مرکز اسناد و موزه های صنعت نفت؛ پل میان گذشته و آینده است
نفت در ویترین موزه ها
حمیدرضا زینلی| صنعت نفت ایران بیش از یک قرن است که نه تنها در تأمین انرژی کشور پیشتاز بوده؛ بلکه میراث صنعتی و فرهنگی غنی نیز بر جای گذاشته است. در قلب این صنعت پرافتخار ، جایی که تاریخ روایت و هویت این سرزمین در میان اسناد، ابزارها و یادگارهای سالیان گذشته، زنده مانده و نفس می کشد، فضایی ایجاد شده تا هر شیء و سندی، گوشه ای از تلاش و ایثار مردان و زنانی را روایت کند که چرخ های عظیم این صنعت را گردانده اند تا به امروز برسد: اینجا مرکز اسناد و موزه های صنعت نفت است. مرکز اسناد و موزه های صنعت نفت، مأمنی آرام و گران سنگ برای پاسداشت این میراث ماندگار است؛ جایی که با گردآوری اسناد تاریخی، اشیای صنعتی و روایت های شفاهی کارکنان دیروز، پلی میان گذشته و امروز زده تا چراغ حافظه تاریخی صنعت، برای فردا نیز روشن بماند. این مرکز با گردآوری اسناد، تجهیزات و اماکن تاریخی، تلاش می کند این دستاوردها را حفظ و برای نسل های آینده قابل دسترسی کند. موزه ها و اسناد این مرکز، نقش مهمی در آموزش، پژوهش و معرفی تاریخ هویتی و صنعتی کشور دارند و با برگزاری نمایشگاه ها و دیجیتال سازی آرشیو، ارتباط مردم با میراث نفت را تقویت می کنند. در گزارش پیش رو، حسین شاملی، مدیر مرکز اسناد و موزه های صنعت نفت در گفت وگو با خبرنگار «مشعل» به بررسی روند شکل گیری، مأموریت ها، فعالیت ها و دستاوردهای موزه های صنعت نفت از گذشته تا امروز پرداخته و از آن سخن می گوید.
ایده ایجاد موزه های صنعت نفت از کجا شکل گرفت و نخستین موزه چه زمانی و در کدام شهر تأسیس شد؟
ایده ایجاد موزه های صنعت نفت در بهمن سال ۱۳۹۲ به دستور وزیر وقت نفت مطرح شد که هدف آن، راه اندازی مرکز اسناد و موزه های صنعت نفت بود. پیش از تأسیس رسمی مرکز اسناد و موزه های صنعت نفت، چند موزه به صورت خودجوش و با ذوق محلی شکل گرفته بود؛ مثل پمپ بنزین قدیمی منطقه سبزوار که تعطیل و به موزه تبدل شده بود یا تبدیل چاه شماره یک مسجدسلیمان به موزه ای تاریخی. این اقدام ها تقریباً اوایل دهه ۸۰ انجام شد که پس از تأسیس مرکز اسناد و موزه های صنعت نفت، موزه های دیگری مانند موزه کارآموزان آبادان، موزه بنزین خانه آبادان و مجموعه نفت سوزهای کرمان نیز به مجموعه موزه ها اضافه شدند.
مرکز اسناد و موزه های صنعت نفت چه وظایفی دارد؟
طبق برنامه های توسعه و تکالیف دستگاه های دولتی، هر سازمان موظف است آثار میراثی خود را حفظ، مرمت و احیا کند. مرکز اسناد و موزه های صنعت نفت نیز حسب این وظیفه، با مرمت و احیای آثار، تلاش بر حفظ میراث این صنعت دارد.
این وظیفه شامل نگهداری اسناد تاریخی، تاریخ شفاهی کارکنان، دفتر فنی، مرمت ابنیه و آثار میراثی و بخش های مرتبط با دوران دفاع مقدس می شود. افزون بر این، این مرکز، مسئول سیاستگذاری، نظارت و راهبری موزه ها در مناطق مختلف نفتی کشور است که در صورت علاقه مندی بخش خصوصی، امکان بهره برداری و استفاده از اماکن میراثی را نیز فراهم می کند.
درباره ویژگی ها و اهمیت مرکز اسناد و موزه های صنعت نفت، همچنین اقدام های این مرکز برای دیجیتال سازی تاریخ شفاهی هم توضیح دهید؟
مرکز اسناد و موزه های صنعت نفت، مجموعه ای غنی از اسناد تاریخی دارد که بیش از ۱۳ میلیون برگ را شامل و پیش بینی می شود که این اسناد در آینده، به بیش از ۲۵ میلیون برگ برسد. این اسناد شامل مدارک مربوط به جزیره خارگ، مناطق امیدیه و آغاجاری و دیگر نقاط جنوب کشور است و از نظر محتوا و ارزش پژوهشی، با مراکز مهمی مانند مرکز اسناد مجلس و کتابخانه ملی قابل مقایسه است.
به منظور دسترسی بهتر، حدود ۵ میلیون برگ از این اسناد، دیجیتال شده و از طریق شبكه داخلی اینترانت dmc.nioc.ir و فناوری های روز، در اختیار پژوهشگران داخل و خارج از صنعت نفت قرار گرفته است، همچنین تاریخ شفاهی صنعت نفت نیز ثبت شده که این مهم، نه تنها به مستندسازی و تاریخ نگاری؛ بلکه به مدیریت دانش و استفاده از تجربه های مدیران قدیمی هم کمک می کند، ضمن اینکه خدمات و نقش های صنعت نفت در دوران دفاع مقدس نیز در این تاریخ شفاهی به ثبت رسیده است.