گفت و گو با رئیس پژوهشکده مطالعات راهبردی موسسه مطالعات بین المللی انرژی
آینده بنزین در تنگنای مصرف
مشعل مصرف شتابان و بی رویه بنزین در کشور که با کاهش محدودیت های کرونایی و فروکش کردن شیوع سویه جدید اوج گرفت، شائبه واردات بنزین را بار دیگر مطرح کرد. پیش بینی ها بر اساس وضعیت موجود نشان می دهد روند ناترازی تولید و مصرف بنزین در آینده نزدیک محتمل خواهد بود و نگرانی از باب نیازمندی به بازارهای دنیا را دو چندان خواهد کرد. اینگونه که کارشناسان و صاحب نظران امر تخمین زده اند، فرصت برای پیشگیری از واردات بنزین چندان زیاد نیست و هرچه سریع تر باید راهکارهای مدبرانه ای ازسوی دولت و مسئولان اندیشیده شود. «هرگاه بحث کمبود سوخت مطرح است، همه نگاه ها و برنامه ها به سوی افزایش تولید معطوف می شود، وقت آن فرارسیده است که توجه جدی به اقدام های بهینه سازی، توسعه حمل ونقل عمومی و فعال سازی بازار بهینه سازی انرژی در دستور کار باشد و امیدواریم موضوع منفی شدن تراز تولید و مصرف بنزین بتواند جرقه اولیه این موضوع را در سطح سیاست گذاری کشور به وجود آورد.» این بخشی از صحبت های عقیل براتی، رئیس پژوهشکده مطالعات راهبردی فناوری موسسه مطالعات بین المللی انرژی در گفت وگو با «مشعل» است؛ گفت وگویی که از محتمل بودن واردات بنزین در کشور آغاز شد و در ادامه از فرصت ها و چالش های صنعت نفت در حوزه بنزین، از الزام های مدیریت مصرف انرژی و اهتمام بیش از پیش آن سخن به میان آمد. صحبت به اصلاح نظام یارانه ای سوخت هم کشیده شد؛ اینکه هر اقدامی به جز رقابتی کردن قیمت سوخت در مقایسه با قیمت های بین المللی موقتی بوده و نمی تواند پایدار باشد. رئیس پژوهشکده مطالعات راهبردی فناوری موسسه مطالعات بین المللی انرژی که دکترای مدیریت تکنولوژی دارد، بر اهمیت تقدم پرداختن به صرفه جویی و بهینه سازی انرژی بر افزایش تولید تاکید زیادی داشته و معتقد است که ساخت و راه اندازی پالایشگاه و پتروپالایشگاه جدید هرچند در کوتاه مدت می تواند اثربخشی لازم را داشته باشد، اما با توجه به هزینه بالا و زمان طولانی در بلندمدت با ریسک بالایی مواجه خواهد بود. مشروح این گفتوگو را در ادامه میخوانید.
بنا بر آمار و ارقام شرکت ملی پخش فرآورده های نفتی ایران، مصرف بنزین در 4 ماه نخست امسال افزایش 14 درصدی نسبت به مدت مشابه سال گذشته داشته است و پیش بینی میزان مصرف بیشتر هم می رود و هشدارها برای واردات بنزین از سوی متولیان به عناوین مختلفی اعلام می شود، از دیدگاه شما تحقق این مسئله تا چه اندازه محتمل است؟
روند كنوني مصرف بنزین و ظرفیت های توليدي كشور، دورنمايي به جز واردات بنزين را پيش روي متصدیان تامین سوخت كشور قرار نمی دهد. حال براي مقابله با اين چالش بايد كليه راهكارهاي ممكن كه طي سال های اخير بنا به تجارب مختلف اعم از تحريم، شيوع كرونا و روندهاي جهاني انرژي مطرح شده است، با عزمي ملي مورد اجرا قرار گیرند. در اولين قدم، اصلاح الگوي مصرف، توسعه حمل ونقل عمومي، استانداردسازی توليد خودرو و سوخت و حركت به سمت سوخت های جايگزين می تواند در دستور كار باشد. در بلندمدت، با توجه به شتاب گرفتن روند گذار جهانی انرژی، برای رهایی از وابستگی به سوخت های فسیلی به ویژه بنزین، باید به تدوین یک راهبرد ملی برای پیوستن به این گذار اقدام و زیرساخت های لازم برای آن را ایجاد کرد. در این راه، توجه به بخش حمل ونقل و حرکت به سوی استفاده از خودروهای هیبریدی، برقی و هیدروژنی از طریق تولید یا واردات می بایست در درجه نخست اولویت قرار داده شود. ایجاد زیرساخت های تولید سوخت های تجدیدپذیر نیز افزون بر ایجاد آمادگی لازم برای خودکفایی در تامین سوخت های جدید در آینده، امکان استفاده از مزیت های رقابتی ایران در بازارهای آتی انرژی را نیز مهیا خواهد کرد.
