اهمیت توسعه خزر
محمدحسین دانشفر، مدیرعامل شرکت نفت خزر: با اعلام آغاز دوباره فعالیت های اکتشافی در آب های کم عمق خزر پس از ۲۸سال، بازگشت به حفاری در آب های عمیق خزر نیز در دستور کار قرار دارد و سکوی نیمه شناوری که از سال ۱۳۹۳ به طور کامل متوقف شده بود، پس از انجام تعمیرات لازم، به مدار عملیات بازخواهد گشت. نخست تصور نمی کردیم حفاری در ساختار رودسر در بلوک ۱۸ خزر تا این اندازه بازتاب داشته باشد. با این حال، خوشحالیم که توجه داخلی و حتی چند واکنش بین المللی را نیز به همراه داشت. توسعه فعالیت ها در دریای خزر اهمیت زیادی دارد. گفت وگوهای هیئت مدیره و برنامه ریزی های انجام شده از آبان پارسال، در همین باره صورت گرفته است. با این اقدام نسبت به تثبیت حضور نفت ایران در دریای خزر امیدوار هستیم. سال هاست در این منطقه حضور داریم و با وجود توقف هایی که از سال ۱۳۹۲ تجربه شد، بازگشت مجدد به آب های عمیق به معنای تثبیت حاکمیت ما در خزر و ادامه فعالیت های توسعه ای مشابه کشورهای همسایه است.
ماموریت مهم شرکت نفت خزر
شرکت نفت خزر به عنوان یکی از شرکت های تابعه شرکت ملی نفت ایران در دی ماه 1376 تاسیس شد. این شرکت وظایف اکتشاف، توسعه و تولید منابع هیدروکربنی در حوضه خزر جنوبی و سه استان ساحلی مازندران، گلستان و گیلان را به عهده دارد. نظارت بر اجرای همه قراردادهای منعقد شده بین شرکت ملی نفت ایران و شرکت های بین المللی برای مطالعه و توسعه میادین نفتی در دریای خزر و همچنین نظارت بر مسائل زیست محیطی مرتبط با عملیات اکتشاف و توسعه ذخایر نفت و گاز در دریای خزر نیز به عهده شرکت نفت خزر است. ماموریت شرکت نفت خزر اکتشاف، توسعه و تولید به منظور بهره برداری از منابع هیدروکربوری حوضه جنوبی دریای خزر و سه استان ساحلی، فراورش و انتقال نفت و گاز با هدف بالفعل و بیشینه سازی ثروت های ملی و ایجاد ارزش برای ذی نفعان است. چشم انداز شرکت نفت خزر مواردی همچون به کارگیری دانش و مدیریت اکتشاف و توسعه منابع هیدروکربوری در آب های عمیق، دارنده فناوری های مرتبط با هدف تولید و بهره برداری از این منابع در آب های عمیق با ناوگان دریایی، هوایی و پشتیبانی کارآمد، چابک و منعطف در شرایط بحران، زیر ساخت های اثر بخش و کارا در فراورش و انتقال نفت از دریا و خشکی، تامین کننده سهمی از تولید نفت و گاز کشور متناسب با جایگاه تعیین شده در افق چشم انداز بیست ساله کشور(1404) تعریف شده است.
همچنین به منظور حفاری چاه در آب های عمیق خزر ابتدا پس از حفر حفره های راهنما و حفاری سازند و راندن لوله های جداری مختلف 30، 20، 13و سه -هشتم، 9 و هفت- هشتم و در آخر لوله 7 اینچ (معمولا لوله جداری 7 اینچ لوله بهره برداری نامیده می شود) به صورت آستری نصب می شود. به عبارتی در فاصله یک هزار و 850 متری، 5 لوله جداری در سایزهای متفاوت درون چاه رانده و سیمان کاری می شود؛ در حالی که در مناطق عملیاتی جنوب ایران برای 1850 متر حداکثر سه لوله جداری بیشتر استفاده نمی شود. ساختار دریای خزر به نحوی است که جریان آب به محل حفره هجوم می آورد و برای تخلیه انرژی خود پس از فوران موجب اختلال در عملیات حفاری می شود. شیوه حفاری در آب های عمیق همان شیوه دورانی است که در خشکی نیز اعمال می شود، اما به دلیل شرایط خاص ناشی از عمق آب، از فناوری پیچیده تری برخوردار است.
