زنان همپای مردان
حضور حمیده قواری به عنوان یک زن در اتاق کنترل جلب توجه می کند. با تک سوالی از او درمی یابم که وی مسؤول گارانتی یکی از شرکت های دانش بنیان در ساخت کاتالیست است که به منظور پایش شارژ کاتالیست در اتاق کنترل حضور یافته است. قواری می گوید: «کاتالیستی که نصب شده، باید بررسی های لازم درباره آن انجام و از سمی نبودن آن اطمینان حاصل شود، ضمن اینکه کلر و سولفور روی کاتالیست نیز باید کنترل شود.» وی تصریح می کند: «خوشحالم از اینکه در جایگاه یک زن می توانم همپای همکاران مرد در چنین محیطی فعالیت کنم و از دانش و تجربه خود در پیشبرد اهداف پالایشگاه که نتیجه آن عاید کشور می شود، بهره بگیرم.»
تقاضا برای تجدیدنظر در سن بازنشستگی
کمی آن طرف تر، یکی دیگر از حاضران در اتاق کنترل با دقت به مانیتورهایی که در مقابلش قرار دارد، نگاه می کند. خود را علی اوجی معرفی می کند و می گوید: «از20سال سابقه کاری که دارد، 11 سال آن را در پتروشیمی مارون خدمت کرده و اکنون نیز به عنوان ارشد برد کنترل واحد بنزین سازی در پالایشگاه تبریز مشغول به کار است.» حین صحبت با او، صدایی از دستگاه بلند می شود که با توضیحی که می دهد، معلوم می شود این صدا مربوط به اخطار دما بوده که باید به حالت طبیعی خود بازگردد.اوجی درباره ماهیت کاری که در اتاق کنترل پالایشگاه تبریز انجام می دهد نیز توضیحاتی ارائه می کند و درباره سختی ها و مشکلاتش می گوید: «در اینجا دقت و تمرکز خیلی مهم است و تمام هوش و حواس باید متمزکز باشد، به همین دلیل نیز استرس و فشار کار بالاست.»وی ادامه می دهد: «مثلا زمانی که واحد از مدار خارج و به عبارتی shut down می شود، فشار بسیار زیادی را باید تا لحظه به مدار آمدن آن تحمل کنیم. مانیتورهایی که کنار هم ردیف شده اند، هریک نشان دهنده یکی از عوامل مثل فشار، دما و ... است که باید در لحظه پایش و کنترل شوند، بنابراین باید همه هوش و حواسمان متمرکز به آنها باشد. این شیوه کار کردن، بسیار انرژی بر است، به طوری که وقتی به خانه برمی گردیم، آنقدر تحلیل رفته ایم که دیگر مجالی برای خانواده و گذران وقت با آنها نیست.»اوجی به نکته ای هم درباره سن بازنشستگی اشاره می کند و ادامه می دهد: «با توجه به ماهیت کاری که انجام می دهیم و فرسایشی که در اینگونه کارها وجود دارد، سن 60 سال برای بازنشستگی زیاد است و تقاضایی که از مسؤولان دارم، این است که این سن کار به 55 کاهش یابد. اگر هم چنین امکانی نیست، شاخص هایی برای سختی کار در نظر گرفته شود. هم اکنون برخی صنایع به دلیل نزدیک بودنشان به پالایشگاه، برای کارکنان خود سختی کار در نظر گرفته اند.»
تلطیف صنعت با امکانات رفاهی
امید امجدی که کنار دست اوجی نشسته است و او نیز چشم به مانیتور مقابل خود دارد، با اجازه وارد فضای گفت وگو می شود.می گوید: «دانشجوی دکترای دانشگاه صنعتی تبریز و تازه استخدام هستم. پنج سالی می شود که در پالایشگاه تبریز کار می کنم.کار در چنین محیط هایی روحیه بالایی را می طلبد و این روحیه باید در کارکنان به شکلی ایجاد شود که بتوانند با دقت و تمرکز وظیفه و مسؤولیت خود را انجام دهند.»امجدی تصریح می کند: «یکی از مشکلات مهمی که افراد تازه استخدام با آن رو به هستند، مسکن است. هزینه های بالا با وجود چنین مشکلی، سختی کار را دوچندان می کند و با حل مشکلاتی از این دست، می توان با دقت و تمرکز بیشتری به کار پرداخت.»وی در ادامه با ابراز رضایت از اینکه براساس طبقه بندی مشاغل، حقوق ها ترمیم و تا حدی پاسخگوی هزینه های زندگی شده است، می گوید: «در کنار این، اقدام هایی در خصوص ایجاد فضای مفرح برای کارکنان و خانواده های آنها انجام شده که خشن بودن این محیط صنعتی را تا حدی تلطیف کرده و ایجاد شرایط سفر به همراه خانواده نیز موجب شده است، خانواده ها نیز با روحیه ای بهتر، این فضای صنعتی خشن را پذیرا باشند و در تعامل بیشتری با یکدیگر قرار بگیرند.»حامد ارفعی، از دیگر کارکنان حاضر در اتاق کنترل، چند جمله ای از خود و کاری که انجام می دهد، می گوید.
