سال هاست مرد آچار به دست خانه شده، اما سخت ترین تجربه اش ورود به همان مخازن بزرگ و داغ است؛ جایی که گرما و گازها نفس را تنگ می کنند و کار را دشوار می سازند: «دفعه اول که وارد مخزن شدم، تازه فهمیدم معنای سختی کار چیست. گرمایی که روی پوستت می کشد، گازهایی که نفس گیرند اما با همه اینها، باید گفت شیرین و دلچسب هم هست.»
ساز همدلی در گرمای سوزان
وقتی از اولین تجربه اش در مخزن می گوید، چشمانش ناخودآگاه تنگ می شود: «گفتم جهنم را دیده ام!» تعریف می کند که چگونه عرق پیشانی اش پیش از آنکه به زمین برسد، بخار می شد اما در میان تمام این سختی ها، لبخندش آرام نمی نشیند. مرد کوچک خانواده، این سال ها را با گرما و بوی گاز و نفت کنار آمده چون خود را در میدان نبرد دیده؛ نبرد در دل اژد هایی که هر بار از آن بیرون زنده می آیی و این یعنی همان حس پیروزی بر سختی های زندگی. از کار و زندگی که می گوید، سختی ها و ناخوشی ها رنگ می بازند و این هنر «عبدالله»هایی است که سختکوشی را سرلوحه کرده اند. حرف کار و سختی هایش که به میان می آید، او بیشتر از دوستی و برادری می گوید که سنگ محک سختی هاست:«ما اینجا مثل خانواده ایم، مثل برادر.» اینجا در میان جرقه های جوشکاری و غرش ماشین آلات «عبدالله»ها خود را قطعه ای از یک پازل بزرگتر می بینند:«ما اینجا یک تنیم.» در میان کارهای سخت و دشوار، بخش جدایی ناپذیر روزهایش، رفاقتی است که بین همکارانشان شکل گرفته. «ما اینجا مثل برادر همیم. اگر یکی خسته شد، دیگری جای او را می گیرد. این رفاقت، بیش از هر چیز به ما قدرت می دهد. رفاقت ما از فولاد سخت تر است. میدانی چرا؟ چون فولاد در گرما خم می شود، اما دوستی ما هرگز.»
نداشتن را چشیده و به دست آوردن را آموخته
وقتی از خانواده اش می گوید، ناخودآگاه لب هایش به خنده باز می شود و زندگی می دود زیر پوست صورتش؛ از همسری که همیشه چشم به راهش می ماند و برادر 2ساله ای که مثل پسرش به او عشق می ورزد و قد کشیدنش را به نظاره می نشیند: «اینها نیروی من است. به خاطر آنها هر سختی را تحمل می کنم و ادامه می دهم.» ناگهان صدایش می لرزد و از پدری می گوید که سال های جوانی اش را در میان مخازن نفت جای گذاشته و حالا ام اس زندگی را برایش سخت کرده: «یک دوره ای هم ماشین سنگین داشت اما حالا نمی تواند کار کند.» بیماری به جان پدر که افتاد «عبدالله» پسر بزرگ خانواده، شد نان آور و حامی پدر و برادرها. عبدالله از بچه های کوت عبدالله است، آنهایی که نداشتن را چشیده اند و به دست آوردن را آموخته اند.
فرداهای روشن تر از خورشید جنوب
ماجرای نیسان آبی قدیمی شان هم در دلش جای ویژه ای دارد؛ ماشینی که روزگاری با پدرزنش خریده بود و به اجبار برای پرداخت اقساط آن را فروختند. خاطره ای که همچنان گرم و زنده است و او را به یاد روزهای تلاش بی وقفه می اندازد اما با نگاهی پرامید به آینده، عبدالله می گوید: «هر بار که وارد این مخزن می شوم، انگار به چیزی که دوست دارم نزدیک تر می شوم. هر تجربه جدید، هر کاری که انجام می دهیم، به من انرژی تازه می دهد. آرزوی بزرگم این است که خانواده ام دوباره کنار هم باشند و من بتوانم مثل گذشته با همین عشق و امید ادامه دهم.» نگاهی به مخزن پیش رویش می اندازد و می گوید: «اینها فقط فلز نیستند. هر کدام قسمتی از زندگی ما هستند، مثل صفحه های یک کتاب بزرگ که داستان ما را روایت می کنند.»
روایتی از آفتاب و آهن
در میان انبوه مخازن نفتی که زیر آفتاب سوزان اهواز می سوزند، جوانی ایستاده که دستانش داستان زندگی را روایت می کند. «هادی مجدم» 23ساله با چهره ای که خطوطش را آفتاب و عرق کار حکاکی کرده، نه قهرمانی بزرگ می خواهد باشد و نه اسطوره ای ساخته رسانه ها. او فقط «کارگر» است؛ واژه ای که با غرور بر زبان می آورد، گویی همین برای معرفی تمام وجودش کافی است.
