وزیر نفت کشورمان درباره سیاست فشار حداکثری یا استفاده از این قبیل ادبیات که می خواهیم صادرات نفت ایران را به صفر برسانیم، تصریح کرده است این سیاستی شکست خورده است؛ سیاستی که پیش تر آزمایش شده بود و نتیجه ای نگرفتند، دوباره هم آزمایش کنند، نتیجه ای نخواهند گرفت و شکست می خورند.
وزیر نفت گفته است: متناسب با شرایطی که پیش روی ماست، حتما کارکنان متخصص صنعت نفت در حوزه های مختلف، اعم از تولید تا کارشناسانی که در حوزه صادرات فعالیت می کنند، تدابیر ویژه و مناسبی را اتخاذ می کنند؛ هرچه محدودیت ما بیشتر شود، تدابیر اتخاذشده نیز پیچیده تر خواهد بود.
پاک نژاد ضمن اعلام این مواضع اظهار کرده است: زمانی که خارجی ها صنعت نفت را ترک کردند، شاید برایشان باورپذیر نبود که همکاران ما و کارکنان صنعت نفت بتوانند بدون حضور آنها این صنعت پیچیده را از بالادست تا پایین دست اداره کنند؛ امروز شاهدیم در حوزه های مختلف صنعت نفت خودکفایی در حوزه تجهیزات و توسعه میدان های نفت و گاز به دست آمده است و با این توانایی ها صنعت نفت و گاز تا حدود بسیار زیادی از سوی بخش داخلی اداره می شود.
عقلانیت حداکثری نتیجه فشار حداکثری
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه نیز در واکنش به امضای یادداشت از سرگرفتن سیاست فشارحداکثری بر ایران، با انتشار پیامی نوشت: «آنچه فشار حداکثری خوانده می شود، یک تجربه شکست خورده است؛ تکرار آن فقط بار دیگر به مقاومت حداکثری منجر می شود؛ افراد زیرک به جای آن عقلانیت حداکثری را انتخاب می کنند.»
آنچه در این میان نباید از نظر دور داشت، نیاز بازارجهانی به نفت ایران است که مهم ترین و کلیدی ترین آن چین است.
نفت ایران حذف نشدنی است
پالایشگاه های مستقل چینی که در شرایط مالی دشواری به سر می برند، بزرگ ترین خریداران نفت ایران هستند؛ موضوعی که می تواند از چالش های اصلی کاخ سفید در مسیر به صفر رساندن صادرات نفت ایران باشد. اگر چه اهداف ایالات متحده در مسیر اجرای تحریم ها، شرکت ها و کشتی هایی خواهند بود که بر اساس اطلاعیه دفتر کنترل دارایی های خارجی وزارت خزانه داری آمریکا (اوفک) این شبکه شامل افراد و شرکت هایی در چین، هند، امارات و تعدادی از نفتکش هایی بوده که تحت تحریم قرار گرفته اند.
حنای بی رنگ تحریم ها
در قالب سرفصل های وزیر نفت دولت چهاردهم، قدرت بشکه های نفتی ایران قرار است بازیابی شود و در بازارهای جهانی انرژی دوباره نقش آفرینی کند. اکنون دیگر دغدغه ایامی که تحریم ها به ابزاری تهدیدآمیز برای از دست رفتن فضای رشد تولید و صادرات و فعالیت های توسعه ای صنعت نفت بدل شده بود، رنگ باخته و ایران به آرامی و با جدیت در مسیری گام برمی دارد که به الگویی برای کشورهای تحریمی در بهره گیری هر چه بیشتر از فرصت ها به ویژه در این صنعت تبدیل شده و نمونه آن روسیه است که بلافاصله پس از تحریم، راه و روش ایران را پیشه کرد. حال به جرات می توان گفت که حنای تحریم های نفتی ایران دیگر رنگی ندارد و دولت چهاردهم بر آن است تا با توجه به حجم ذخایر هیدروکربوری، رکوردهای بهترو بیشتری برای صنعت نفت ایران به ارمغان آورد و به بشکه هایی که نشان از قدرت ایران دارند، دست یابد.
در شرایط امروز جهان و منطقه، حضور دوباره و پرقدرت ایران در بازارهای جهان و ترمیم و احیای جایگاه آن در بازار نفت، ضرورتی مهم در ابعاد اقتصادی، سیاسی و امنیتی است؛ اولویتی که به نظر می رسد وزارت نفت دولت چهاردهم برنامه ای ویژه برای آن دارد.
ایران در بخش نفت 159 میلیارد بشکه معادل نفت خام و در بخش گاز 182 میلیارد بشکه معادل نفت خام ذخایر در اختیار دارد که درمجموع با 431 میلیارد بشکه معادل نفت خام، رتبه اول ذخایر هیدروکربوری جهان را در اختیار دارد. پس از خروج یک جانبه ایالات متحده آمریکا از برجام، اگرچه صنعت نفت را با شرایطی سخت تر در بخش هایی رو به رو کرد، اما وزارت نفت دولت چهاردهم درصدد شکستن هر چه بیشتر این فضاست.
