جایگزینی سالانه 20 هزار موتورسیکلت برقی در مسیر اجرا قرار دارد
برق به جای بنزین
مشعل براساس آخرین آمارهای رسمی، جمعیت بیش از14میلیونی موتورسیکلت های بنزینی، روزانه بیش از ۳ میلیون لیتر بنزین مصرف می کنند؛ اگرچه بیش از90 درصد این موتورسیکلت ها فرسوده اند و سال ها قبل باید از رده خارج می شدند. در سری تولیدات جدید شرکت های داخلی سازنده موتورسیکلت، انواع موتورهای بنزینی و برقی باکیفیت و استانداردهای بالا تولید شده؛ اما سهم مصرف بنزین موتورهای بنزینی فرسوده در کشور همچنان عدد قابل توجهی است. به منظور کاهش این عدد قابل توجه، لازم است دستگاه های مرتبط با این موضوع ازجمله وزارت صمت، به عنوان دستگاه اجرایی که می تواند در حوزه ساخت نقش آفرین باشد، وزارت نفت به عنوان دستگاهی که عامل توزیع سوخت است و وزارت کشور که شهرداری ها و راهنمایی و رانندگی را زیرمجموعه خود دارد، به گونه ای عمل کنند که هم مصرف بنزین به عنوان یک فراورده راهبردی کاهش یابد و هم در مسیر سالم سازی محیط زیست گام برداشته شود. اردیبهشت امسال، تفاهمنامه جایگزینی ۲۰ هزار موتورسیکلت بنزینی با برقی در کلانشهر تهران باهدف توسعه حمل ونقل پاک و کاهش آلودگی هوا و کاهش مصرف سوخت بین شرکت ملی پالایش و پخش فراورده های نفتی ایران، وزارت صمت، شهرداری تهران، پلیس راهور و شرکت های فعال در حوزه لجستیک شهری امضا شد.
این گزارش نگاه اجمالی دارد به آثار و نتایج حاصل از این وفاق بین دستگاهی برای خروج با برنامه موتورسیکلت های بنزینی و جایگزین کردن موتورسیکلت های برقی که هم صرفه اقتصادی دارد وهم فاقد آلایندگی است.
جدا از موضوع افزایش تعداد موتورسیکلت و استفاده از آن به عنوان وسیله ای مهم در ترافیک شهری و ابزاری برای امرارمعاش قشری بزرگ در جامعه، باید توجه داشت که موتورهای بنزینی فرسوده به یکی از عوامل اصلی آلایندگی در شهرهای بزرگ و به خصوص تبدیل پایتخت تبدیل شده اند.
دولت ها در چند دهه اخیر و همزمان با موج پرشتاب افزایش جمعیت و تعداد خودرو و موتورسیکلت، بارها موضوع خروج خودروهای فرسوده و جایگزینی موتورسیکلت های برقی با موتورسیکلت های بنزین سوز را مطرح و حتی در مواقعی نیز آن را اجرا کرده اند؛ اما عمدتا نیمه کاره رها شده اند، طوری که این موضوع همچنان چالش مهمی به شمارمی آید و رفع آن در اولویت قرار گرفته است.
چرخه ناقص خروج موتورهای بنزینی
با نگاهی به طرح هایی که در چند دهه اخیر برای ساماندهی موتورسیکلت های فرسوده و جایگزینی موتورهای برقی اجرایی شده است، می توان به این نتیجه رسید که چرخه موجود بین سازندگان داخلی، سرمایه گذاران و بدنه دولتی به عنوان سفارش دهنده و اجراکننده، ناقص و جدا از هم بوده و به همین دلیل نتوانسته حتی به هدف مورد نظر خود نزدیک شود. شاید یکی از دلایل موفق نبودن اجرای بسیاری از این طرح ها این بوده که منافع سرمایه گذار و شرکت های سازنده داخلی بدرستی محاسبه نمی شده و با تغییرات قیمتی ناشی از تحریم های بین المللی در داخل،امکان تولید یا ادامه فعالیت برای این شرکت ها فراهم نبوده است.
