اینجا دانشگاه 86 ساله صنعت نفت؛ دومین دانشگاه ایران است
بازگشت به روزهای اوج
گپ و گفتی که به مناسبت روز دانشجو انجام شد
معصومه اصغری وارد راهروهای به هم پیوسته و دالان های روشن دانشگاه می شویم راه رفتن روی پارکت های چوبی که حداقل مربوط به 86 سال قبل است و این فکر که روزگاری نه چندان دور، چه کسانی در همین راهروها تردد داشته اند، حس عجیبی است. دانشجوی راهنما از بخش های مختلف ساختمان اصلی که همان ساختمان برج ساعت است، می گوید و حین تردد در سالن هایی با سقف های بلند، راهمان را به سمت پلکان دوطرفه و طبقه بالا کج می کنیم. کتابخانه و سالن مطالعه که در میان دانشجویان به «پیست» معروف است، در طبقه بالا قرار دارد و وقتی وارد می شوی، حس عجیبی از گذشته و امروز با هم تلفیق می شود. اینجا دانشگاه صنعت نفت و دومین دانشگاه ایران است. خبرنگار «مشعل» به مناسبت روز دانشجو گپ و گفتی با دانشجویان، مدیران و اساتید داشته که در ادامه می آید.
همه چیز همان شکل 86 سال قبل را حفظ کرده است و به محض ورود به سالن مخزن کتابخانه با ردیف های چوبی و به هم پیوسته با کتاب هایی قدیمی تر از خود کتابخانه مواجه می شوم. مسئول مخزن کتابخانه می گوید: این قسمت از کتابخانه، دست نخورده ترین بخش دانشگاه صنعت نفت است. مشتاقانه چرخی در میان ردیف های چوبی و کمی تاریک اما پرانرژی که بیشتر با کتاب های مرجع و زبان اصلی پر شده است، می زنیم. در بخش ورودی، یک کتابخانه بزرگ اما با قفسه خالی است که نشان فلزی قدیمی دانشگاه در وسط آن قرار گرفته است. مسئول کتابخانه می گوید این قفسه کتابخانه قبلا در اتاق رئیس دانشگاه بوده و این نشان فلزی سه گوش هم، نشان اولیه دانشگاه است که خوشبختانه تا امروز باقی مانده است.
آشنایی با سختی کار در نفت
تا زمان شروع کلاس ها با برخی دانشجویان دختر و پسر صحبت می کنیم و به خوابگاه ها سر می زنیم. هماهنگی برای رفتن به خوابگاه آقایان از هماهنگی برای رفتن به خوابگاه دختران سخت تر است؛ می گویند سال هاست هیچ خانمی به اینجا که از قضا بخشی از محوطه و ساختمان های قدیمی دانشگاه به شمار می آید، نیامده است. پیگیری هایمان جواب می دهد و همراه با چند نفر دیگر و با هماهنگی به اتاق تعدادی از دانشجویان سال اولی و سال آخری می رویم و موقع ناهار در سلف سرویس اصلی، با تعدادی از دانشجویان پسر سال دومی صحبت می کنیم. اگرچه همه دانشجویان دختر و پسر در مورد سطح علمی دانشگاه و اساتید، امکانات آموزشی و رفاهی و ورزشی و غذا و... رضایت نسبی و خوبی داشتند و از اینکه در چنین دانشگاهی درس می خوانند، به خود می بالیدند، اما شرایط دانشجویان دختر و پسر تفاوت هایی مهم داشت. دانشجویان دختر می گویند که از همین حالا و در محیط دانشگاه به خوبی با محدودیت ها و سختی کار صنعت نفت آشنا می شوند. عموم دختران با اطلاع از اینکه رشته های مرتبط با صنعت نفت برای خانم ها محدود و فرصت شغلی برای آنها اندک است، این رشته را انتخاب کرده اند، اما حالا که در این دانشگاه و با شرایط واقعی مواجه شده اند، به خوبی می دانند یا باید کفش آهنی بپوشند و سماجت به خرج دهند تا در گوشه ای از صنعت نفت دولتی یا خصوصی جایی برای خود باز کنند یا در رشته های دیگر و غیر مرتبط ادامه تحصیل دهند یا اینکه کلا بی خیال کار شوند.