در میان فهرست ابرچالش های صنعت نفت، در برنامه وزیر نفت به محدودیت های بین المللی و تشدید آن، همچنین با استناد به اسناد بالادستی و سیاست های کلی اقتصاد مقاومتی، به بندهای ناظر بر بخش نفت و گاز اشاره شده که خط مشی کلی در تعریف فعالیت ها و طرح های وزارت نفت است. از موارد مورد اشاره در سیاست های کلی اقتصاد مقاومتی، مقابله با ضربه پذیری درآمد حاصل از صادرات نفت و گاز از طریق انتخاب مشتریان راهبردی و ایجاد تنوع در روش های فروش و مشارکت دادن بخش خصوصی در فروش است. همچنین بند 14 این برنامه، به افزایش ذخایر راهبردی نفت و گاز به منظور اثرگذاری در بازار جهانی و تاکید بر حفظ و توسعه ظرفیت های تولید نفت و گاز به ویژه در میادین مشترک اختصاص دارد. این برنامه همچنین بازیابی جایگاه دوم تولیدکننده نفت خام در اوپک را با استناد به چشم انداز صنعت نفت در سند چشم انداز یادآوری کرده است.
با تکیه بر همین اصول، در برنامه پاک نژاد، فهرست تکالیف شرکت ملی نفت ایران و ضرورت افزایش صادرات نفت در قالب افزایش همکاری با کشورهای هدف، از جمله کشورهای همسایه مورد تاکید قرار گرفته است.
براین اساس شرکت ملی نفت ایران ماموریت دارد در کنار گسترش دیپلماسی و افزایش همکاری با کشورهای هدف یادشده و جذب سرمایه برای توسعه میادین نفتی و گازی کشور، موضوع افزایش صادرات نفت و فراورده را نیز پیگیری کند.
در این زمینه بر ادامه و توسعه همکاری با مشتریان سنتی و کنونی نفت و فراورده ایران اقدام هایی همچون مذاکره با کشورهای دارای پالایشگاه و ارائه بسته های متنوع به آنها، بازپرداخت هزینه های صورت گرفته در توسعه میادین به صورت محصول، استفاده از ظرفیت های شرکت های خصوصی و سایر نهادهای دولتی به منظور افزایش صادرات در دستور کار قرار دارد.
همچنین برنامه ای ویژه برای احیا و افزایش ظرفیت تولید نفت خام کشور در دستور کار وزارت نفت و شرکت ملی نفت ایران قرار گرفته است. براساس این گزارش، توليد نفت خام ايران پس از برجام و پيش از برگشت مجدد تحريم های بین المللی در سال 1397 به طور متوسط برابر سه میلیون و 826 هزار بشکه در روز بوده است. در حال حاضر با اينکه موانع صادرات نفت به تدریج برداشته شده وامکان تولید حداکثری از میادین نفتی هم وجود دارد، وزارت نفت دولت چهاردهم بنا را براین گذاشته است تا از ظرفیت حداکثری استفاده کند وعزم خود را جزم کرده است که با رفع چالش ها و تدوين برنامه های کوتاه مدت و بلندمدت، نسبت به افزايش توليد نفت خام کشور اقدام شود.
افزایش صادرات نفت با وجود تحریم ها
آخرین گزارش منتشر شده مربوط به ماه اوت اوپک نشان می دهد که پس از عربستان با تولید روزانه هشت میلیون و ۹۸۳ هزار بشکه و عراق با تولید روزانه چهار میلیون و ۲۲۸ هزار بشکه، ایران با تولید روزانه سه میلیون و ۲۷۷ هزار بشکه، جایگاه سومین تولیدکننده این سازمان را حفظ کرده است. براساس گزارش منابع ثانویه، ایران در ماه اوت (مرداد - شهریور) سه میلیون و ۲۷۷ هزار بشکه نفت خام تولید کرده که چهار هزار بشکه بیشتر از ماه ژوئیه ۲۰۲۴ (تیر - مرداد) بوده است. براساس این گزارش، تولید هفت عضو این سازمان در دوره مورد بررسی با افزایش همراه بوده که بیشترین افزایش تولید با ۵۷ هزار بشکه در روز، مربوط به نیجریه است. ایران، ونزوئلا و لیبی از توافق کاهش عرضه ائتلاف تولیدکنندگان عضو سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) و غیراوپک (اوپک پلاس) معاف هستند. نکته مهم آن است که ایران در چند سال گذشته با وجود پابرجا بودن تحریم های آمریکا، صادرات خود را افزایش داده است.
آنچه واضح است ایران در برابر فشارحداکثری آمریکا برنامه های کوتاه و بلندمدت دارد و کنشگری آن تا امروز گواه آن است که پيش بيني حذف ايران از بازار انرژی به هيچ وجه با واقعيت ها همخوانی ندارد.