نفت در پسامذاکره
مشعل: مذاکرات غیرمستقیم میان ایران و آمریکا از منظر دو کشور روندی قابل قبول و امیدوارکننده را طی می کند. در این میان ناظران در حال تجزیه و تحلیل ابعاد و اثرات مثبت احتمالی آن پس از توافق هستند که صنعت نفت نیز از آن مستثنی نیست. پیش بینی ناظران این است که با گشایش روابط دو کشور شاهد روانه شدن سیل شرکت ها و سرمایه گذاران بین المللی در این صنعت راهبردی هستیم. حال سوال این است که وزارت نفت به چه پیش نیاز و تمهیداتی برای فراهم ساختن حضور خارجی ها نیاز دارد.
فارغ از ظرفیت های بی بدیل موجود در نفت که سال ها و دهه های زیادی است چشم به راه فناوری و منابع مالی هستند، آیا این صنعت آمادگی میزبانی از آنها را به شکلی دارد که یک بازی برد-برد برای طرفین باشد؟ جنبه دیگر آن، اینکه شرکت های داخلی که تا امروز بازیگر اصلی این مسیر بودند، نوع تعاملاتشان با خارجی ها چه فرایندی طی می کند و وزارت نفت دولت چهاردهم چه برنامه ای در این زمینه خواهد داشت؟
سرمایه گذار و سرمایه گذاری بازیگران مهمی هستند که می توانند در پیشبرد اهداف اقتصادی، ایفاگر نقش مهمی باشند و این فرایند درصنعت مهمی چون نفت نیز اهمیت دارد.
استقبال ازورود سرمایه گذاران خارجی
محسن پاک نژاد، وزیر نفت درباره اصل ورود خارجی ها به ایران و سرمایه گذاری آنها در این صنعت با تأکید بر اینکه ایران هیچ گونه محدودیتی برای همکاری با سرمایه گذاران خارجی ندارد، اعلام کرده است: تحقق اهداف صنعت نفت ایران مستلزم جذب سرمایه است؛ از این رو از سرمایه گذاران داخلی و خارجی استقبال می کنیم. وزیر نفت با تأکید بر استقبال از سرمایه گذاران خارجی در صنعت نفت گفته است: همچنین صنعت نفت ایران دارای فرصت های سرمایه گذاری جذابی است که نه تنها مورد توجه سرمایه گذاران داخلی، بلکه در کانون توجه سرمایه گذاران بین المللی نیز قرار دارد. در همین زمینه پاسخ امیر مقیسه، مدیر سرمایه گذاری و کسب وکار شرکت ملی نفت ایران در گفت و گو با هفته نامه «مشعل» اینگونه است که «حاضر به مذاکره با خارجی ها هستیم تا کار را برای توسعه بیش از پیش کشور آغاز کنیم.»
تسهیل در سرمایه گذاری با نگاه به خارج
براساس قانون برنامه هفتم پیشرفت، اهداف کمی برای تولید نفت، گاز و فراورده های نفتی تعیین شده است که تحقق آنها نیازمند سرمایه گذاری گسترده است و بدون شک با نگاه به خارج، این مسیر تسهیل و محکم تر خواهد شد؛ از این رو شرکت ملی نفت ایران به تازگی با برگزاری رویداد تحول سرمایه گذاری در بالادست نفت و گازبیش از ۲۰۰ فرصت سرمایه گذاری را رونمایی کرده است. رونمایی از بسته تأمین مالی بتا (به توان ایران) با تمرکز بر جذب سرمایه های مردمی برای پروژه های مولد و توسعه ای صنعت نفت با محوریت شعار «به توان ایران»، رونمایی از صندوق تضمین غیردولتی صنعت نفت با سرمایه ثبت شده ۳۰۰ میلیون یورو، رونمایی از صندوق تضمین غیردولتی صنعت نفت به عنوان بزرگ ترین صندوق ضمانت کشور با هدف حمایت از تأمین مالی طرح های نفت، گاز و پتروشیمی، رونمایی از بسته تشویقی دهگانه سرمایه گذاری و توسعه در بالادست صنعت نفت و گاز ایران، بخشی از اقدام های تشویقی برای فراهم شدن بسترهای مورد نیاز از سوی بخش نفت برای حضور پرقدرت بخش خصوصی بوده است. مقیسه درباره اینکه با مجموعه این موارد آیا روی خارجی ها هم حساب باز کردید، می گوید: با استفاده از ظرفیت های موجود در داخل نیز می توانیم گام های خوبی برداریم؛ البته استقبال از سرمایه گذار خارجی و ورود آن به نفع کشور و مردم است. او این نکته را هم یادآور می شود که در همین شرایط موجود نیز منابع خوبی در کشور وجود دارد که فقط باید بستر آن را فراهم و آنها را به سمت بازارهای رسمی زودبازده و مولد در کشور هدایت کنیم.
