بزرگ ترین طرح دانش بنیان صنعت نفت در مسیر نتیجه بخشی است
شمارش معکوس برای برداشت از نخستین چاه بسته و کم بازده
مشعل پارک نوآوری و فناوری نفت و گاز وزارت نفت «طرح احیای چاه های بسته و کم بازده» را به شکلی مداوم پیگیری کرده و به شکلی پیوسته بخش های مختلف این طرح را تا انعقاد قرارداد و اجرای آن در هر کدام از میادین و در ارتباط با هر کدام از شرکت ها پیش برده و حالا شرکت های دانش بنیان و بهره بردار بازدید از این میادین و بررسی نیازهای اجرایی آنها را آغاز کرده اند. محمداسماعیل کفایتی، رئیس پارک فناوری و نوآوری نفت و گاز چندی قبل، از اجرای فاز جدید طرح احیای چاه های کم بازده در چهار میدان نفتی مناطق نفت خیز جنوب خبر داد. مشروح این گزارش را می خوانید.
«احیای چاه های کم بازده و بسته» یکی از اصلی ترین موضوعات در دستور کار وزارت نفت در دولت سیزدهم به شمار می رود که در صدر طرح های دانش بنیان و در جریان رویکردهای تحول آفرین، پیگیری شده است. این پروژه که به بزرگ ترین طرح دانش بنیان صنعت نفت معروف شده است، مراحل نهایی را می گذراند و آنطور که پیش بینی شده تا پایان امسال و یا نهایتا نیمه نخست سال آینده، اولین تولید نفت از میادین مربوط به این طرح ها استخراج خواهد شد.
بازدید شرکت ها از چاه های موضوع قرارداد
رئیس پارک نوآوری و فناوری نفت و گاز وزارت نفت اعلام کرد که چهار گروه متشکل از نمایندگان شرکت های فناور طرف قرارداد این پارک، ستاد شرکت ملی مناطق نفت خیز جنوب و شرکت های بهره بردار به صورت میدانی، چاه های چهار میدان نفتی شرکت ملی مناطق نفت خیز جنوب را بررسی و تحلیل کرده اند.
محمداسماعیل کفایتی افزود: چهار شرکت فناور از میدان های بی بی حکیمه، مارون، پلنگان و میدان رگ سفید بازدید کرده اند.
وی تصریح کرد: با آغاز بازدید از سوی هریک از شرکت های فناور، بزرگ ترین طرح دانش بنیان کشور وارد فاز پیاده سازی فناوری می شود که قبلا با بازدید یکی از چاه های میدان اهواز در مجموع تاکنون پنج شرکت فناور طرف قرارداد با پارک فناوری و نوآوری نفت و گاز، چاه های موضوع قرارداد را بررسی و تحلیل کرده اند.
او یادآور شد که بازدید از چاه های شرکت های نفت مناطق مرکزی ایران و نفت فلات قاره ایران برای قراردادهای سایر شرکت های فناور در دستور کار آتی پارک فناوری و نوآوری نفت و گاز در طرح یادشده قرار دارد.
مزیت های چندگانه احیای چاه ها
در مرحله قبل از این عملیات هم پارک نوآوری و فناوری نفت و گاز وزارت نفت «رویداد ملی طرح احیای چاه های بسته و کم بازده نفتی» را با حضور شرکت های دانش بنیان و نمایندگان شرکت های های نفتی و مسئولان اجرایی برگزار کرد و چهار قرارداد مربوط به احیای چاه های بسته و کم بازده نیز امضا شد. در واقع نگاه مثبتی به اجرای این پروژه در واقعیت و اجرا وجود نداشت، اما پس از فراخوان این طرح در سال1400 و پیگیری های بخش های مختلف در این مورد، همچنین امضای قرارداد چاه های مرحله اول ، نگاه ها به این موضوع هم تغییر کرد. به مرور، فراخوان دوم و سوم احیای چاه های بسته و کم بازده منتشر شد و نشان داد وزارت نفت، فرآیندی دانش بنیان و امیدوارکننده را برای افزایش ظرفیت تولید نفت از چاه های نفتی شروع کرده است که در آینده نه چندان دور، شاهد نتایج آن خواهد بود.
می توان گفت که اگرچه احیای چاه های بسته و کم بازده و برداشت نفت از آنها موفقیت بزرگی برای صنعت نفت محسوب می شود، اما بزرگ ترین مزیت طرح احیای چاه های کم بازده نفتی، تعامل نخبگان کشور با صنعت نفت و بهره گیری از توان داخلی است. در آخرین قراردادهای مربوط به چاه های بسته و کم بازده 4 قرارداد برای احیای 5 چاه بسته و کم بازده امضا شد که شامل احیای چاه ۲۸ میدان نفتی دهلران، احیای چاه شماره ۱۰ میدان نفتی نفت شهر و احیای چاه های شماره ۷۲ و ۱۱۵ میدان نفتی رگ سفید ۱ می شود. در مراحل بعدی، برنامه بازدید و عملیات اجرایی برای این قراردادها و میدان های نفتی اجرایی می شود.