مبارزه نفس گیر با فضاهای بسته و داغ
داستانش با یک معرفی معمولی شروع شد «رفیقم گفت اینجا کار هست». همان جمله ساده ای که هزاران جوان دیگر شنیده اند، اما برای «هادی» دریچه ای شد به دنیایی تازه. 3روز است که در پروژه نمک زدایی اهواز 3 مشغول کار است، درون مخازنی که نفس کشیدن در آنها هنر می خواهد: «اگه یه جا خفه بشم، پنج دقیقه میام بیرون... عادی شده». این را می گوید انگار از قدم زدن در پارک حرف می زند، نه از مبارزه ای نفس گیر با فضاهای بسته و داغ. او از آن نسل هایی است که دیپلمش را نه از مدرسه که از کارگاه ها گرفته. بنایی، مکانیکی هرچه پیش آمده، آزموده: «کار کردن رو دوست دارم.» این جمله ساده اش، شاید بهترین توصیف برای نسلی باشد که با دست های خالی اما با اراده ای فولادین، زندگی را می سازد. کار برای او تفریح نیست، حتی شغل صرف هم نیست؛ کار، نفس کشیدن است برای «هادی مجد.»
قهرمانی که نمی خواهد قهرمان باشد
وقتی از خانواده اش می پرسم، چشمانش برای لحظه ای به دوردست ها خیره می شود: «اوایل نگران بودن... الان می دونن این کارمه». در پشت این جمله، روزهایی نهفته است که مادرش بی قراری می کرد و پدرش با آن نگاه سنگینش، سکوت می کرد. اما حالا می دانند که پسرشان ترجیح داده با دستان پینه بسته اش زندگی را بسازد. در دنیایی که بسیاری به دنبال راه های آسانند. «هادی» با همان کم حرفی که گویی جزیی از شخصیتش شده، می گوید؛ «شرکت خوبه، کار هم خوبه». نه از گرما شکایتی دارد، نه از شب کاری های طولانی. گویی شرافت را نه در کلمات که در سکوت و تحملش معنا کرده. او می داند که هر پیچی که می بندد، هر قطعه ای که تعمیر می کند، بخشی از چرخ های بزرگتر است؛ چرخه ای به نام «توسعه». «هادی» را می توان در قاب دوربین گرفت؛ مردی با لباس کار غرق در عرق، کلاه ایمنی کهنه اش و نگاهی که به آینده دوخته شده اما حقیقت او فراتر از یک عکس است. او نماینده هزاران جوان گمنامی است که بی صدا، ستون های صنعت را بر دوش می کشند.
سایه بی صدا در دل گرما
آفتاب سوزان اهواز مثل همیشه بی رحم است. در دل محوطه داغ مخزن نمک زدایی شماره 3 در میان صدای ابزار و رفت وآمد مداوم کارگران، زنی آرام اما مقتدر قدم می زند؛ چک لیست به دست، نگاهی دقیق و ذهنی درگیر صدها نکته ای که شاید دیگران نادیده بگیرند. او «فاطمه مروانی »ست؛ از اهواز با 2سال سابقه فعالیت در حوزه HSE؛ نیرویی که نه فقط ناظر ایمنی بلکه حافظ جان کارگرانی ا ست که در فضای بسته و پرخطر این پروژه کار می کنند: «اینجا کسی باید بالای سر نیروها باشد تا لحظه ای که کسی چک نکند، احتمال خطر هست... و خطر اینجا شوخی بردار نیست.» «فاطمه مروانی» پیش از این در کارون، مارون و کوپال هم فعالیت داشته و حالا تجربه اش را پای یکی از حساس ترین پروژه های جنوب گذاشته. در این گرما در این شدت کار او مسئول است که هر قدم، هر ابزار هر ساعت کار، مطابق با اصول ایمنی باشد.
مسئولیتی که از چهره اش پیداست
کار او فقط صدور دستور یا بررسی های کاغذی نیست. از بررسی کارت سلامت پزشکی کارگران گرفته تا چک کردن لباس های ایمنی، کلاه، کفش، کمربند ایمنی و حتی ابزارهایی که باید ضدجرقه باشند؛ همه چیز زیر نظر دقیق او انجام می شود:«یک چکش ساده که ضدجرقه نباشد، ممکن است باعث حادثه جبران ناپذیر شود.» او نه فقط بازرسی که با کارگران گفت وگو می کند، توضیح می دهد، آموزش می دهد و از اهمیت رعایت جزئی ترین نکات ایمنی می گوید. البته هر ابزاری قبل از ورود به محیط مخزن چک می شود، حتی نوع پیچ گوشتی، چراغ قوه و باتری ها. هرچند «فاطمه مروانی» با تیم پیمانکار هماهنگ است و هم زمان نماینده اداره هم بر روند نظارت حضور دارد.
