شرکت ملی گاز ایران باراه اندازی شرکت های کارور مدل تازه مدیریت مصرف انرژی را کلید زد
راهبردتازه برای صیانت از طلای آبی
مشعل | شرکت های کارور، مجموعه های فناورانه و خدماتی هستند که ماموریت دارند گاز طبیعی را با بهره وری بالاتر به دست مشترکان برساند. این شرکت ها تنها عرضه کننده انرژی نیستند بلکه با مدیریت و بهینه سازی مصرف گاز و چابکی در ارائه خدمات، الگویی تازه از مدیریت انرژی را شکل می دهند؛ الگویی که بهره وری و کیفیت خدمات رسانی را افزایش و هزینه ها را کاهش می دهد؛ افزون بر این، زمینه به کارگیری فناوری های نوین را در حوزه انرژی فراهم می سازد. در گزارش پیش رو به بررسی نقش این شرکت ها و سازوکار همکاری آن با ذی نفعان صنعت گاز ایران پرداخته شده است.
با آغاز به کار دولت چهاردهم تلاش برای نهادینه سازی رویکردهای مصرف بهینه گاز طبیعی در کشور به همت وزیر نفت و سازمان برنامه و بودجه، طرح اجرایی شرکت های کارور در هیات وزیران تسریع شد. ورود کارورها به چرخه خدمت رسانی دو دستاورد بزرگ دارد؛ نخست ارتقای بهره وری در شبکه گسترده توزیع و مصرف گاز طبیعی و دوم هموار کردن مسیر مشارکت بخش خصوصی در حوزه توزیع انرژی؛ اقدامی که می تواند موجب تقویت سرمایه گذاری و مشارکت بخش خصوصی شود و با نوآوری، راه را برای شکل گیری خدمات تازه در حوزه انرژی بگشاید.
مصرف کنندگان نیز از ثمرات این تحول بی بهره نخواهند ماند. دسترسی به فناوری های نوین در بخش مصرف کاهش هزینه ها، صرفه جویی در مصرف و بهره مندی از خدمات هوشمند، تنها بخشی از منافعی است که کارورها برای مردم به ارمغان می آورند. شرکت ملی گاز ایران با اجرای این طرح گامی استوار در مسیر مدیریت نوین انرژی برداشته است؛ مسیری که به کمک ابزارهای مالی نوین، همچون گواهی صرفه جویی گاز، سرمایه گذاری پایدار می سازد و آینده ای روشن تر برای صنعت انرژی کشور رقم می زند.
امروز آغاز راه شرکت های کارور است؛ راهی که با تدبیر،همراهی مردم و مشارکت بخش خصوصی می تواند الگویی موفق از همگرایی ملی در مدیریت یکی از ارزشمندترین سرمایه های کشور باشد.
بازوی مؤثر صنعت گاز
مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران درباره فعالیت شرکت های کارورگفت: اگر همکاری میان دولت، بخش خصوصی و دانشگاه ها ادامه یابد، این شرکت ها می توانند به بازوی مؤثر صنعت گاز در اجرای عدالت انرژی، کاهش مصرف و حفظ محیط زیست تبدیل شوند.
سعید توکلی با بیان اینکه انرژی، تنها یک مسئله منطقه ای نیست، بلکه موضوعی بین المللی و امنیتی است که مزیت رقابتی کشورها را شکل می دهد و حتی با قدرت دفاعی آنها ارتباط مستقیم دارد، بیان کرد: در چنین شرایطی، همکاری مؤثر میان بخش دولتی و شرکت های خصوصی اهمیت ویژه ای پیدا می کند تا بخشی از این ناترازی کاهش یابد. وی با اشاره به تصویب طرح شرکت های کارور از سوی هیات وزیران افزود: دریافت این مصوبه آسان نبود و پشتوانه آن، تلاش و پیگیری مستمر بسیاری از متخصصان و حمایت وزیرنفت بود.