از سوی دیگر، رضایت شهروندان برای از رده خارج کردن موتورسیکلت و همکاری و مشارکت آنها در اجرای این طرح ها نیز آنطور که باید، صورت نگرفته است. بیشتر طرح هایی که پلیس راهور اجرایی کرده، رویکردی سلبی را در پی داشته است.
برای شهروندانی که موتورسیکلت بنزینی، بخشی از زندگی و وسیله امرارمعاش آنها محسوب می شود،این جایگزینی هیچ توجیه اقتصادی ندارد. در شکلی واقع بینانه، برای جامعه هدف، موتورسیکلت هایی که حداقل یک سوم آنها پلاک و شماره دارند، باید ارزش گذاری شوند تا مالک آن به همکاری در طرح های جایگزینی تمایل نشان دهد.
پیشگامی وزارت نفت در جایگزینی موتورهای برقی
وزارت نفت همسو با انجام وظایف خود در اجرای قانون هوای پاک و سیاست مدیریت و کاهش مصرف سوخت،همچنین به منظور کاهش آلایندگی های ناشی از سوخت، بویژه در کلانشهر تهران، تاکنون اقدام های متعددی را در دستور کار قرار داده که یکی از آنها با هدف اجرای مصوبات کارگروه ملی کاهش آلودگی هوا،همکاری با دستگاه های اجرایی مثل سازمان محیط زیست برای جایگزینی موتورهای برقی بوده است. پیرو این نگاه ملی، اردیبهشت ماه امسال تفاهم نامه جایگزینی ۲۰هزار موتورسیکلت بنزینی با برقی در کلانشهر تهران، با هدف توسعه حمل ونقل پاک،کاهش آلودگی هوا و کاهش مصرف سوخت کشور، بین شرکت ملی پالایش و پخش فراورده های نفتی ایران، دستگاه های اجرایی همچون وزارت صمت ، شهرداری تهران ، پلیس راهور و شرکت های فعال در حوزه لجستیک شهری امضا شد. محمدصادق عظیمی فر، مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فراورده های نفتی ایران با اشاره به برنامه جایگزینی20 هزار دستگاه موتورسیکلت فرسوده در شهر تهران با مدل های برقی در بازه زمانی یک ساله، این برنامه را بزرگ ترین گام برای برقی سازی ناوگان فرسوده و احداث زیرساخت شارژ خودروها و موتورسیکلت های برقی برشمرد و گفت: از آنجا که بیش از ۹۰ درصد موتورسیکلت ها فرسوده هستند، این ناوگان نه تنها سوخت بیشتری مصرف می کند؛ بلکه از عوامل اصلی آلودگی هوا به شمار می آید. بنابراین جایگزینی ناوگان فرسوده با خودروها و موتورسیکلت های برقی می تواند یکی از راهکارهای اصلی برای حل این معضل باشد.
به گفته وی، براساس مصوبه شورای اقتصاد، ظرفیت لازم برای برقی سازی ۴۶۰ هزار دستگاه ناوگان عمومی فراهم شده که در فاز نخست ۲۰ هزار موتورسیکلت فرسوده در شهر تهران با مدل های برقی در بازه زمانی یک ساله جایگزین خواهد شد. مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فراورده های نفتی ایران، با بیان اینکه قراراست با مشارکت جایگاه داران، ۷ هزار جایگاه شارژ در نقاط مختلف کشور احداث شود، ایجاد زیرساخت شارژ خودروها و موتورسیکلت های برقی را یک گام بزرگ برشمرده و اظهار کرده است: برای برداشتن این گام بزرگ، نهادهای مالی و بخش خصوصی در تأمین سرمایه مورد نیاز آن مشارکت خواهند داشت.