شب کاری یک خطر پنهان
اما سخت ترین بخش کار به گفته خودش، شیفت های شبانه است. جایی که حوادث فقط محدود به داخل مخزن نیست «وقتی شب کارگر کارش تمام می شود و خسته می رود سمت خانه در تاریکی ممکن است هر اتفاقی براش بیفتد، از گزیدگی مار و حشرات گرفته تا خفگی ناشی از نبود تهویه همه چیز ممکن است.» او بارها هشدار داده و پیشنهادهایی برای بهبود مسیرهای رفت وآمد، نصب روشنایی و تجهیز داده چون خوب می داند، حادثه همیشه در کمین است.
ایمنی در دل گرما
با توجه به گرمای شدید منطقه، او در برنامه ریزی دقیق تر ساعات کاری هم دخالت دارد. کارها معمولاً از 7 صبح تا 12 ظهر انجام می شود و در برخی روزها، شیفت عصر از 5 تا 9 شب در نظر گرفته می شود. این تقسیم بندی به کاهش خطر گرمازدگی کمک می کند که یکی از شایع ترین مشکلات در این پروژه است: «از ساعت 2 به بعد، دیگر کار کردن عذاب است. کارگر باید بتواند دوام بیاورد، نه فقط کار را تمام کند.»
فرهنگ نهادینه شده
به گفته مروانی، در مدت تعمیر اساسی مخازن نفت ایستگاه نمک زدایی اهواز 3، خدا را شکر حادثه جدی نداشته اند و این یعنی تیم ها یاد گرفته اند که ایمنی شوخی نیست: «این یعنی داریم فرهنگش را می سازیم.» در نگاه «خانم مروانی»، اچ اس ای فقط یک مسئولیت اداری نیست؛ یک تعهد انسانی است؛ تلاشی روزانه برای اینکه همه، آخر شیفت، سالم به خانه برگردند.
پاک سازی کامل مخزن
برای ورود تیم های بازرسی فنی حفظ سلامت زیرساخت های نفتی
در میان صدای همهمه پمپ ها، بوی نفت و گرمای همیشگی جنوب، مخزن عظیم نمک زدایی اهواز3 روزهای پرکاری را پشت سر می گذارد. «ابوذر خورشیدی»، مدیرعامل شرکتی که مسئولیت اجرای عملیات تعمیرات اساسی این مخزن را با افتخار به عهده دارد هم در میان کارگرانش حاضر است تا کار سنجیده و حساب شده پیش برود. به روایت «خورشیدی»، از همان ساعات ابتدایی آغاز پروژه، 17نفر از نیروهای متخصص و زبده در محل حاضر شدند؛ بی وقفه و شبانه روز زیر نور آفتاب و چراغ های صنعتی در سه شیفت کاری پیاپی. هدفشان مشخص بود؛ پاک سازی کامل مخزن و آماده سازی آن برای ورود تیم های بازرسی فنی: «در گام نخست با دقت و حساسیت بالا، باقی مانده های مایعات نفتی از بستر مخزن جمع آوری شد؛ مسیری که مکش مایعات در آن صورت می گیرد، باید کاملا خالی و آماده باشد.» به گفته او، بعد نوبت به یکی از سخت ترین مراحل می رسد؛ خارج سازی رسوب های چسبناک کف مخزن یا همان «سلج» هایی که سال ها ته نشین شده بودند. لایه هایی سنگین، چرب و سخت جان که با دقت و مهارت تیم، یکی یکی بیرون کشیده شدند: «پس از این مرحله حساس، تیم وارد فرایند تمیزکاری نهایی کف مخزن شد؛ مرحله ای که کوچک ترین بی دقتی در آن می تواند روند بازرسی را مختل کند.» حالا مخزن، پاک و خالی، زیر نور چراغ های صنعتی می درخشد و آماده است برای مرحله بعد؛ بازرسی فنی کف مخزن. در این لحظه، تیم های متخصص بازرسی مشغول بررسی دقیق سطح کف هستند؛ به دنبال یافتن هرگونه نشانه از خوردگی، آسیب یا نقاطی که نیاز به تعمیر دارد چراکه این بررسی ها، پیش نیاز آغاز عملیات بعدی روی مخزن است، البته همه این تلاش ها در نهایت برای یک هدف بزرگ تر است؛ حفظ سلامت زیرساخت های نفتی کشور و تضمین تداوم تولید در یکی از مهم ترین واحدهای نمک زدایی جنوب ایران.