احساس رضایت و مطالبه
خوابگاه دختران در یکی از ساختمان های تازه تاسیس است. ساختمان، یک پنج ضلعی بسته است که از بیرون همه پنجره هایش مسدود شده و پنجره های داخلی هم به روی اتاق های دیگر در فضای داخلی باز می شود. خوابگاه های پسران نیز در گوشه دیگر دانشگاه قرار دارد و هر دو خوابگاه با توجه به قرار گرفتن در محدوده دانشگاه، محدودیت های خاص خودشان را دارند. تعدادی از دختران دانشجو نخواستند در تصویر و عکس ها باشند، اما از گفت و گو با ما استقبال و یکی یکی شروع به گفت و گو کردند. بیشتر دختران، مخصوصا آنهایی که سال بالایی هستند، از وضعیت خوابگاه در مقایسه با خوابگاه دانشگاه های دیگر رضایت دارند و سال پایین ترها هم در مورد امکانات و راحتی بیشتر در داخل خوابگاه مطالبه دارند. فریبا برهانی، دانشجوی کارشناسی ارشد رشته مهندسی ایمنی و بازرسی فنی و ورودی سال 1401 است. او می گوید: «شرایط خوابگاه نسبت به دانشگاه های دیگر خوب است. امکانات دانشگاه و امکانات ورزشی خوبی داریم، دسترسی ها به کلاس و اساتید هم خوب است. سطح علمی دانشگاهی و اساتید بالاست و سختگیری ها در نهایت منجر به ارتقای دانشجویان می شود». او در رشته ورزشی والیبال فعالیت می کند و از اینکه دانشگاه مربی جدید آورده و تیم تشکیل داده اند، ابراز رضایت می کند.
جو مهاجرت زیاد است، اما اینجا نه!
زهرا گنجی ارجانکی از شهرکرد آمده و ورودی سال 99 در مقطع کارشناسی رشته ایمنی و بازرسی فرایند است و امسال ارشد همین رشته را قبول شده است. او می گوید: «می خواستم دانشگاه بزرگ تری را در دوره ارشد تجربه کنم و به دنبال رفتن به دانشگاه امیرکبیر تهران بودم، اما با توجه به پیگیری ها متوجه شدم که کیفیت آموزشی دانشگاه خودمان بیشتر است و در عین حال در دانشگاه صنعت نفت، روی بحث ایمنی فرایند که در صنعت نفت اهمیت بیشتری دارد، تمرکز دارند و من هم همین شاخه را انتخاب کردم. از اینکه در این دانشگاه تحصیل می کنم، راضی هستم، چون اساتید خوبی داریم و به صنعت نفت نزدیک هستیم و فرصت کار بیشتری برایمان فراهم است. در کارآموزی، اساتید هوایمان را دارند و برای پروژه ها ما را پیشنهاد می دهند و اینها فرصت خوبی برای ارتباط برقرار می کند.» او می گوید: «برخی دانشجویان از قبل برنامه ریزی برای این دانشگاه نداشته اند، اما سابقه و قدمت این دانشگاه تاثیر زیادی در انتخاب آنها داشته است. اینکه می دانید دانشجویان قدیمی این دانشگاه کسانی هستند که قدم های بزرگی را برای صنعت نفت برمی دارند، حس خوبی دارد و ناخودآگاه این انرژی را می دهد که من هم می توانم اثرگذار باشم. در برخی دانشگاه ها جو مهاجرت وجود دارد، اما بیشتر دانشجویان این دانشگاه می خواهند در همین صنعت بمانند؛ در طول دوره تحصیل از نزدیک با صنعت نفت و شرایط آن آشنا شده اند و احساس می کنند که می توانند موثر باشند.»