وی که 17 سال سابقه کار دارد، به نکته مهم آموزش اشاره و اظهار می کند: «آموزش تخصصی نداریم و همه داشته هایمان تجربی بوده است. افراد تازه استخدام، با آموزش مختصری وارد چرخه کار می شوند و بقیه آموزش ها در مسیر کار و تجربه کار کردن پیش می رود.»تقریبا نفراتی که در اتاق کنترل پالایشگاه تبریز بودند، حرف هایشان را زدند و شاید امید به آن داشتند که این حرف ها در جایی بازتاب داده شود و مسؤولان نیز راهکاری برایشان داشته باشند. برخی هم براین باور نبودند که درد دل هایشان به گوش کسی برسد؛ اما مهم «گفتن بود که گفتند».با خداحافظی از کارکنان اتاق کنترل، بخش دیگری از پالایشگاه تبریز در مسیر قرار دارد، بخشی که محصولات تولیدی در آن باید بر اساس استانداردهای بین المللی مورد پایش قرار گیرد؛ آزمایشگاه کنترل کیفیت پالایشگاه نفت تبریز .
آزمایشگاه کنترل کیفیت پالایشگاه تبریز به منظور حصول اطمینان از کیفیت نفت خام و فراورده های میانی و نهایی تولیدی پالایشگاه و همچنین ارزیابی عملکرد و کنترل واحدهای پالایشی و تولید محصولات بر اساس مشخصات استاندارد فعالیت می کند.محصولات این پالایشگاه، به وسیله دستگاه های پیشرفته روز و کارشناسان متخصص مورد آزمایش و کنترل قرار می گیرد و پس از اخذ مجوز گواهی کنترل کیفیت به بازار عرضه می شود. این آزمایشگاه در خصوص انجام آزمایش و ارائه گواهینامه برای نمونه های ارسالی از گمرکات کشور، مؤسسه تحقیقات و استاندارد صنعتی، قوه قضاییه و مراکز علمی_ پژوهشی در منطقه به عنوان آزمایشگاه مرجع نیز فعالیت دارد.مسؤولیت آزمایشگاه کنترل کیفیت پالایشگاه تبریز را حمید دل سالم عهده دار است. او سال 1370 با قبولی در آزمون استخدامی و مصاحبه و گزینش، اردیبهشت همان سال وارد پالایشگاه می شود. ابتدا به مدت دو ماه در آزمایشگاه، کارآموز بوده و بعد در آزمایشگاه به صورت تکنیسین شروع به کار کرده و پله پله مراحل پیشرفت را طی می کند. وی در توضیح و معرفی آزمایشگاه می گوید:«آزمایشگاه به سه بخش کنترل، تجزیه ویژه و اختلاط روغن تقسیم شده است. در این بخش این توانایی وجود دارد که افزون بر ارائه خدمات به تمام بخش های پالایشگاه، به شمال غرب کشور نیز به لحاظ کنترل کیفیت روغن، خدمات دهی داشته باشیم.»دل سالم ادامه می دهد: «آزمایش های مربوط به انواع روغن های دیزلی و بنزینی در آزمایشگاه اخلاط روغن انجام می شود. تجهیزات این بخش به روز هستند و بیشتر تست های مرتبط با تایید کیفیت دیزل و بنزین در آنجا صورت می گیرد.»به گفته او، آزمایشگاه کنترل کیفیت، انجام آزمایش های مواد و اقلام ورودی در زمان فرایند و محصول نهایی را به عهده دارد. تمام تست ها بر اساس استانداردهای بین المللی است و آزمایشگاه از سال 1400 موفق به استاندارد ایزو17025 شده است.
