وزارت نفت چه کرده ؟
آلاینده ها به حداقل رسیده اند اما هنوز صفر نشده اند
صنعت نفت تمامِ مدت، هم وغمش توسعه بوده؛ چه در پالایشگاه ها و پتروشیمی، چه در مجتمع های صنعتی. توسعه ای که بی شک به جُرم صنعتی شدن، آلایندگی هایی هم داشته است؛ هرچند در دهه های گذشته این آلاینده ها به حداقل رسیده اند؛ اما هنوز صفر نشده اند.
وزارت نفت در سال های گذشته برای رفع این دغدغه، مسیرهای مختلفی را در پیش گرفته تا گازهای همراه را به انرژی های دیگر تبدیل کند؛ مسیرهایی که برخی به نقطه عملیاتی شدن رسیده اند. به عنوان مثال میانگین روزانه گاز همراه نفت در سال 1401 به حدود 113.6میلیون مترمکعب رسید که از این میزان حدود 65درصد یعنی چیزی معادل 74.6میلیون مترمکعب در روز به وسیله ایستگاه های تقویت فشار گاز و کارخانه های موجود جمع آوری شد؛ البته 5 درصد دیگر آن- 5میلیون مترمکعب در روز- با راه اندازی پروژه های کوتاه مدت و بلندمدت جمع آوری شد.
در همین مسیر بود که فاز نخست کارخانه گاز و گاز مایع 3200 در حوزه جغرافیایی غرب کارون به بهره برداری رسید. برای تأمین خوراک این کارخانه، پروژه خط لوله انتقال گازهای مازاد دارخوین و ایستگاه جمع آوری گازهای واحد غرب کارون با حجم تقریبی 100میلیون فوت مکعب در روز و با 72 میلیون یورو بیعانه به هلدینگ خلیج فارس واگذار شد.
کارخانه گاز و گاز مایع 3100 با ظرفیت 240 میلیون فوت مکعب در روز هم در حوزه جغرافیایی دهلران، دزفول شمالی پا گرفته است. برای تأمین پایدار خوراک این کارخانه، پروژه احداث ایستگاه تقویت فشار گاز دهلران به ظرفیت 85 میلیون فوت مکعب در روز به سرمایه گذار واگذار شده است؛ البته پروژه تکمیل ایستگاه تقویت فشار گاز چشمه خوش و پایدار غرب نیز به صورت EPCF و با 53 میلیون یورو اعتبار به سرمایه گذار واگذار شد.
کارخانه گاز و گاز مایع خارک هم با ظرفیت 300 میلیون فوت مکعب در روز تا پایان سال 1404راه اندازی خواهد شد؛ هرچند طرح جمع آوری گازهای مشعل در شرق کارون واقع در آغاجاری، گچساران با ظرفیت 593 میلیون فوت مکعب در روز و مارون با ظرفیت 249میلیون فوت مکعب در روز در قالب 2 قرارداد با هلدینگ خلیج فارس و پتروشیمی مارون تا پایان سال 1404 راه اندازی می شود.
طرح هایی که به کمک آمدند
طرح های پارسی کلاستر با ظرفیت 3.5میلیون فوت مکعب در روز، مارون3 با ظرفیت 15میلیون، منصوری با ظرفیت 10میلیون، مارون 6 با ظرفیت 22میلیون و چشمه خوش با ظرفیت 60میلیون فوت مکعب در روز تا پایان سال 1401راه اندازی شدند؛ البته طرح های سروستان - سعادت آباد، خشت، نفت شهر و سومار، مسجدسلیمان، نفت سفید، پرسیاه و زیلایی، هفت شهیدان و نرگسی، عنبر، لالی و قلعه نار با ظرفیت 101 میلیون فوت مکعب در روز در حال اجرا هستند.
انجام مزایده های جمع آوری و فروش گازهای مشعل میدان های سروستان و سعادت آباد با ظرفیت روزانه 14میلیون فوت مکعب در آذر سال 1402راه اندازی شد. فاز نخست طرح جمع آوری گازهای همراه نفت چشمه خوش با ظرفیت روزانه 10میلیون فوت مکعب در شهریور 1401 راه اندازی شدند.
جمع آوری گازهای همراه نفت از تأسیسات استان های خوزستان، بوشهر و کهگیلویه وبویراحمد با امضای قراردادی به ارزش 1.1میلیارد دلار با شرکت پالایش گاز بیدبلند خلیج فارس، طرحی است که به واسطه آن روزانه 593میلیون فوت مکعب گاز همراه جمع آوری می شود؛ این عدد سالانه چیزی حدود 1.5میلیون تن خوراک پالایشگاه هاست.
