برگردند: «عادت کردن به این شیفت ها برای بدن سخت است و پس از مدتی، افراد به این روال عادت می کنند، اما باز هم مشکلات خواب و عصبانیت در آنها باقی می ماند. سختی، بیشتر زمانی است که کارکنان بعد از خستگی و بی خوابی باید به خانه بروند و این فشار ناشی از کار ممکن است به اعضای خانواده منتقل شود.»
آنچه در اتاق کنترل می گذرد، در واقع پشتیبانی برای تولید و فراورش و انتقال نفت خام است.شهرام جهانگیری، مسئول بخش بهره برداری سکو که از سال 1371 وارد صنعت نفت شده است، می گوید: یک تیم 35 نفره همیشه بیدارباش، در چهار شیفت کاری در طول ماه، مسئولیت بهره برداری استخراج و پالایش نفت را عهده دار هستند.
وی ادامه می دهد: با وجود مشکلاتی مانند تحریم و کمبود تجهیزات توانسته اند تولید را حفظ کنند و آن در سطح مطلوب نگه دارند که مهم ترین دلیل آن عملکرد موفق بخش های مختلف از جمله مهندسی بهره برداری، خدمات فنی چاه ها، تعمیرات، بهره برداری و... است.
جهانگیری یکی از مهم ترین اقدام های اخیر این واحد را راه اندازی سکوی S1 برمی شمارد و ادامه می دهد: هر آنچه در سکوهای نفتی از فرایندهای مختلف برای تولید و پالایش نفت خام انجام می شود، می توان در سکوی سلمان مشاهده کرد و روی یکی از سازه ها چاه های نفتی پرشمار با صدای گوش خراشی که حتی گوشی های محافظی که به آن تجهیز شدیم کارساز نیستند، جریان تند تولید را نشان می دهد. اینجا در هرحال، بوی تند نفت و گاز در فضا به مشام می رسد. به گفته رئیس سکو در فرایند فرآورش نفت، ممکن است آب، نمک، گازهای سمی یا ناخالصی های دیگر در آن وجود داشته باشد که باید قبل از فروش با استانداردهای جهانی مطابقت داشته باشد؛ بنابراین، استانداردهای مشخصی برای نفت در سطح جهانی، از جمله نفت اوپک، تعیین شده است تا بتواند در بازارهای جهانی عرضه شود. تجهیزات سکوهای سلمان، ابوذر، سروش و نوروز با یکدیگر متفاوت هستند، چون مشخصات فیزیکی- شیمیایی نفت های تولید شده در این مناطق با هم تفاوت دارند. به این ترتیب مشخصات و پارامترهای نفت استخراج شده از اعماق بستر دریا، با توجه به ویژگی های آن، طی فراورش در سکوها و تاسیسات خشکی، به استانداردهای مورد نیاز می رسند که این فرایند در مرحله اول در سکوهای نفتی انجام می شود، زیرا هزینه پالایش در سکوها بالاتر است و باید پارامترهای مشخصه نفت به حداقل استانداردهای فرایندی/ ایمنی رسانده شوند تا قابل انتقال به خشکی باشد. در مرحله انتقال، اگر نفت حاوی آب، گاز یا ناخالصی های زیاد باشد، ضمن اختلال در تجهیزات فراورش/انتقال، خطوط لوله سکو/ زیردریایی با خوردگی و گرفتگی مواجه می شود؛ بنابراین، فراورش اولیه در همان سکوهای نفتی انجام می شود و سپس به وسیله خطوط لوله بستر دریا، به تاسیسات فراورش در خشکی منتقل می شود تا پس از طی مراحل بعدی فراورش ( تفکیک و زدود ن فازهای آب و گاز از نفت، شیرین سازی، تثبیت فشار بخار و نمک زدایی) در نهایت نفت خام به محصول نهایی و قابل صادرات تبدیل می شود.
رستوران محبوب سلمان
به جز کارکنان شیفت شب، باقی ساکنان بعد از پایان کار راهی رستوران می شوند. رستوران سکو از ساعت 18 و 30 دقیقه عصر شلوغ و پر رفت وآمد می شود. کارکنان بعد از پایان هر شیفت کاری در این محل حضور می یابند تا بخشی از خستگی روزانه و دلتنگی دوری از خانواده را در آنجا به دست فراموشی بسپارند. از همین ساعات صدای خوش و بش بعد از روزی سخت از طبقه اول سکو شنیده می شود. تیم هشت نفره آشپزخانه، به صورت شبانه روزی برای جمعیت حدود ۹۲ نفری غذا آماده می کنند. برنامه روزانه شامل سرو صبحانه از ساعت 5 صبح، ناهار از ساعت 12 و شام از ساعت و 17 و 30 دقیقه برای شیفت شب و18 و 30 دقیقه برای دیگر کارکنان تا ساعت 21 شب است. مواد اولیه غذایی، تره بار و لبنیات به مقدار لازم تامین و هفته ای یک بار با کشتی از خشکی به سکو منتقل می شود؛ این مواد اولیه با رعایت استاندارد بهداشتی، نگهداری می شوند تا در شرایط اضطراری، حداقل بتواند تا چند روز نیازهای غذایی کارکنان روی سکو را تامین کنند.
محمد ربیعیه، سرآشپز خرمشهری سکوی سلمان که از حضورش در اینجا 17 سال می گذرد، می گوید: سعی کردیم در رستوران فضای آرام و همدلانه ای برای کارکنان فراهم باشد تا خستگی شان کمتر شود و احساس آرامش و شادی کنند. برنامه غذای هفتگی، تا حد امکان متنوع و شامل غذاهای رژیمی نیز هست.
وی ادامه می دهد: قناد سکو برای مراسم ها، کیک و شیرینی می پزد و گاه برای صبحانه نان باگت هم طبخ می کند. اگر گذرتان به سلمان رسید از بستنی های آن هم غافل نشوید که بسیار دلچسب است. بسیاری از کارکنان رستوران را مثل یک تفریح برای اوقات فراغت می دانند و بعد از غذا هم دور میزها به گپ و گفت وگو می پردازند. غذای محبوب کارکنان به ترتیب اولویت کباب کوبیده روز جمعه، ماهیچه پلو و زرشک پلو است. خورشت قیمه محمد آقا هم نمره قابل قبول دارد.
غالب کارکنان سکوی سلمان اهل ورزش هستند و در هر گوشه از آن می توان یکی را در حال ورزش از دو و پیاده روی تا دیگر رشته ها دید. همین هم حال و هوای اینجا را مثل یک شهر کوچک سرزنده نگه داشته است. پس از رستوران، در ساعات پس از کار، باشگاه پرطرفدارترین بخش سکو است. هرچند در زمان حضورم سالنی که یک میز پینگ پنگ در آن قرار دارد را هم پرمشتری می بینم و کمتر زمانی است که صدای ضربات توپ پینگ پنگ شنیده نشود.