کمبود نیروی انسانی
دل سالم، در پاسخ به این پرسش که آزمایشگاه با چه محدودیت ها و کمبودهایی روبه روست، می گوید: «هر کاری در حیطه خود، مشکلات و مصائب خودش را دارد. خوشبختانه همکاران ما بیش از حد توان فعالیت می کنند تا کمبود نیرو جبران شود. چارت نیروهای آزمایشگاه 32 نفر است که اکنون با 27 نفر اداره می شود. کارکنان با اضافه کاری سعی می کنند کمبود نیرو را جبران کنند؛ البته برای رفع این مشکل، جذب نیرو شده و برخی افراد تازه استخدام شده به فضای آزمایشگاه آمده اند و چند نفری هم در مرحله مصاحبه قرار دارند.»او یکی دیگر از مشکلات آزمایشگاه را آلایندگی محیط می داند و می گوید: «مدیرعامل پالایشگاه تبریز نسبت به رفع آن قول مساعد داده اند که تا حد توان مشکلات مرتفع شود.»آموزش، یکی از کلیدی ترین محورهای مهم برای بهبود کیفیت فعالیت کارکنان به شمار می رود. دل سالم در این باره می گوید: «هرسال از سوی رئیس آموزش،نشست هایی با هدف تامین نیازهای آموزشی کارکنان در بخش های اچ اس ای، تخصصی آزمایشگاه و دوره های آموزش عمومی برگزار می شود و بعد از مدتی نیز، بازآموزی دوره های آموزشی را داریم.»او ادامه می دهد: برخی آموزش ها مثل متد خوانی به زبان انگلیسی ارائه می شود و برخی دیگر درحین خدمت صورت می گیرد. برای تقویت این بخش، نمایندگان دستگاه ها و تجهیزات به آزمایشگاه دعوت می شوند تا روی دستگاه های آزمایشگاهی، به شکل عملی، آموزش نگهداری و تعمیر را ارائه کنند، ضمن آنکه همکاران باتجربه و مسؤولان نوبت کاری نیز روزانه 2 تا 4 ساعت وقت خود را به آموزش افراد تازه استخدام شده اختصاص می دهند.
ممیزی 17025
دل سالم، در پاسخ به این پرسش که تا پایان سال چه برنامه هایی را دنبال می کنید، می گوید: «ممیزی 17025 داخلی را در روزهای 24 و 25 تیر امسال دنبال می کنیم. در این ممیزی از رئیس آزمایشگاه پالایشگاه تهران و مدیر کیفیت آن دعوت کرده ایم. بعد از آن شهریور یا مهر از سوی اداره استاندارد برای انجام ممیزی می آیند و تا پایان سال نیز تجهیزاتی که از سال گذشته برای خرید بودجه ریزی شده، را سفارش خرید خواهیم داد.»
پایش محصول بر پایه استاندارد
فیروز عبدی از دیگر کارکنان آزمایشگاه با 18 سال سابقه کار است. رشته تحصیلی اش، مهندسی فرایند است و در بخش تجزیه با تمرکز بر استاندارد 17025 فعالیت می کند.او می گوید: «به دلیل جدید بودن استاندارد 17025چارتی برای آن تعریف نشده و نفرات آن نیز تکمیل نیستند. به همین دلیل برای پیشبرد کار از ساعت 7 صبح سرکار حضور دارم و تا آخر وقت به دنبال کار هستم. با این حال به دلیل کمبود نیرو کارها با تاخیر انجام می شود.»عبدی ادامه می دهد: «به این دلیل که این استاندارد را در گذشته به کار نبرده ایم، هم می توانیم آن را یاد بگیریم و هم در آزمایشگاه استفاده کنیم . بهتر بود برای استانداردهای 17025 چارت تکمیل و نفرات جذب شوند.»
علاقه مندی به شناخت ذات ترکیبات
نیروهای تازه استخدام هم مثل مهدی مرشدی که دانش آموخته رشته شیمی کاربردی از دانشگاه صنعتی ارومیه است، حرف هایی داشتند که بی میل به گفتن آنها نبودند. در اتاق کنترل با یکی از آنها صحبت شدم.مرشدی که از زمان حضورش در پالایشگاه تبریز زمان زیادی نمی گذرد، می گوید:« از طریق آزمون برگزارشده از سوی پالایشگاه تبریز و قبولی در مراحل کتبی و مصاحبه حضوری، استخدام شده و یک ماه است که در جمع همکاران خود حضور دارم.» دلیل انتخاب رشته شیمی و تحصیل در این رشته را از او می پرسم که در پاسخ می گوید: «در هر یک از افراد بشر گرایش هایی وجود دارد که به سمت آن سوق پیدا می کنند. من نیز شناخت ذات ترکیبات را دوست داشتم، بنابراین برای پاسخ به این میل درونی، رشته شیمی را انتخاب کردم، ضمن اینکه پالایشگاه تبریز هم به لحاظ استخدامی و اعتبار،بسیار مهم است.»
سخن آخر
روز پرکاری بود و از اینکه توانسته بودم با افرادی با شخصیت های مختلف هم کلام شوم و حرف هایشان را بشنوم، با این هدف که راوی گفته هایشان باشم، خوشحال بودم.در مسیر پالایشگاه تا محل استراحت به این فکر می کردم که برای فعالیت این پالایشگاه با قدمتی چهل وچند سال، چه تلاش ها و چه گام هایی برداشته شده است؛ کارهایی که با همت همین کارکنان انجام شده و این پالایشگاه را در مسیر رشد و خوداتکایی قرار داده که مصداق آن، پتروپالایشی شدن آن در سال 1392 است.