از ما رزومه می خواهند که نداریم
مبینا فخری، دانشجوی ورودی 99 رشته مهندسی نفت و در آستانه فارغ التحصیلی می گوید: «به توصیه مشاور، این دانشگاه را انتخاب کردم، چون گفتند آینده خوبی دارد و من با اینکه می دانستم صنعت نفت ممکن است محدودیت برای خانم ها داشته باشد، باز هم انتخاب کردم، چون حس می کردم هر جایی که محدودیت وجود دارد، فرصت کاری و رشد بیشتری هم وجود دارد. امروز هم از انتخابم پشیمان نیستم، اما می دانم که فضای کاری چندانی برای خانم ها نیست. دانشگاه از نظر علمی سطح خوبی دارد، اما از نظر امکانات و دسترسی های دانشگاهی اینگونه نیست و تازه همان امکانات و دسترسی ها برای خانم ها یا نیست یا محدود است. دانشکده محیط کوچکی دارد و دانشجویان از فرهنگ های مختلف هستند و تا بیاییم با آنها آشنا شویم و عادت کنیم، طول می کشد. البته این شرایط، دیدگاه اجتماعی ما را تغییر داده و باعث رشد بیشتر می شود.» او می گوید: «پس از آمدن به دانشگاه متوجه شدم که شرایط این رشته و دانشگاه برای دخترها، شرایط سخت تری است و باید با روحیه مقاوم تری وارد دانشگاه شوند تا کمتر اذیت شوند. حالا متوجه شده ام که خانم ها می توانند در 70 درصد مراکز و فضاهای صنعتی به راحتی کار کنند و فقط برخی فضاها مانند دکل ها و سکوهای حفاری محدودیت های خاص دارند که حتی آنجا هم با هماهنگی و برنامه ریزی می توان حضور داشت. اما درباره آقایان، به دلایل مختلف این محدودیت ها اعمال نمی شود. در طول تحصیل، کارآموزی و حضور در مناطق عملیاتی و... نداریم یا بسیار محدود است، تجربه کاری نداریم و در پایان دوره برای ورود به بازار کار رزومه می خواهند و ما نداریم و حتی کارآموزی درستی نرفته ایم.»
محدودیت برای دانشجویان دختر
مهرناز منتظر ورودی سال 1399 در رشته ایمنی و بازرسی فنی و اهل خوزستان است. او درباره سابقه اقوام خود در دانشگاه می گوید: «اقوام ما در این دانشگاه تحصیل کرده اند و فرصت شغلی خوبی برایشان فراهم شده است. در مورد اردوهای داخلی و خارجی و کارآموزی های قوی و پروژه های اجرایی شنیده بودم که می توانیم تجربه خوبی داشته باشیم، اما وقتی آمدم، متوجه شدم که این روند، دیگر وجود ندارد. تازه رشته ایمنی در مقابل رشته های نفت و شیمی فرصت و بازار کار بیشتری دارد و اگر در نفت شغلی پیدا نکنم، می توانم در صنایع دیگر مشغول به کار شوم. در دانشگاه به مقوله کارآموزی خانم ها اهمیت کمتری داده می شود و از همین حالا در دانشگاه محدودیت های صنعت نفت را درک می کنیم. امکاناتی که برای دانشجویان پسر وجود دارد، برای دختران نیست.
او به مواردی از این تفاوت در ارائه فضا برای دختران و پسران اشاره می کند و می گوید: «برای کارآموزی به یک شرکت دولتی رفته بود، اما با وجود نامه دانشگاه، هر روز برای ورود هماهنگ می شد و سوال می کردند. در کارگاه ها هم چیز خاصی یادمان نمی دادند و یک بار جزوه ای را با کلی سفارش به من دادند که محتوای آن ابتدایی ترین موارد آموزشی بود یا در مورد دیگری چند ترم قبل با قرعه کشی، چند نفری از ما را سر دکل بردند یعنی کاملا تصادفی، یک بار دیگر هم برنامه بازدید گذاشته بودند، اما چون خانم ها و آقایان باید می رفتند و تعداد خانم ها پنج نفر بود و ماشین جداگانه نبود، خانم ها را اصلا نبردند.» این دانشجو تصریح کرد: «اگر نمی توانند شرایط برابر را برای دانشجویان دختر و پسر ایجاد کنند، چرا دانشجوی دختر جذب می کنند؟ و هر سال هم تعداد دانشجوی دختر بیشتر می شود؟ ما حتی در همین دانشگاه نمی توانیم از همه امکانات استفاده کنیم؛ مثلا از نیمی از فضای دانشگاه از جمله زمین چمن به دلیل اینکه خوابگاه آقایان در آنجا قرار گرفته، نمی توانیم تردد کنیم، حتما باید برای تردد از در اصلی دانشگاه استفاده کنیم، چون یک در دیگر در کنار خوابگاه آقایان است، فضای سالن مطالعه اصلی دانشگاه معروف به «پیست» در اختیار آقایان است و دخترها نمی توانند از آن استفاده کنند.»
هنوز یک دکل نفتی ندیده ایم
نسیم زیار که ورودی سال 99 رشته مهندسی نفت است، می گوید: بسیاری از اقوام و دوستانش از این دانشگاه تعریف کرده اند و او هم چون نفت را دوست داشته، این دانشگاه را با توجه به ارتباطی که با صنعت داشته، انتخاب کرده است. او می گوید: «فرصت کار در شرکت های دولتی رویاست؛