احیای 100 چاه در مرحله نخست
آنچه در طرح احیای چاه های بسته و کم بازده صنعت نفت اهمیت دارد، نگاه متفاوت وزارت نفت به این چاه ها و تلاش برای استفاده از توان داخلی و شرکت های دانش بنیان و فناور داخلی است. چنین ریسک و نگاه مثبتی در صنعت نفت آن هم در بخش بالادستی، بی سابقه است. پیش از این امیر مقیسه، معاون مدیر سرمایه گذاری و کسب و کار شرکت ملی نفت ایران، توجه و اعتماد و همراهی جامعه شرکت های فناور به طرح احیای چاه های بسته و کم بازده نفتی را نتیجه جذابیت های ایجاد شده برای این طرح برشمرد و گفت: مانیفست اولیه طرح احیای چاه های بسته و کم بازده نفتی 750 چاه است که در مرحله نخست احیای حدود 100 چاه در برنامه قرار دارد. میانگین سرمایه گذاری برای احیای هر چاه کمی بیش از یک میلیون دلار است، اما در عوض درآمد زیادی نصیب کشور خواهد کرد.
مدیر سرمایه گذاری و کسب و کار شرکت ملی نفت ایران درباره الگوی قراردادی احیای چاه های بسته و کم بازده اظهار کرد: این نوع قرارداد، اولین الگوی سرمایه گذاری جسورانه در بخش بالادست صنعت نفت است که شرکت ملی نفت ایران در جزییات طراحی دخالتی نخواهد داشت. مدل جدید قراردادی برای طرح احیای چاه های بسته و کم بازده نفتی مشابه قرارداد IPC و البته سبک تر از آن است که بخش فناور بتواند تعهد خود را اجرایی کند.
مقیسه تصریح کرد: نکته اصلی این است که مدل قراردادی با شرکت های فناور در قالب طرح احیای چاه های بسته و کم بازده نفتی، جدیدترین الگوی قراردادهای بالادست صنعت نفت برمبنای سرمایه گذاری خطرپذیر و با تکیه بر توان شرکت های فناور ایرانی است که با استقبال مناسب شرکت های فناور همراه بوده است.
در عین حال اسماعیل کفایتی، رئیس پارک فناوری و نوآوری نفت و گاز با تاکید بر اینکه طرح احیای چاه های کم بازده و بسته به عنوان بزرگ ترین طرح دانش بنیان کشور تجربه بسیار موفقی در همکاری با شرکت های دانش بنیان داشته است، گفت: برای نخستین بار چاه ها در اختیار شرکت های فناور و نوآور دانش بنیان بیرونی قرار می گیرد و می توانیم تولید چاه ها را با اعمال فناوری به بالای دو هزار بشکه در روز برسانیم.
پیش بینی برداشت از نخستین چاه تا پایان سال
کفایتی افزود: بخشی از این طرح مقدماتی و توجیهی بود و نشست های مختلفی با سرمایه گذاران، تحقیق و توسعه (R&D) شرکت ملی نفت، هیئت های مختلف و... برگزار شده و موضوع هایی که تحت کارگروه اقتصادی این طرح بوده زمانبر است، اما قرارداد این طرح بهمن ماه پارسال امضا شد و سرانجام با تنفیذ شرکت ها کارهای مطالعاتی در حال انجام است و شرکت های تنفیذ شده آماده تحویل گرفتن چاه ها هستند و امیدواریم تا پایان امسال نخستین بشکه از اولین چاه را برداشت کنیم.
نگاه حمایتی و بالاسری وزارت نفت به طرح احیای چاه های بسته و زودبازده باعث شده که شرکت های اصلی زیرمجموعه شرکت ملی نفت ایران که سهم قابل توجهی در تولید نفت کشور دارند، نسبت به نتایج مثبت این طرح امیدوار باشند و بیش از قبل، برای اجرایی شدن طرح های پیش بینی شده در شرکت خودشان تمایل نشان دهند. چندی قبل هم مهدی حیدری، مدیرعامل شرکت نفت مناطق مرکزی ایران در نشست تخصصی «چالش های فناورانه شرکت ملی نفت ایران» که در حاشیه همایش پتروتک برگزار شد، طرح احیای چاه های کم بازده بسته نفتی را از مهم ترین طرح های فناورانه در این شرکت اعلام کرد و گفت: تاکنون فعالیت های زیادی در این باره همچون شناسایی حدود ۱۰۰ حلقه چاه بسته و کم بازده نفتی و گازی، معرفی ۲۵ حلقه چاه نفتی بسته یا کم بازده برای دریافت پیشنهادهای فنی، امضا، ابلاغ و نافذ شدن قرارداد درباره بعضی از چاه ها انجام شده است.
نگاه به توسعه فناوری برای صنعت نفت در آینده اهمیت زیادی دارد و این نگاه می تواند ادامه حضور و اثرگذاری در بازار انرژی آینده را تضمین کند.
بازار نفت آینده، بازار فناوری و دانش فنی است و چاه های نفتی که از نیمه عمر خود گذشته اند هم برای ادامه تولید نیاز به همراهی این فناوری دارند.