او که همسرش فرهنگی است، ادامه می دهد: «به همکاران تازه استخدام شده می گویم که یک سرگرمی برای خانواده شان ایجاد کنند. اگر کسی همسرش خانه دار باشد و سراغ فعالیت اجتماعی نرود، قطعا بعد از 2 سال همسرش اینجا را ترک خواهد کرد و خودش باید به دور از خانواده در این شهر زندگی کند. بیشتر کارکنان اینجا همسران شان فرهنگی هستند. اگر اینگونه نباشد، نمی توانند خانواده را بیشتر از 2 سال اینجا نگه دارند.»
برنامه بعد از بازنشستگی
رئیس تعمیرات اساسی و نوسازی پالایشگاه شهید هاشمی نژاد ادامه می دهد: «در محیط پالایشگاه، خیلی درگیر کار می شوید، از این رو کسانی که اینجا کار می کنند، از توان و تخصص بالایی برخوردارند؛ اما متاسفانه وقتی بازنشسته می شوند، هرگز نمی توانند در این محیط قرار گیرند. خیلی از شرکت های پیمانکاری به دنبال این افراد هستند؛ اما بیشتر آنها سراغ شغل هایی با استرس پایین تر می روند، تنها به این دلیل که سرگرم باشند. من هنوز برای بازنشستگی برنامه ای در نظر نگرفته ام؛ اما تمایلی هم ندارم که بعد از بازنشستگی به این محیط با استرس بالا بیایم.»
راه اندازی ایمن واحدها
اما کویر، همیشه مهربان نیست. روزهایی که حوادث، جان همکاران را تهدید و دوری از خانواده در سرخس، دلتنگی ها را بیشتر می کرد، خاطراتی را در ذهن نوذری شکل داده است. وقتی از او درباره خاطراتش می پرسم، می گوید: «خاطرات خوب و بد زیاد است. از بهترین خاطراتی که در ذهنم باقی مانده، مربوط به زمانی است که واحدی را از سرویس خارج می کنیم و گاز به خط تزریق و تلاطمی در خط لوله خالی از گاز ایجاد می شود. صدای این تلاطم برایم خیلی دلنشین است؛ زیرا نشان می دهد که کار به سلامت انجام شده و نتیجه داده است. یکی دیگر از خاطرات خوب من، مربوط به راه اندازی ایمن واحدهاست. در کل می توانم بگویم وقتی تعمیراتی بدون حادثه صورت می گیرد، خاطره ای خوب در ذهن ثبت می شود. خاطرات بد هم مربوط به چالش های به وجوده آمده است که خاطرات بدی را در ذهن رقم می زند.»
تجربه؛ گنجی با ارزش
در محیط پالایشگاه، افراد باتجربه، براحتی تجربیات خود را انتقال می دهند و در واقع به یک فرهنگ تبدیل شده است.
درباره ورود نیروی جدید هم باید بگویم، بعد از ارزیابی یکی، دو ماهه از کار و آنالیز توان جسمی و فنی، کوشش و مسئولیت پذیری مشخص می شود که این فرد باید در کدام قسمت به کار گرفته شود؛ البته برای کار در واحد ما، نیروی تازه وارد باید 2 سال در سایت عملیاتی فعالیت کرده باشد. از این رو در سال های بعد، این فرد می تواند در جلسات فنی کار را بخوبی تجزیه و تحلیل کند.
ما در اینجا، آموزش رودررو نداریم؛ بلکه مسیر را به آنها نشان می دهیم و خودشان باید کار را ارزیابی کنند و بسته به توانمندی کارکنان، خوراک کاری شان را کم و زیاد می کنیم. در این واحد 30 نفر مشغول به فعالیت هستند و در زمان تعمیرات اساسی نیز از حضور پیمانکار استفاده می کنیم.
نوذری تأکید می کند: «تجربه، مانند گنجی است که باید به نسل بعد سپرده شود.» مهندسان ارشد، نیروهای جدید را به مدت ۲ سال در بخش های مختلف می چرخانند تا «بوی کار» را حس کنند، به عبارت دیگر، آموزش های رسمی جای خود را به یادگیری عملی در کنار دستگاه ها می دهد.
خودکفایی؛ غرور ملی
پالایشگاه شهید هاشمی نژاد که روزی وابسته به قطعات خارجی بود، در سال 1362 و از سوی مقام معظم رهبری که در آن سال رئیس جمهور ایران بودند، افتتاح شد. بنابراین با توجه به قدمت این پالایشگاه، علاوه بر تعمیرات اساسی، بحث نوسازی آن نیز مطرح است.