پایان فلرسوزی در روزهای پایانی 1404
در مجموع 5میلیارد دلار پروژه برای جمع آوری گازهای همراه تعریف شده است. قول وقرارها هم از خاموش شدن کل گازهای مشعل تا روزهای پایانی 1404 خبر می دهند و این یعنی درآمد 2میلیارد دلاری برای کشور.
از سال 1400 تا میانه های اردیبهشت 1403 روزانه حدود 25میلیون متر مکعب گاز همراه نفت جمع آوری شده؛ عددی که تا پایان سال 1403 به 40میلیون مترمکعب در روز رسید. طبق آمارهای موجود، قبل از اینکه تقویم به سال 1401 برسد، روزانه 1.4میلیون مترمکعب گاز همراه جمع آوری می شد. به عبارت ساده تر تا سال 1401 در میادین پارسی گلاستر 100 و مارون 3 هم 430هزار مترمکعب، میدان منصوری 280 و در مارون6 هم 620هزار مترمکعب در روز جمع آوری شد. رقمی که در روزهای پایانی سال 1401 به 8.2میلیون مترمعکب و در سال 1402 به حدود 15 تا 18میلیون مترمعکب رسید. به عبارت دیگر در این سال میادین آغاجاری و گچساران در حدود 9میلیون مترمکعب و کارون و مارون 1.7میلیون مترمکعب در روز، گاز همراه نفت شان جمع آوری شد.
بنابر گزارش های مستدل، با پایان جمع آوری گازها در سال 1404 تنها 10درصد از این گازها برای ایمنی پالایشگاه ها باقی خواهد ماند. طبق همین گزارش ها، گازهای مشعل میادین نفتی غرب کارون جمع شده و جمع آوری گازهای مشعل میادین شرق کارون هم در دولت پیگیری می شود.
نکته جذاب اینکه جمع آوری این مشعل ها یعنی اضافه شدن 20میلیون مترمکعب به حجم گاز کشور.
یک طرفه به قاضی نرویم
هرگاه صحبت از مسائل محیط زیستی و آلودگی ها به میان می آید، اولین انگشت اتهام به سوی وزارت نفت نشانه می رود، در حالی که حرفی از مسئولیت های بی شمارش به میان نمی آید. اگر بخواهیم منصف باشیم و یک طرفه به قاضی نرویم، در کنار گلایه هایی که می شود، باید از چالش ها و موانع این وزارتخانه هم بگوییم.
*موانع جغرافیایی: پراکندگی جغرافیایی گازهای همراه، اولین چالش این وزارتخانه است؛ البته فاصله زیاد میان مراکز جمع آوری گازها ی همراه و بازار مصرف محصولات آن را نمی توان نادیده گرفت.
*موانع فنی: تحریم ها در این زمینه هم مشکل ساز شده اند، به طوری که امکان دسترسی به برخی از فناوری ها وجود ندارد.
*موانع اقتصادی: هرگاه قرارها بر اجرایی شدن طرحی اصرار دارند، تامین منابع مالی اولین مانعی است که باعث می شود طرح روی زمین بماند؛ البته نبود سازوکار مناسب برای قیمت گذاری گازهای همراه نفت هم دلیل دیگری است.
*موانع ساختاری: فقدان ضمانت اجرایی لازم و نظارت برای اجرای مصوبات و تکالیف وزارت نفت درخصوص کاهش فلرینگ، مشکل بزرگی برای وزارتخانه ای است که به خودی خود چالش های بسیاری دارد، ضمن اینکه باید اضطراب تکالیف مضاعفی که به عهده اش گذاشته شده را هم داشته باشد.
*موانع قانونی: اخذ تمامی مجوزهای لازم برای بهره برداری و فروش محصولات فراورش گاز از جمله برای صادرات یا فروش داخلی محصول، همچنین آماده سازی زمین و رعایت مقررات محیط زیستی و تأمین زیرساخت های حمل ونقل و انتقال محصول صرفا به عهده خریدار است. در حالی که تکالیف قانونی وزارت نفت، این وزارتخانه را به جلوگیری از هدررفت منابع مالی و کاهش آلایندگی ها، همکاری بیشتر و قبول مسئولیت در این فرایند مکلف می کند؛ البته نکته قابل تامل این است که تمامی ریسک کار فراورش گاز به عهده خریدار بوده و هرگونه عدول، مساوی است با جرایم سنگین. این، تنها یکی از موانع قانونی است که وزارت نفت با آن دست و پنجه نرم می کند.