هم افزایی میان تولید و مصرف
مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران با بیان اینکه فلسفه شرکت های کارور بر پایه هم افزایی میان تولیدکننده و مصرف کننده گاز شکل گرفته است، افزود: این شرکت ها پلی میان دانش و اجرا هستند و راهی جز همکاری با آنها نداریم. توکلی با اشاره به اینکه همکاری میان شرکت ملی گاز ایران و شرکت های کارور زمانی موفق خواهد بود که اهل اعتمادسازی باشیم و مسئولیت پذیری را در عمل نشان دهیم، تصریح کرد: این، یعنی روحیه همکاری و احساس مسئولیت در قبال کشور که هیچ نهادی بهتر از فعالان این عرصه آن را نمی شناسند. در مقابل، ما نیز به عنوان طرف دوم، باید اطمینان و امنیت همکاری را فراهم کنیم. این اعتماد سال گذشته، آن هم در سخت ترین شرایط، ایجاد شد و زمستان پارسال در اوج ناترازی، با همدلی توانستیم شبکه گاز را پایدار نگاه داریم و تعهد گواهی های صرفه جویی را انجام دهیم. وی با اعلام اینکه حدود ۷۳ تا ۷۵ درصد از سبد انرژی کشور به گاز وابسته است و نیروگاه ها، صنایع و بخش خانگی، همگی به گاز متکی هستند؛ به طوری که هر افت فشار در شبکه، فشاری بر کل سیستم اقتصادی کشور است، ادامه داد: باید با نگاه علمی و ملی از این منبع عظیم، به درستی استفاده شود؛ گاز برای ما گنج درون است، نه کالایی برای خام سوزی!
توکلی با یادآوری اینکه ۷۶ درصد منابع گاز در جنوب کشور و بیش از ۹۰ درصد مصرف در مناطق شمالی و مرکزی است، گفت: این نابرابری هم پیامدهای محیط زیست دارد و هم سبب فشار مضاعف بر شبکه انتقال می شود، به همین دلیل باید از ظرفیت شرکت های کارور برای بهینه سازی و مدیریت مصرف استفاده کنیم.
توجه به زنجیره تامین و ارزش
علی اصغر رجبی، مدیر انرژی و کربن شرکت ملی گاز ایران نیز با بیان این که شرکت های کارور با دو هدف اصلی وارد صنعت گاز شده اند، افزود: نخست، به جریان های کمتر پرداخته شده مانند «آی تی» (فناوری اطلاعات) با تحلیل داده های موجود، رفتار مصرف کننده را پیش بینی و با استفاده از این اطلاعات در سیستم های صنعت گاز فعالیت می کنند. هدف دوم، جریان ارزش است. در زنجیره تأمین گاز طبیعی از تولیدکننده تا مصرف کننده، ارزش واقعی گاز مشخص می شود و افزایش می یابد.
بر همین اساس، این شرکت ها در زنجیره ارزش یا زنجیره تأمین، بین تولیدکننده و مشتری قرار می گیرند و بر پایه داده ها، سه دسته اقدام شامل اقدام های فنی، مانند بهینه سازی موتورخانه ها برای کاهش مصرف، اقدام های مدیریتی مانند برنامه ریزی مصرف و زمان بندی استفاده از تجهیزات و اقدام های رفتارسازی، فرهنگ سازی و آموزش مصرف کنندگان را برای بهینه سازی انرژی و کاهش آلاینده ها انجام می دهند.
سازکار همکاری
شرکت های کارور به عنوان بازیگران مهم در فرایند مدیریت مصرف گاز، با بهره گیری از سازوکارهای رقابتی و استفاده از فناوری های نوین می توانند نقش بسزایی در کاهش مصرف انرژی و افزایش بهره وری ایفا کنند. این شرکت ها می توانند با جابه جایی مصرف از بخش های با تعرفه پایین به بخش هایی با تعرفه بالاتر و مولد و همچنین اجرای پروژه های صرفه جویی، افزون بر ایجاد انگیزه های اقتصادی به بهبود وضع کلی مصرف گاز کمک کنند. ساجد کاشفی، معاون بهینه سازی مصرف گاز مشترکان در شرکت ملی گاز ایران گفت: در مدل خرده فروشی گاز طبیعی، شرکت های کارور برای خرید گاز از شرکت ملی گاز ایران وارد فرایند رقابتی در «بورس انرژی» می شوند. افزون بر این، تعرفه پایه ای به این شرکت ها ارائه می شود که مبنای آن، سهم مصارف زیر نقطه تحویل (CGS) است. به این معنا که اگر شرکت کارور یک ایستگاه تقلیل فشار را انتخاب کند تا مشترکان پایین دست آن را مدیریت کنند، سهم مصرف سال گذشته همان ماه، ملاک قرار می گیرد.برای نمونه، چنانچه در یک ایستگاه تقلیل فشار ۳۰ درصد مصرف مربوط به بخش خانگی، ۲۰ درصد نیروگاهی و ۵۰ درصد صنعتی باشد، تعرفه این سهم ها با تعرفه های جاری محاسبه شده و میانگین آن به عنوان «تعرفه پایه» تعیین می شود. سپس شرکت های کارور در بورس انرژی، سر این قیمت با هم رقابت می کنند و پس از کشف قیمت و انجام معامله بین شرکت ملی گاز ایران و شرکت کارور، این شرکت ها گاز را با همان تعرفه های مصوب دولت به مشترکان عرضه می کنند.
