صنعت پتروشیمی ایران در میانه تحریم و محدودیت های اقتصادی به دنبال بازارهای متنوع تر است
صادرات به افق آفریقا
مشعل: صنعت پتروشیمی در میانه توسعه داخلی و ماندگاری در بازارهای جهانی، همواره به دنبال بازارهای جدید برای فروش محصولات خود بوده است. این صنعت با وجود تحریم های همه جانبه که همه مسیرهای فروش محصولات و دریافت پول را دشوارتر ساخته، توانسته است افزون بر ایجاد بازار فروش در کشورهای همسایه ها، خاورمیانه، آسیای میانه، همچنین شرق آسیا و آمریکای جنوبی، مسیرهای فروش جدیدی را به مقاصد آفریقایی ایجاد کند. اگرچه از گذشته بازار آفریقا در دست تعدادی از کشورهای اروپایی بوده است، اما شرایط امروز شرکت های پتروشیمی با گذشته تغییر و موانع حمل ونقل هم بهبود پیدا کرده و موجب شده است تا فرصت های حضور در بازار آفریقا برای شرکت های ایران بیش از پیش شود.
توسعه روابط دیپلماتیک جدید در سطوح بالای دولت ها از سال ها قبل آغاز شده است. بخشی از دیپلماسی انرژی برای حضور در بازارهای جدید که در سال های گذشته در صنعت نفت آغاز شده، مربوط به حضور در بازار آفریقا بوده و برای تحقق این هدف، تعاملات دیپلماتیک و رسمی، نشست های تخصصی و کارشناسی و اجلاس های بین المللی برگزارشده که سومین اجلاس همکاری های ایران و آفریقا با حضور نمایندگانی از 38 کشور آفریقایی از آن جمله است. بخش زیادی از برنامه های این اجلاس که هفته گذشته در تهران برگزار شد، به نشست های تخصصی مرتبط با زمینه های مشترک همکاری در حوزه های اقتصادی و صنعتی از جمله صنعت پتروشیمی اختصاص داشت.
افزایش ۱۰ برابری مبادلات تجاری با آفریقا
بسیاری از مسئولان اجرایی کشور، به خصوص در بخش های اقتصادی از قاره آفریقا به عنوان یکی از بازارهای بزرگ و آینده دار جهان نام می برند؛ بازاری که می تواند نقش کلیدی نیز در توسعه صادرات غیرنفتی ایران داشته باشد. محمدرضا عارف، معاون اول رئیس جمهوری در سومین اجلاس همکاری های ایران و آفریقا از آمادگی ایران برای شتاب دادن به جهش صنعتی آفریقا با صادرات محصولات پتروشیمی خبر داد.
محمد اتابک، وزیر صنعت، معدن و تجارت نیز در این اجلاس با اشاره به ظرفیت های گسترده همکاری ایران و آفریقا از برنامه ریزی برای افزایش ۱۰برابری مبادلات تجاری تا سقف ۱۰ میلیارد دلار خبر داد و گفت: حجم تجارت ایران با آفریقا اکنون تنها ۳ درصد از صادرات و یک درصد از واردات کشور را تشکیل می دهد که به حدود ۸۰۰ میلیون دلار محدود شده است.
اتابک با بیان اینکه برنامه های کلانی برای تحقق 10 میلیارد دلار مبادلات تجاری داریم، گفت: توسعه زیرساخت ها، احداث شهرک های صنعتی و پالایشگاه ها، گسترش انرژی های نوین و کشت فراسرزمینی، راه اندازی خطوط کشتیرانی به جنوب و جنوب غرب آفریقا، راه اندازی خطوط هوایی، تسهیل تبادلات بانکی و تهاتر با مکانیسم تسویه از طریق صندوق ارزی، تدوین برنامه عملیاتی معادن استراتژیک آفریقا و تخصیص ۲ میلیارد یورو تسهیلات در قالب اعتبارات اسنادی از سوی صندوق توسعه ملی، افزایش تعداد اتاق های بازرگانی مشترک از ۱۳ به ۲۰ مورد و ارتقای رایزنان تجاری به ۱۲ نفر از جمله این برنامه های کلان در دستور کار هستند. وزیر صمت همچنین از تأسیس صندوق توسعه مشترک ایران و آفریقا خبر داد و گفت: این صندوق با هدف جذب ۲ میلیارد دلار سرمایه و پوشش ۷۵ درصدی بیمه ای، ریسک های تجاری را کاهش می دهد. همچنین می توانیم با ایجاد نمایشگاه های دائمی و مجازی ایران و آفریقا و شناسایی نیازمندی های تولیدی و معدنی، گام های بلندی در تأمین نیازهای متقابل برداریم. در عین حال ایران آمادگی دارد تا توانمندی های فناورانه و نیروی متخصص خود را در اختیار کشورهای آفریقایی قرار دهد.