فوران آب نمک، از بستر دریا مهم ترین مشکل در مراحل اولیه حفر چاه است که پس از استقرار و نصب شیر فوران گیر و برقراری ارتباط حفره اصلی و سکو به وسیله لوله رایزر، حفاری به صورت معمول با شرایط مربوط به آب های عمیق ادامه می یابد؛مجموعه این عوامل سبب شد که ساخت سکوی نیمه شناور امیرکبیر و شناورهای پشتیبان با نام های کاسپین 2،1و3 در سال 1381 در دستور کار قرار گرفت.
تولد نیمه شناور امیرکبیر
سکوی امیرکبیر تنها سکوی نیمه شناور ایران است که به منظور انجام عملیات حفاری اکتشافی و توسعه ای در دریای خزر ساخته شده است. به دلیل شناور بودن این دستگاه، مهار آن در محل حفاری اهمیت ویژه ای دارد. پس از پایان مراحل ساخت سکو در بهمن سال 1388، حفاری چاه شماره (یک) ساختار 6. 2 آغاز شد که در اردیبهشت سال 1391 این عملیات به ثمر نشست و اولین اکتشاف نفتی تاریخ در بخش عمیق حوضه خزر جنوبی به دست متخصصان توانمند ایرانی به وقوع پیوست و میدان سردار جنگل، به عنوان سردار ساختار های دریای خزر متولد شد. در همین زمینه با توجه به فرمان آغاز دوباره عملیات حفاری اکتشافی در دریای خزر بعد از چند دهه خاموشی از سوی وزیر نفت، شرکت نفت خزر به تازگی فراخوان تعمیرات اساسی آن را منتشر کرده است. آنچه درباره آن اتفاق نظر وجود دارد آنکه صنعت نفت ایران با وجود برخورداری از ذخایر فراوان در جنوب کشور که سابقه 100ساله در برداشت از آن دارد و با توجه به هزینه و ریسک حداقلی کار در این بخش، در شرایط حاضر با درایت و هوشمندی بر حوزه خزر تمرکز کرده است.
بدون شک توسعه ساختارهای میدان های نفتی در خزر با توجه به ضرورت استفاده از فناوری های پیشرفته، در صورت مشارکت و جذب سرمایه و فناوری خارجی مقرون به صرفه خواهد بود، ضمن آنکه با توجه به وجود ذخایر هیدروکربوری دریای خزر، در صورت تغییر مطلوب قیمت جهانی نفت و امکان پذیر شدن مشارکت با سرمایه گذاران خارجی، تولید نفت در خزر نه تنها از نظر سیاسی و ژئوپلیتیک حائز اهمیت است، بلکه توجیه اقتصادی هم خواهد داشت.
خزر روی میز سرمایه گذاران
در همین زمینه در رویداد «تحول در سرمایه گذاری و توسعه در بالادست نفت و گاز ایران» که چندی قبل از سوی مدیریت سرمایه گذاری و کسب و کار شرکت ملی نفت ایران با معرفی فرصت های موجود در میدان های نفتی و پروژه های بالادستی مشتمل بر حدود ۱۰۰ پروژه و ۱۰۰ فرصت سرمایه گذاری همراه بود، حوزه خزر نیز در این فهرست وجود داشت.
طبق اعلام شرکت ملی نفت ایران در فرصت های سرمایه گذاری ارائه شده از سوی این شرکت، در حالی در قراردادهای بالادستی که برای اکثر میدان ها مدل قراردادی IPC و برخی مدل قراردادهای EPCF و EPDF درنظرگرفته شده است، میدان هایی مانند حوزه خزر برحسب ظرفیتی که در قانون برنامه هفتم توسعه ایجاد شده، الگوی مشارکت در تولید (Production Sharing) درنظرگرفته شده است.
طبق اعلام محی الدین جعفری، رئیس امور قراردادهای بالادستی مدیریت توسعه و مهندسی شرکت ملی نفت ایران، بر اساس ماده ۴۴ برنامه پیشرفت، امکان اجرای مدل های پیوسته در برخی میدان های مشترک از جمله خزر فراهم شده است که در این مناطق، قراردادهای پیوسته تولید با اطمینان بیشتری قابل اجراست.
برآورد اولیه بیش از 600 میلیون بشکه نفت خام درجا و 2 تریلیون فوت مکعب گاز از حوزه خزر است. سرمایه گذاری اولیه برای این اقدام 50 میلیون دلار و محل حفاری آن ساختار رودسر، بلوک 18 خزر در عمق 70 متری آب است.