روند طرح توسعه حمل ونقل ریلی ادامه دارد
حرکت سوخت روی روی ریــــل بهینه سازی
سمیه راهپیما همزمان با رشد جمعیت و گسترش آن، جایگاه حمل ونقل ریلی و اهمیت توسعه آن، بیش از بیش نمایان می شود. این شیوه حمل، از سویی به دلیل اقتصادی بودن و از دیگر سو به واسطه ضریب بالای اطمینان، اهمیت بسیار دارد تا آنجا که در سال 1394 طرح «توسعه حمل ونقل ریلی» با هدف گسترش ناوگان ریلی در بخش های باری و مسافری، همچنین انجام سرمایه گذاری های جدید به منظور افزایش بهره وری و عملکرد شبکه راه آهن ج. ا. ا بر اساس ماده 12 قانون رفع و موانع تولید، از سوی شورای اقتصاد مطرح شد. بر این اساس، سرمایه گذاری کل اجرای طرح 7. 5میلیارد دلار، مدت آن تا پایان سال 1405 و بازپرداخت آن تا پایان سال1410 تعیین و وزارت نفت نیز متعهد به اجرای قراردادهای منتج به توسعه حمل ونقل ریلی همچنین صرفه جویی در مصرف سوخت شده است. گزارش پیش رو، مروری دارد بر روند اجرای طرح توسعه حمل ونقل ریلی و اهداف پیش بینی شده در آن.
بر اساس طرح توجیهی اولیه، با اجرای کامل طرح «توسعه حمل ونقل ریلی» میزان حمل بار توسط شبکه ریلی از 21.7میلیارد تن -کیلومتر به 75.8 میلیارد تن-کیلومتر و جا به جایی مسافر نیز از 17.4 میلیارد نفر -کیلومتر به 34.2میلیارد نفر-کیلومتر افزایش خواهد یافت. این طرح در مدت زمان 12 سال (1394تا 1405) با 5/7 میلیارد دلارسرمایه گذاری و دوره 17ساله (1394تا 1410) بازپرداخت انجام می شود. با اجرای کامل این طرح می توان ازمزایای آن شامل امکان جابه جایی انبوه مسافر و بار، ایمنی بالا، کاهش آلودگی زیست محیطی، همچنین صرفه جویی در مصرف سوخت، کاهش هزینه های تعمیر و نگهداری ناوگان، صرفه جویی 11.5میلیارد لیتر نفت گاز (با 69 میلیون بشکه معادل نفت خام) و کاهش انتشار 28.8 میلیون تن معادل کربن بهره مند شد.
صرفه جویی در طرح توسعه حمل ونقل ریلی
اعضای تشکیل دهنده شورای اقتصادی شامل نفرات اقتصادی دولت و محوریت سازمان برنامه و بودجه است که مهم ترین برنامه ها و تصمیمات اقتصادی دولت در آن اتخاذ می شود و نقش مهمی در هماهنگی سیاست های اقتصادی دولت ها دارد. یکی از این موارد میزان صرفه جویی برآورده شده بر اساس مصوبه شورای اقتصاد در طرح «توسعه حمل ونقل ریلی» می شودکه بر اساس آن 1.3سنت (معادل یارانه 35 سی سی نفت گاز)به ازای حمل هر تن – کیلومتر و 0.073 سنت(معادل 20 سی سی نفت گاز) به ازای جابه جایی هر نفر- کیلو متر در نظر گرفته شده است. از جمله موارد مورد توجه در طرح توسعه حمل ونقل ریلی بار و مسافر می توان به طراحی، ساخت و اجرای سیستم یکپارچه کنترل سرپرستی و جمع آوری داده (شامل تامین تجهیزات، تراک بندی، سخت افزارها، نرم افزارهای لازم جهت سیستم اتوماسیون ناوبری)، تامین، نصب و راه اندازی تجهیزات تخلیه و بارگیری فرآورده و به طورکلی، پایانه های لجستیکی، احداث خطوط، تامین واگن باری و مسافری، تامین لکوموتیو و برقی کردن خطوط اشاره کرد.
