توسعه هاب جدید پتروشیمی در دستور کار دولت چهاردهم قرار دارد
درخشش نگین مکران در آسمان چابهار
مشعل: توسعه در منطقه مکران، یکی از مهم ترین سیاست های کلان کشور در چند سال اخیر بوده و برای تحقق این برنامه، اقدام های مهم زیادی در صنایع مختلف از جمله صنعت پتروشیمی پیش بینی شده است. وزارت نفت برنامه ریزی کلانی را در منطقه مکران در نظر گرفته که شامل مجموعه ای از پروژه های پتروپالایشگاهی، خطوط انتقال، مخازن و اسکله های صادراتی و ایجاد زیرساخت های لازم برای ایجاد پارک های پتروشیمی است. در این میان پروژه پتروشیمی «نگین مکران» یکی از پروژه های مهم صنعت پتروشیمی و قرار است با بهره برداری از آن منطقه مکران به قطب بزرگ صنعت پتروشیمی در کشور تبدیل شود. با آغاز به کار این پروژه در آینده نزدیک، قطب جدیدی برای محصولات پتروشیمی به جنوب شرقی ترین نقطه ایران با دسترسی مناسب برای صادرات شکل می گیرد و فرصت خوبی برای دسترسی به بازار کشورهای چین، هند و پاکستان فراهم می شود. طبق آخرین اعلام مسئولان این پروژه، به زودی و در سال 1404 یوتیلیتی آن به عنوان نخستین واحد در منطقه مکران به بهره برداری می رسد و در گام بعدی دو واحد متانول نیز وارد مرحله پیش تولید خواهند شد.
شهرک پتروشیمی مکران با مساحتی بیش از یک هزار و 260 هکتار در محدوده منطقه آزاد تجاری صنعتی چابهار واقع شده که فاز نخست آن شامل طرح های متانول، اوره و چندین طرح پیشرفته GTX است. ظرفیت تولیدی فاز نخست این شهرک در حدود 8.5 میلیون تن در سال پیش بینی شده که عمده محصولات آن صادراتی و مابقی محصولاتی است که به عنوان خوراک برای مجتمع های پتروشیمی و صنایع پایین دستی در نظر گرفته شده یا وارد بازارهای کشور خواهد شد. همچنین قرار است برای تکمیل زنجیره ارزش محصول، صنایع پایین دستی نیز در شهرک پتروشیمی مکران احداث شود.
احداث پارک با محوریت پتروشیمی
پتروشیمی نگین مکران در واقع یک پارک چندمنظوره است که افزون بر محصولات اصلی شرکت های مستقر در آن، دارای سرویس های جانبی متمرکز (یوتیلیتی)، انبار، پایانه ها و مخازن صادراتی و خطوط انتقال گاز متان(از خط لوله هفتم سراسری) است. در این مجموعه قرار است نخستین واحد تبدیل متانول به الفین (MTO) به بهره برداری برسد. همچنین واحدهای دیگری همچون کیمیا صنعت لیپار، کیمیا صنعت مبنا، مجتمع آب نیروی مکران، مجتمع پتروشیمی آریا، گسترش صنایع شیمیایی سینا، مجتمع پتروشیمی اردیبهشت، مجتمع پتروشیمی تفتان آریا و مجتمع پتروشیمی بدر شرق در این منطقه قرار گرفته اند که هر کدام با درصدی از پیشرفت در حال تکمیل هستند. طبق پیش بینی های شرکت ملی صنایع پتروشیمی ایران، مکران از جمله مناطق ماندگار و آینده دار صنعت پتروشیمی و پیش بینی شده است حجم سرمایه گذاری در آن به حدود ۲۰ میلیارد یورو و در افق بلندمدت به29 هزار نفر اشتغال پایدار برسد که بخش قابل توجهی از آنها از نیروهای محلی خواهند بود. در فاز اول این پروژه، واحد یوتیلیتی به عنوان نخستین واحد به بهره برداری می رسد و پس از آن ۲ واحد متانول وارد مرحله پیش تولید خواهند شد. نکته قابل توجه در مورد فاز اول این است که با شروع به کار فاز اول، جریان خوراک در این واحد و واحدهای مرتبط برقرار می شود. از ابتدای سال 1403 خط لوله گاز به عنوان خوراک به محدوده پارک پتروشیمی مکران رسیده است و به زودی واحدهای پتروشیمی در زنجیره پایین دست این شهرک کامل می شوند. علیرضا منیری ابیانه، مدیرعامل شرکت توسعه پتروشیمی نگین مکران اعلام کرده است که مجموع سرمایه گذاری در منطقه مکران از 9 میلیارد دلار کنونی به 25 میلیارد دلار افزایش خواهد یافت و این افزایش به بهره برداری از طرح ها و تکمیل زیرساخت های این منطقه بستگی دارد.