اولویت با داخلی هاست
او در پاسخ به اینکه با فرض گشایش فضای سیاسی زمینه لازم برای ورود شرکت های خارجی درنظرگرفته شده است، توضیح می دهد: در تمام قراردادهایی که منعقد می شود، ظرفیت ورود شرکت های خارجی نیز پیش بینی شده است. این اختیار را به سرمایه گذار داخلی خود دادیم که در مرحله ای از قرارداد خود شریک خارجی بگیرد؛ بخصوص شرکت هایی که تامین مالی می کنند.
در بخش اجرایی اولویت ما با سازندگان و پیمانکاران ایرانی است. به باور او، با اقدام های انجام شده امکان رقابت با رقبای منطقه ای حوزه خلیج فارس وجود دارد که از نظر جذابیت های اقتصادی قراردادها پایاپای پیش برویم. مدیر سرمایه گذاری و کسب وکار شرکت ملی نفت ایران همچنین می گوید: در حال حاضر با برخی کشورها در حال رایزنی و مذاکره اولیه هستیم، اما چندان قابل اتکا و اعتماد نیست؛ البته امیدوار هستم با اقدامی که دولت برای ایجاد گشایش در روابط خارجی در حال انجام دارد، راهی باشد تا آنچه امروز ما آغاز کرده ایم، با شدت بیشتری ادامه یابد.سابقه حضور شرکت ها و سرمایه گذاران خارجی همیشه با به ثمر نشستن پروژه ها، تفاهمنامه و قراردادهای مهمی همراه بوده است، اما به محض تحریم، رفتن را به ماندن ترجیح داده و دست رد به قرارداد منعقد شده زده اند.
آنگونه که در شیوه جدید تعاملات وزارت نفت دولت چهاردهم با بخش خصوصی به تازگی رونمایی شده تلاش بر این است مشوق هایی متفاوت از قبل در نظر گرفته شود که نگاه اصلی در مسیر توسعه صنعت به توان داخل باشد و در این میان چشم بر سرمایه و فناوری خارجی هم بسته نیست تا در صورت تغییر شرایط امکان بهره مندی از آن وجود داشته باشد.
افق جدید با مصوبه شورای اقتصاد
آنچه به تازگی در مصوبه شورای اقتصاد برای بخش نفت شاهد هستیم، اصلاح شیوه نامه ها، افزایش نرخ بازدهی، تنوع شیوه های تأمین مالی و تغییر نوع تعامل با سرمایه گذاران است که در آن افق های جدیدی برای توسعه بالادست صنعت نفت پیش بینی شده است.
از جمله آنکه نرخ بازدهی داخلی پروژه ها از ۱۴ تا ۱۵ درصد به ۲۰ تا ۲۳ درصد افزایش یافته تا جذابیت بیشتری برای سرمایه گذاران ایجاد شود، همچنین در تأمین مالی پروژه ها، نرخ تسهیلات صندوق توسعه ملی با افزوده شدن ۲ درصد، برای محاسبات هزینه مالی در نظر گرفته شده است. وزارت نفت افزون بر تسهیل گری در نهایی شدن قراردادها، در حال انجام اقدام هایی برای امنیت بیشتر بخش خصوصی برای سرمایه گذاری در صنعت نفت است. به نظر می رسد وزارت نفت رویکرد بینابینی را در تعامل با خارجی ها پیشه خواهد کرد که در میانه راه با توجه به غیرقابل پیش بینی بودن معادلات و تعاملات خارجی دست خالی نماند.