توسعه همکاری های تجاری با آفریقا در حوزه پتروشیمی
حسن عباس زاده، مدیرعامل شرکت ملی صنایع پتروشیمی ایران هم در سومین اجلاس همکاری های ایران و آفریقا ضمن تبیین دستاوردها و ظرفیت های این صنعت پیشران برای حضور در بازار آفریقا گفت: ظرفیت های همکاری خوبی با کشورهای آفریقایی برای توسعه روابط در صنعت پتروشیمی وجود دارد و امکان گسترش همکاری ها بر مبنای تأمین خوراک از ایران فراهم است. ظرفیت تولید محصولات پتروشیمی کشور به حدود ۱۰۰ میلیون تن در سال رسیده و با اجرای ۶۷ پروژه جدید، تا سال ۲۰۲۹ به ۱۳۱ میلیون تن افزایش می یابد. بر همین اساس ظرفیت پلیمرها ۹ میلیون تن، آروماتیک ها ۴ میلیون تن، کودهای شیمیایی و کشاورزی ۹ میلیون تن و مواد شیمیایی پایه ۴۳ میلیون تن است و از این مقدار حدود ۱۴ میلیون تن متانول تولید می شود که ۱۰میلیون تن آن به بازارهای جهانی صادر می شود. وی با بیان اینکه حدود ۷۰ درصد محصولات پتروشیمی تولیدی کشور صادر و ۳۰ درصد در داخل مصرف می شود، گفت: سال گذشته، صادرات محصولات پلیمری حدود ۲.۸ میلیارد دلار، متانول حدود ۲.۲ میلیارد دلار و کود اوره حدود ۱.۷ میلیارد دلار بوده است، پس از این محصولات پلی اتیلن ها، آروماتیک ها و آمونیاک در رتبه های بعدی صادرات قرار دارند.
عباس زاده با اعلام اینکه «شرکت تجارت و صنعت خلیج فارس» که در حوزه بازرگانی و تجارت بین المللی محصولات پتروشیمی فعال است، می تواند زمینه ساز توسعه همکاری های تجاری مشترک با کشورهای آفریقایی باشد، تصریح کرد: همچنین شرکت نفت و گاز پارسیان در حوزه صادرات کود، به ویژه کود اوره، ظرفیت های بسیار مناسبی برای همکاری با کشورهای آفریقایی دارد.
مدیرعامل شرکت ملی صنایع پتروشیمی ایران با بیان اینکه در صورت وجود زمینه های مناسب توسعه در کشورهای آفریقایی، امکان گسترش همکاری ها بر مبنای تأمین خوراک از ایران فراهم است، گفت: متانول و مشتقات پایین دستی آن و سایر زنجیره های شیمیایی از جمله ظرفیت های قابل بررسی و توسعه است.
برنامه 3 ساله هلدینگ خلیج فارس برای بازار آفریقا
مجتبی خسروتاج، مشاور مدیر عامل شرکت صنایع پتروشیمی خلیج فارس هم در این اجلاس، از تدوین برنامه ای سه ساله برای توسعه صادرات محصولات پتروشیمی به آفریقا خبر داد و با تشریح ظرفیت های تولید، بر اهمیت ایجاد زیرساخت ها، تقویت ارتباطات بانکی، سرمایه گذاری مشترک و توسعه اعتماد در این بازارها تأکید کرد و گفت: این برنامه با بهره گیری از تجربه کشورهای موفق در روابط تجاری با آفریقا طراحی شده و بر رشد پایدار، شراکت های محلی و ایجاد ارزش افزوده تمرکز دارد.
مشاور مدیرعامل شرکت صنایع پتروشیمی خلیج فارس تصریح کرد: در حال حاضر ۲.۵ میلیون تن انواع پلیمر در این مجموعه تولید می شود که این محصولات می توانند جایگاه ویژه ای در بازارهای آفریقایی داشته باشند. همچنین در پروژه های آتی، تولید ۵.۳ میلیون تن دیگر از محصولات پلیمری در دستور کار قرار گرفته است. در عین حال، هم اکنون در مجموعه صنایع پتروشیمی خلیج فارس سالانه ۴.۳ میلیون تن محصولات آروماتیک و حدود ۴ میلیون تن اوره، آمونیاک و متانول تولید می شود.