بهره مندی شرکت های کارور
کاشفی افزود: سودآوری شرکت های کارور از دو محل تأمین می شود؛ نخست جابهجایی مصرف از بخش های با تعرفه پایین به بخش های با تعرفه بالاتر و سپس، صرفه جویی واقعی در مصرف گاز که در ایستگاه های تقلیل فشار اندازه گیری و تأیید شده و در قالب «گواهی صرفه جویی» قابل عرضه در بورس انرژی است. به این ترتیب، ساز کار طراحی شده با ایجاد رقابت سالم و شفاف، از شکل گیری رانت جلوگیری و انگیزه های اقتصادی را به سمت بهینه سازی مصرف و افزایش بهره وری هدایت می کند. کاشفی درباره ضمانت اجرایی طرح جدید شرکت های کارور تصریح کرد: در گذشته از برون سپاری در شرکت ملی گاز ایران تجربه هایی کسب شده است که در آنها شرکت های پیمانکاری، فقط بخشی از فعالیت های روتین شرکت های گاز استانی را به عهده می گرفتند و در برابر حجم فروش گاز نیز درصدی را به عنوان حق عمل دریافت می کردند. با این حال، مدیریت فروش و زیرساخت ها به عهده آنها بود و همین موضوع سبب شد که اهداف به طور کامل محقق نشوند. وی افزود: در مدل جدید، نقش ها و مسئولیت ها به صورت شفاف تفکیک شده است. چنانچه شرکت کارور در قالب خرده فروشی وارد شود، فقط گاز را از شرکت ملی گاز ایران خریداری و به مشترکان عرضه می کند، بدون آنکه وظایف امداد، تعمیرات و نگهداشت زیرساخت ها را به عهده داشته باشد. این تفکیک مسئولیت ها سبب کاهش ریسک عملیاتی و تمرکز شرکت کارور بر بهینه سازی مصرف و مدیریت انرژی می شود. در چشم انداز آینده، در صورت موفقیت این مدل، ممکن است اختیار برخی زیرساخت ها به تدریج به شرکت های کارور واگذار شود که این نوعی ضمانت اجرایی و انگیزه برای عملکرد صحیح آنها خواهد بود.
احراز صلاحیت
کاشفی در خصوص احراز صلاحیت شرکت های کارور گفت: برای احراز صلاحیت شرکت های کارور انرژی، در گام نخست چند شاخص اساسی مورد توجه قرار می گیرد که مهم ترین آن توان مالی شرکت هاست. باید اثبات شود شرکت از توانایی لازم برای خرید گاز، سرمایه گذاری در پروژه ها و توان فنی کافی برای فروش و مدیریت بهینه انرژی برخوردار است. نکته دوم که اهمیت بالایی دارد، داده محور بودن شرکت هاست؛ یعنی در کنار توانمندی های فنی و مالی، شرکت باید مبتنی بر داده، عمل و از ابزارهای فناورانه و دانش بنیان برای تصمیم گیری و مدیریت مصرف استفاده کند. وی تصریح کرد: از آنجا که انتظار نمی رود شرکت های کارور همه مراحل را به صورت مستقل (از صفر تا صد) انجام دهند، امکان تشکیل کنسرسیوم های کاری یا استفاده از خدمات شرکت های فعال در حوزه انرژی برای آنها در نظر گرفته شده است. در مجموع، معیارهای کلیدی تأیید صلاحیت، توانایی فنی، مالی و رویکرد داده محور و فناورانه است تا این شرکت ها بتوانند به طور مؤثر در پروژه های بهینه سازی و مدیریت انرژی وارد شوند.