با روند شتابان مصرف بنزین در کشور که به طور قطع و یقین نیازمندی به واردات این محصول راهبردی را بیش از هر زمان دیگری عیان می سازد، اثربخشی احداث پالایشگاه و یا پتروپالایشگاه ها تا چه اندازه خواهد بود؟
هرچند در کوتاه مدت به دلیل لزوم توجه به امنیت انرژی کشور در شرایط کنونی (برقراری تحریم ها، ناآرامی های منطقه ای و...) ساخت و راه اندازی پالايشگاه و پتروپالايشگاه جديد می تواند مورد توجه قرار گیرد و اساسا نمی توان ریسک عدم توجه به این اقدام ها را به طور کامل پذیرفت، توصیه می شود در کنار رویکرد ساخت واحدهای جدید، افزایش ظرفیت و بهسازی واحدهای موجود، پيگيري اجراي معیارهای مصرف بهينه و توسعه ناوگان حمل ونقل عمومي در کوتاه مدت، حركت به سمت بهبود فناوری خودروهای موجود، سوخت های جايگزين و خودروهای هیبریدی در میان مدت و ايجاد زیرساخت های بهره برداری از فناوری های جديد در توليد و مصرف سوخت های تجديدپذير از جمله هيدروژن به ویژه در بخش حمل ونقل در بلندمدت در اولویت باشد.
چه میزان اهتمام برای لزوم اجرای طرح های بهینه سازی مصرف انرژی در صنعت نفت باید وجود داشته باشد؟
هزینه صرفه جویی هر واحد انرژی کمتر از یک سوم هزینه تولید همان میزان انرژی (با توجه به حامل انرژی مورد نظر و منبع آن) است؛ بنابراین از دیدگاه اقتصادی، تقدم پرداختن به صرفه جویی و بهینه سازی انرژی بر افزایش تولید، به طور گسترده ای نزد صاحب نظران و سیاست گذاران حوزه انرژی پذیرفته و بدیهی است. از دیگر سو با توجه به روند گذار جهاني انرژي و به احتمال زیاد تدوين رژیم های جهاني الزام آور در خصوص انجام تعهدات عملي كشورها در بهینه سازی مصرف انرژي برای كاهش انتشار كربن، اجراي طرح های بهینه سازی مصرف انرژي هم از منظر ايجاد قابليت پيوستن صنعت نفت ايران به گذار جهاني انرژي و هم ازلحاظ بهره مندی از مزاياي اقتصادي اجراي آن ها در درجه ی بالای اهميت قرار دارد. خوشبختانه شرکت بهینه سازی مصرف سوخت به نمایندگی از شرکت ملی نفت ایران اعلام کرده است در نظر دارد نسبت به تهیه برنامه جامع اقدام های کاهش مصرف انرژی و حمایت از اجرای طرح های بهینه سازی مصرف انرژی در سطح وزارت نفت از طریق سازوکارهای مختلف حمایتی، اقدام کند كه در صورت جدیت در اجرا و پیگیری مستمر، اقدامی بسیار شایسته خواهد بود.