خسروتاج به توانمندی ایران در تولید گاز مایع(ال پی جی) اشاره کرد و گفت: این محصول می تواند به عنوان منبع انرژی خانگی و صنعتی در کشورهای آفریقایی مورد استفاده قرار گیرد. در حال حاضر صادرات این محصول توسط بخش خصوصی ایران در حجم های کوچک صورت می گیرد، اما برای توسعه این بازار، سرمایه گذاری در احداث مخازن بزرگ تر در کشورهای آفریقایی ضروری است. در حال حاضر نیز با ایجاد زیرساخت های مناسب، می توان امکان انتقال گاز با کشتی های بزرگ و توزیع محلی آن در سیلندرهای کوچک را فراهم کرد.
وی به زمینه های مثبت برای صادرات محصولات پتروشیمی اشاره کرد و گفت: متانول به عنوان ماده اولیه صنایع شیمیایی، پلیمرها به ویژه پلی اتیلن، پلی پروپیلن برای بسته بندی و ساخت وساز و آروماتیک ها در صنایع پایین دستی نظیر تولید رنگ، چسب و حلال می توانند بازار مناسبی در آفریقا داشته باشند. در حال حاضر حجم بالایی از سود کاستیک نیز توسط پتروشیمی خلیج فارس صادر می شود که این محصول در تصفیه آب و صنایع غذایی و دارویی کشورهای آفریقایی کاربرد فراوان دارد. خسروتاج با اشاره به تجربیات شرکای بین المللی در بازارهای آفریقایی گفت: شرکت های موفق از طریق سرمایه گذاری مشترک در واحدهای صنعتی کوچک، تقویت لجستیک منطقه ای، بومی سازی، فرهنگ سازی، کار بر روی برند و ایجاد ارتباط نزدیک با مشتریان، جایگاه خود را در این بازارها تثبیت کرده اند. همچنین ارائه خطوط اعتبار دولتی، نقش مهمی در تقویت حضور آنها داشته است. کشورهای هدف ما در شمال، غرب، شرق و جنوب آفریقا مشخص شده و برآوردها نشان می دهد تمامی اقلام معرفی شده دارای بازار مناسبی در این کشورها هستند.
معاون شرکت صنایع پتروشیمی خلیج فارس با تاکید بر اینکه در حال برنامه ریزی برای سرمایه گذاری در صنایع پایین دستی با هدف تولید سالانه ۵۰۰ هزار تن محصول هستیم، افزود: موفقیت در صادرات به آفریقا تنها با توجه به اقدامات زیربنایی میسر خواهد بود. برای رشد شتابنده در این بازار، نیاز به توسعه زیرساخت ها داریم. این اقدام ها شامل گسترش پروازهای مستقیم به کشورهای آفریقایی، افزایش خطوط کشتیرانی و تقویت ارتباطات بانکی برای تسهیل خدمات مالی است. این مسائل می تواند به کاهش هزینه های حمل ونقل و تسهیل روند صادرات کمک کند.
پیشتازی برای حضور در بازارهای جدید
با توجه به این رویکردهای آشکار شرکت ملی صنایع پتروشیمی ایران و وزارت نفت در توسعه همکاری های اقتصادی و تجاری با کشورهای آفریقایی، به نظر می رسد افق روشنی پیش روی شرکت های پتروشیمی برای حضور در این بازار قرار دارد؛ البته به نظر می رسد شرکت های پتروشیمی که عموما خصوصی هستند، در سال های اخیر برنامه های هدفمند خود را برای این بازار پرظرفیت شروع کرده اند. در حال حاضر بسیاری از پتروشیمی های بزرگ و تاثیرگذار در صادرات کشور همچون کارون، پردیس، آریاساسول و جم و مجموعه های دیگر از هلدینگ خلیج فارس تعاملات نزدیکی با شرکت های مختلف آفریقایی دارند و این تلاش همچنان ادامه دارد، ضمن اینکه تامین انواع کاتالیست های پرکاربرد پتروشیمی، همان مزیت نسبی است که شرکت های ایرانی می توانند برای حضور در بازارهای جدید آفریقایی از آن استفاده کنند.