رئیس تعمیرات اساسی و نوسازی پالایشگاه شهید هاشمی نژاد در این خصوص می گوید: «ماهیت کار تعمیرات اساسی، بازسازی، نوسازی و تعمیرات است. حدودا اگر حجم تعمیرات اساسی ر ا 100 واحد در نظر بگیریم 10 واحد نوسازی، 20 واحد بازسازی و مابقی آن تعمیرات اساسی است. در واحدهایی که مورد تعمیرات اساسی قرار می گیرند،70 درصد تعمیرات اساسی و 30 درصد نوسازی و بازسازی اجتناب ناپذیر است تا این واحد پس از آن، بتواند پیوسته کار تولید را انجام دهد.»
زمستان سال گذشته، شرایط فوق العاده ای برای تولید گاز در کشور به وجود آمد. از آنجا که پالایشگاه شهید هاشمی نژاد، نقشی اساسی در تامین گاز مورد نیاز مردم شمال شرق کشور دارد، هیچ وقفه ای در بخش تولید صورت نگرفت.
نوذری در این زمینه توضیح می دهد: «تولید دو مقوله دارد؛ حداکثر و پایدار باشد. موضوعی که برای ما تعریف شد، این بود که این پالایشگاه حتی چشمک هم نزند و هیچ وقفه ای در تولید آن ایجاد نشود. مهم ترین پروژه هر پالایشگاهی، بحث تعمیرات اساسی آن است؛ زیرا ارتباطی مستقیم با تولید حداکثری و پایدار دارد. برنامه ما در پالایشگاه این است که تعمیرات اساسی بر مبنای دستورعمل های مهندسی و بازرسی فنی به شکل کامل و با صرف کمترین هزینه و در زمان مقرر و پیش بینی شده صورت گیرد. حین تعمیرات اساسی، کار نوسازی و بازسازی را هم انجام می دهیم. برای این کار تا دو شیفت کار می کنیم؛ زیرا می دانیم اگر این کار بدرستی انجام شود، در فصل زمستان مشکلی برای تولید حداکثری و پایداری تولید نخواهیم داشت. رویکرد کلی واحد تعمیرات اساسی این است. مجموعه مدیریت پالایشگاه و واحدهایی که در بخش پشتیبانی، فنی و تخصصی خدمات ارائه می دهند، بیشترین همکاری را با این واحد دارند. بهترین زمان برگزاری جلسات پالایشگاه صبح هاست که مربوط به بخش تعمیرات اساسی است و کل موارد در این جلسه ارائه و در همان جلسه تصمیم گیری می شود. در این پالایشگاه حداکثر حمایت از بحث تعمیرات اساسی صورت می گیرد.»
نوذری در ادامه یادآور می شود: «برای تعمیر تجهیزات سخت پالایشگاه، نیازی به شرکت های خارجی نداریم. همه را خودمان می سازیم و اگر نتوانستیم ، آن را از شهر مشهد می خریم. در بحث مکانیکال از خارج خریدی نداریم. در برخی تجهیزات الکترونیکی آن هم به صورت محدود خرید داریم که البته وجود بسیاری از شرکت های داخلی در این زمینه ما را به خودکفایی رسانده است. ما نسل 3 پالایشگاه گازی هستیم. در تامین قطعات به خودکفایی رسیده ایم و از داخل کشور تامین می کنیم و مشکلی در این زمینه نداریم. چارچوب کلی پالایشگاه از ابتدا تغییر نکرده، فقط برخی اقلام مصرفی اولیه و یدکی را جایگزین کردیم که آنها را هم از داخل تامین می کنیم. با تلاش مهندسان داخلی، بیش از ۹۰درصد تجهیزات از ایران تأمین می شود. حالا وقتی قطعه ای می سازیم، می دانیم که چرخ صنعت کشور با دست خودمان می چرخد.»
او تاکید می کند: «از 16 فروردین برنامه تعمیرات اساسی را آغاز کردیم. برنامه شامل 3 بخش است: آماده سازی اولیه، بخش تعمیرات اساسی و یک بخش هم انتهایی پروژه است. برنامه تعمیرات اساسی پنج ماه است و یک ماه اول و آخر کار را برای مقدمات و جمع کردن کار در نظر گرفته ایم.» نوذری در ادامه با افتخار می گوید: «ما در زمستان سال 1403، ثابت کردیم که می توانیم روی پای خودمان بایستیم.»