توافق نامه راه آهن و بهینه سازی
جهت پیشبرد اهداف طرح «توسعه حمل ونقل ریلی» نیمه نخست امسال توافق نامه طرح توسعه حمل ونقل بار و مسافر توسط راه آهن ازمحل صرفه جویی درمصرف سوخت بین شرکت بهینه سازی مصرف سوخت و شرکت راه آهن جمهوری اسلامی ایران به امضا رسید. این توافق نامه همسو با اجرای ماده ۱۲ قانون رفع موانع تولید رقابت پذیر و ارتقای نظام مالی کشور امضا شده است. سقف اجرای این توافق نامه7.5 میلیارد دلار است و مدت زمان آن تا سال ۱۴۰۵ خواهد بود، همچنین باز پرداخت آن تا سال ۱۴۱۰ انجام می شود. محل سرمایه گذاری این توافق نامه در پروژه های توسعه ناوگان ریلی شامل خرید واگن باری، خرید و بازسازی ناوگان مسافری و خرید و بازسازی لکوموتیو و پروژه های سرمایه گذاری زیرساخت های ریلی است. این پروژه ها از سوی سرمایه گذار عامل صرفه جویی ارائه و پس از تأیید شرکت راه آهن در چارچوب مصوبه شورای اقتصاد سبب توسعه حمل ونقل ریلی و افزایش عملکرد کلی شبکه حمل کالا و مسافر ریلی می شود که توسط شرکت بهینه سازی مصرف سوخت بازپرداخت خواهد شد. حسین آبنیکی، مدیرعامل شرکت بهینه سازی مصرف سوخت در این باره می گوید: توسعه ریلی بین شرکت بهینه سازی مصرف سوخت و راه آهن جمهوری اسلامی از اولویت های جدی کشور است، اما در سال های گذشته توسعه نیافته، هر چقدر حمل ونقل را از جاده به ریل انتقال دهیم در مصرف سوخت بهینه سازی انجام خواهد شد. به گفته او، در دولت سیزدهم این مصوبه مورد توجه جدی قرار گرفت و اکنون به این موافقت نامه رسیدیم. اگر سرمایه گذاری در توسعه بخش ناوگان و زیرساخت های ریلی منتج به کاهش مصرف سوخت شود، می توانیم از محل این صرفه جویی یارانه پرداخت کنیم. بازپرداخت آن تا سال ۱۴۱۰ ادامه خواهد داشت، پروژه های سرمایه گذاری شامل خرید واگن باری و مسافربری، بازسازی واگن های موجود و خرید لکوموتیو، همچنین توسعه زیرساخت ریلی خواهد بود. با توجه به صرفه جویی این محاسبات به ازای حمل هر تن کیلومتر بار معادل یارانه ۳۵ سی سی گازوئیل و به ازای هر نفرکیلومتر معادل ۲۰ سی سی گازوئیل خواهد بود و سالانه ۱۱ میلیارد لیتر گازوئیل صرفه جویی می شود.
توسعه حمل ونقل ریلی در دیگر کشورها
هزینه اولیه سرمایه گذاری برای حمل ونقل ریلی سنگین است و در بیشتر کشورها، دولت ها زیرساخت ریلی را ایجاد می کنند. سرمایه گذاری در ناوگان ریلی نیز بسته به نوع ساختار راه آهن کشورها از سوی بخش دولتی (روسیه، چین و هند) یا بخش خصوصی (ایالات متحده آمریکا، انگلستان، ژاپن و ایران) انجام می شود. بدیهی است که بهره وری چنین صنعتی که نیازمند سرمایه گذاری هنگفت است، باید تا جای ممکن بالا باشد تا از هدررفت منابع جلوگیری شود.