آلایندگی 9 برابری موتورسیکلت های فرسوده
شینا انصاری، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست نیز با اعلام اینکه موتورسیکلت های فرسوده دوبرابر مصرف سوخت و ۹ برابر آلایندگی بیشتر دارند، درباره اهمیت این تفاهم نامه گفت: سهم موتورسیکلت ها در انتشار آلاینده ها، چه آلاینده های گازی و چه ذرات معلق قابل توجه است. به این معنا که در کلانشهری همچون تهران، سهم موتورسیکلت های فرسوده در آلایندگی هوا و انتشار گازهای سمی ۲۱ درصد و این سهم در انتشار ذرات معلق در هوا بیش از10درصد است.موتورسیکلت های فرسوده مصرف سوخت بیشتری دارند و بی شک، این جایگزینی و حرکت به سمت تولید و توسعه موتورسیکلت های برقی می تواند سبب کاهش انتشار آلودگی هوا و مصرف سوخت شود.
محمدصادق معتمدیان، استاندار تهران هم با بیان اینکه اجرای صحیح قانون هوای پاک، یکی از اولویت های مهم دولت چهاردهم است، گفت: در اجرای قانون هوای پاک ۱۹ دستگاه تکلیف دارند که باید به وظایف خود عمل کنند؛ اما در عمل چند ارگان پای کار هستند.
استاندار تهران با بیان اینکه ظرفیت تولید ۸۰۰ هزار موتورسیکلت برقی وجود دارد و تا یک میلیون و ۲۰۰ هزار نیز قابل افزایش است، تصریح کرد: به دلیل اینکه زیرساخت های مناسبی در این زمینه نداریم، استقبال قابل توجهی از موتورسیکلت های برقی در میان مردم نشده است؛ اما با توجه به حمایت وزارت نفت، این طرح توجیه اقتصادی خواهد داشت.
معتمدیان با بیان اینکه درصد موتورسیکلت های فرسوده ای که در استان تهران تردد می کنند، زیاد است، گفت: امیدواریم با اجرای این تفاهم نامه، طی چند ماه آینده، اثر محیط زیستی این طرح را مشاهده کنیم.
تغییر ذهنیت عمومی با مشاهده کیفیت موتورهای برقی
در دنیای صنعت امروز که با کمک انواع فناوری، در لحظه، تغییرات چشمگیری رقم زده می شود، موتورهای بنزینی دیگر جایی ندارند و انواع موتورسیکلت های برقی و هوشمند جایگزین شده اند. درست است که شرکت های سازنده داخلی موتورسیکلت در ایران در رقابت با موتورسازهای جهانی، در کلاسی متفاوت حرکت می کنند؛ اما طی سال های اخیر، شاید اقدام ها و تلاش های قابل توجهی در آنها بوده ایم. بسیاری از شرکت های سازنده موتورسیکلت در همکاری تنگاتنگ با شرکت های دانش بنیان و فناور، دست به تغییرات بزرگ و مهمی در ساخت موتورهای برقی جدید زده اند؛ موتورهای برقی تولید شده جدید دارای سیستم ضدسرقت، باتری قابل تعمیر، موتور پرقدرت و GPS داخلی هستند در حالی که انواع و تنوع زیادی هم دارند. اگرچه امروز تنها یک تا 2 درصد از بازار موتورسیکلت کشور به مدل های برقی اختصاص دارد و تقاضای عمومی برای این خودروها سالانه بین 5 تا 7 هزار دستگاه است؛ اما این روند تغییرات رو به جلو، امیدوارکننده است. استفاده گسترده از موتورهای برقی در سطح شهرها و مشاهده شهروندان از کیفیت و کارایی این وسایل نقلیه در موقعیت های جغرافیایی مختلف و با شیب های متفاوت و دسترسی به جایگاه های شارژ در سطح شهر می تواند در تغییر ذهنیت عمومی اثر خوبی داشته باشد. می توان گفت که یکی از اهداف طرح جدید و مشترک وزارت نفت با دستگاه های اجرایی دیگر برای جایگزینی 20 هزار دستگاه موتورسیکلت برقی و احداث زیرساخت شارژ خودروها و موتورسیکلت های برقی ، همین تغییر ذهنیت عمومی است.