از گرمای سوزان ماهشهر تا گردوغبار خانگیران
سیدمهدی محمودی، مهندس مکانیک با ۲۵ سال سابقه کار در صنعت نفت و گاز، مسئول کارگاه مرکزی این پالایشگاه است؛ مردی که با اشتیاق و اراده در سنگر سازندگی و نگهداری از این پالایشگاه، روزهای خود را می گذراند. اهل مشهد است و طی ۱۵ سال فعالیت در پالایشگاه شهید هاشمی نژاد، به یک چهره کلیدی تبدیل شده است. کارشناسی ارشد مکانیک دارد و مسئولیت کارگاه برق، پمپ و دفتر فنی به عهده اوست.
او می گوید: «کارگاه مرکزی یک واحد پویا و پشتیبان برای واحدهای عملیاتی است، بویژه در زمان تعمیرات اساسی. ما باید به پالایشگاه خدمات ۲۴ ساعته ارائه دهیم.» محمودی از پتروشیمی خوزستان در منطقه ویژه اقتصادی ماهشهر به این پالایشگاه آمده؛ روزهایی که گرمای ۵۵ درجه و رطوبت بالا، آزمونی سخت برای کارگران بود. حالا اما در خانگیران، با بادی که گاه گردوغبار دید را صفر می کند باز هم ایستاده است. او می گوید: «اینجا، کارگاه نیست؛ سنگر است. اگر ما تعطیل کنیم، پالایشگاه می میرد.»
کارگاهی که به پالایشگاه جان می دهد
کارگاه مرکزی، مانند قلب تپنده پالایشگاه است. واحدهایی که حتی در تعطیلات رسمی نیز تعطیل نمی شوند. از جوشکاری قطعات حساس توربین های گاز تا تعمیر شیرآلاتی که هر روز صدها بار باز و بسته می شوند. محمودی توضیح می دهد: «روزانه ممکن است ۲۵۰ عدد شیرآلات برای تعمیر به اینجا بیایند. برخی را باید از نو ساخت؛ چون قطعه اش در بازار نیست؛ اما ما دورریز نداریم؛ هر قطعه را تا آخرین حد بازسازی می کنیم.»
در گوشه ای از کارگاه، گروهی مشغول جوشکاری پره های استاتور توربین هستند. ۱۷ مدل از این پره ها را با مهندسی معکوس و همت شرکت های داخلی ساخته اند. روی میز دفتر فنی، پر است از نقشه هایی که هر کدام روایتی از بومی سازی دارند. «یاتاقان توربین را خودمان ساختیم، حتی برای پالایشگاه ایلام ، پارسیان و پارس جنوبی هم تجهیزات فرستادیم.» این را با افتخار می گوید؛ اما در چشمانش خستگی موج می زند.
جنگیدن با گردوغبار
شرایط کار در خانگیران، روی دیگری از این داستان است. دمایی که از منفی25 درجه زمستان تا ۵۵ درجه تابستان نوسان دارد. گاهی گردوغبار چنان شدید می شود که ماشین های آتش نشانی برای شست وشوی هوا بسیج می شوند.
او از شرایط زندگی در سرخس می گوید: «اینجا حتی یک کلینیک مجهز هم نداریم. برای کوچک ترین درمان، باید کیلومترها راه برویم.»
محمودی ادامه می دهد: «جاده ها خطرناک است و امکانات رفاهی نیست؛ اما می مانیم؛ چون اگر نباشیم، فعالیت پالایشگاه دچار مشکل می شود.»
پایان روز نه پایان کار
غروب هم به پایان رسیده؛ اما نور کارگاه روشن است. صدای ماشین آلات و جرقه های جوشکاری قطع نمی شود. محمودی، با چهره ای خسته؛ اما مصمم می گوید: «ما اینجا نه برای حقوق، که برای حفظ این صنعت جنگیده ایم. فقط امیدوارم کسی صدای مان را بشنود. شاید وقت آن است که این صدا را به گوش همه برسانیم.»
۲۷ سال در قلب تپنده پالایشگاه
در پس دودکش های بلند و ماشین آلات عظیم پالایشگاه شهیدهاشمی نژاد، مردی با ۲۷ سال تجربه، نفس های صنعت نفت را تنظیم می کند. محسن مصیبی، از کارگاه مرکزی تا مسئولیت تعمیرات اساسی، نه تنها تجهیزات کهنه را احیا می کند؛ بلکه در سکوت شهرک های صنعتی، الگویی برای سه فرزندش شده است؛ فرزندانی که امروز در رشته های مهندسی، ردپای پدر را دنبال می کنند. او مسئول تعمیرات اساسی پالایشگاه است؛ تعمیراتی که «خون تازه» به رگ های پالایشگاه تزریق می کند و خانواده کوچکی که عشق به فناوری در ژن آنها جاری است.