عزم دولت برای توسعه مکران
موضوع توسعه مکران همواره در دولت های مختلف در دستور کار بوده و در این سال ها در کنار تخصیص اعتبارات مشخص، تلاش شده است موانع اجرایی برای توسعه در این منطقه و تبدیل آن به هاب سوم پتروشیمی از سر راه برداشته شود. مسعود پزشکیان، رئیس جمهوری دولت چهاردهم نیز از زمان آغاز به کار خود بارها بر برابری توزیع امکانات و ثروت در کشور تاکید کرده است. او در سفر استانی به سیستان و بلوچستان، در جریان کامل پروژه های مربوط به توسعه مکران قرار گرفت و تاکید کرد : از آن زمان که مسئولیت را به عهده گرفته ام، هفته ای نگذشته که به فکر توسعه مکران و خلیج فارس نباشم. ما به صورت مستمر و هر هفته به فکر استان سیستان و بلوچستان هستیم، اما نیاز به شما و باور و همدلی و همراهی مردم داریم، اگر دست به دست هم دهیم، می توانیم مشکلات استان را حل کنیم. علی عبدالعلی زاده، نماینده ویژه رئیس جمهوری در هماهنگی اجرای سیاست های کلی توسعه دریامحور هم در جریان بازدید از منطقه مکران و پروژه های آن، از عزم جدی دولت چهاردهم برای توسعه سواحل مکران و تکمیل طرح های صنعتی این منطقه خبر داد. حسن عباس زاده، مدیرعامل شرکت ملی صنایع پتروشیمی ایران نیز با تاکید بر اینکه توسعه صنعت پتروشیمی در سواحل جنوبی کشور به دلیل آب بر بودن این صنعت به ویژه در استان های بوشهر و خوزستان انجام شده و ادامه این سیاست در منطقه مکران در حال انجام است، افزود: تقریباً ۴۸ درصد از ظرفیت صنعتی پتروشیمی در عسلویه و حدود ۲۵ درصد در منطقه ماهشهر قرار دارد که از آب دریا استفاده می کنند و بقیه صنعت نیز در استان های غرب و شمال غرب کشور، اصفهان و چند استان دیگر قرار دارند، اما تمرکز ما در سال های اخیر بر این بوده است که سرمایه گذاران جدید را به منطقه مکران منتقل کنیم تا این منطقه مهم و راهبردی با در نظر گرفتن تکمیل زنجیره ارزش صنعت پتروشیمی توسعه یابد.
توسعه با معیارهای زیست محیطی
در برنامه ای که برای توسعه منطقه چابهار و مکران و اجرای پارک پتروشیمی نگین مکران پیش بینی شده است، افزون بر شش طرح پتروشیمی اصلی و 22 پروژه پتروشیمی پایین دستی و کوچک تر، برنامه ریزی مناسبی برای تامین آب و برق از طریق احداث نیروگاه و واحد یوتیلیتی صورت گرفته است. نقطه قوت این توسعه منطقه ای، ایجاد فرصت مناسب برای اشتغال نیروی کار حرفه ای و تحصیل کرده محلی و توجه ویژه به تامین نیازهای جامعه محلی بوده است. امروز و در میانه فعالیت منطقه عسلویه یا ماهشهر بسیاری از اقدام های شرکت ها در ممیزی های محیط زیستی ارزیابی می شوند و در حال اصلاح رویه های این منطقه هستند. تلاش مسئولان اجرایی در منطقه پتروشیمی مکران (هاب جدید پتروشیمی) ، این بوده است که تا حد امکان الزام های زیست محیطی داخلی و الزام های بین المللی در خصوص کاهش انتشار کربن در آن رعایت شود. مجموعه فعال پتروشیمی در مکران تلاش کرده اند تا در آسمان آبی چابهار هیچ گونه آلاینده ای رها نشود و حتی از گاز CO2 تولیدی در شهرک پتروشیمی مکران درآمد ایجاد شود. این شرکت به طور جدی برنامه مدیریت یکپارچه و فنی و مهندسی کنترل کربن را در دستور کار قرار داده است و در نظر دارد گاز CO2 خروجی از نیروگاه برق شهرک پتروشیمی مکران را به عنوان خوراک استفاده کند. درعین حال، ایجاد فضای سبز در شهرک پتروشیمی مکران، هدایت روان آب های سطحی ناشی از بارندگی به حوضچه های ذخیره و استفاده از آن برای آبیاری فضای سبز و عملیات عمرانی دوران ساخت، احداث نیروگاه خورشیدی، سیستم فلر متمرکز، طراحی و احداث تصفیه خانه پساب متمرکز شهرک و بازچرخانی آب، از جمله اقدام های زیست محیطی این مجموعه برای حفاظت از محیط زیست مکران است.