از برنامه ریزی تا اجرا
پالایشگاه هاشمی نژاد، هر سال پس از کاهش مصرف گاز خانگی در فصل بهار، به جراحی بزرگ تجهیزاتش می پردازد. مصیبی توضیح می دهد: «از ۱۶ فروردین، واحدها یکی یکی با برنامه ای دقیق از مدار خارج می شوند تا برای زمستان پیش رو، تولیدی پایدار داشته باشیم». این فرایند ۸ ماهه، با استانداردهای سختگیرانه و مشارکت ۹۵ درصدی نیروهای بومی انجام می شود. قلب این عملیات، واحدهای گوگردسازی و تصفیه گاز است؛ جایی که کوچک ترین خطا می تواند به آلودگی هوا منجر شود.
کیفیت تایید شده تجهیزات ایرانی
مصیبی با افتخار از جایگزینی تجهیزات ایرانی به جای نمونه های آمریکایی در برج های تماس واحد تصفیه گاز می گوید: «گاز در این برج ها با آمین واکنش می دهد وH2S جذب می شود. حالا مهندسان داخلی، کیفیت کار را تأیید کرده اند سه تا از برج فاز قدیم تعویض شوند. کیفیت این برج ها که ساخت ایران است، تایید شده و فاز جدید این پالایشگاه با ساخت همین برج های ایرانی از سال ۸۴ تاکنون در حال فعالیت است.»
فرزندان: آیینه های زندگی
در میان توصیف فنی ها، صدای مصیبی وقتی از خانواده می گوید، نرم می شود: «همسرم معلم است و سه فرزندم همگی در رشته های مهندسی درس می خوانند؛ از مکانیک تا پزشکی». او که خود اهل گناباد است، زندگی در محیط صنعتی را فرصتی برای رشدِ بدون هیاهوی فرزندانش می داند: «آنها اولین الگوهای شان را در خانه دیده اند». پسر کوچکش، ۱۶ساله، حالا در کلاس ریاضی، مسیر پدر را پیش بینی می کند.محسن مصیبی، با ۲۷سال تلاش، نه تنها نگهبان تولید پالایشگاه است؛ بلکه پلی میان نسل ها ساخته است؛ از برج های تماس در حال بازسازی تا فرزندانی که معادلات زندگی را با الهام از آنها حل می کند. تعمیرات اساسی، برای او فقط یک پروژه نیست؛ بلکه تنفس صنعت در سایه ای از عشق خانوادگی است.
ریشه های عمیق در خاک وطن
کویر فقط شن و ماسه نیست؛ مدرسه زندگی است. در این سرزمین، هر گیاهی که سبز می شود، درس بقا می دهد. کارکنان پالایشگاه گاز شهید هاشمی نژاد هم مانند همان گیاهان کویری هستند: ریشه های عمیق در خاک وطن دارند، با کمترین آب بیشترین بهره را می برند و در سخت ترین شرایط هم سرسبز می مانند. در دل کویرهای سوزان خراسان، جوانه هایی روییده اند که حالا به درختانی تنومند تبدیل شده اند. آنها ثابت کرده اند که می شود در سخت ترین شرایط هم رشد کرد، هم ماند و هم تاریخ ساخت. «ما جوانه های کویریم؛ ریشه در خاک داریم؛ اما سر به آسمان ساییده ایم.»
پالایشگاه شهید هاشمی نژاد، بیش از آنکه مجموعه ای از دستگاه ها باشد، زنده ترین نماد ایستادگی انسان هایی است که در سکوت کویر، انرژی ایران را جاری می کنند. مهندسان این خطه، با وجود همه دشواری ها، هر روز با عشق به میهن از خواب برمی خیزند و به کارشان ادامه می دهند، نه برای حقوق ماهانه؛ بلکه برای افتخار ساختن ایرانی مستقل. این گزارش، تنها گوشه ای از داستان آنها را روایت می کند؛ داستانی که باید در تاریخ صنعت نفت ایران ثبت شود. «انرژی ایران، مدیون دستان پرتلاش مهندسان گمنامی است که در پشت دیوارهای پالایشگاه ها می سوزند تا خانه ها روشن بماند.»