
امید در مدار 50 درجه
73 درصد کارکنان توحید جم بدون فرسودگی همچنان در خط مقدم درمان ایستاده اند
مشعل | در قلب سرزمینی که در کنار خلیج همیشه فارس آرام گرفته؛ جایی که تابستان هایش با گرمای طاقت فرسا و دمای نزدیک به ۵۰ درجه سانتی گراد شناخته می شود، کارکنان بیمارستان توحید جم صنعت نفت بوشهر به معنای واقعی تاب آوری را زندگی می کنند و اجازه نمی دهند خستگی بر لبخندشان غلبه کند؛ کارکنانی که هر روز روایتی تازه از تعهد، مسئولیت پذیری و امید رقم می زنند.
پزشکان، پرستاران و کارکنان درمانی که آرامش بیماران برایشان بزرگ ترین پاداش است، در گرمایی که طبیعت آن را سخت کرده، دل هایشان گرم تر از همیشه برای خدمت می تپد. اینها تعاریفی مستند است که بر پایه نتایج یک پژوهش میدانی با مشارکت ۲۶۲ نفر از کارکنان بیمارستان توحید جم به رشته تحریر درآمده و نشان می دهد که سطح فرسودگی شغلی در میان کارکنان این مرکز نسبت به دیگر بیمارستان های کشور، پایین تر است و بخش قابل توجهی از کارکنان از رضایت و توانمندی حرفه ای مطلوبی برخوردارند.
ایرج جامه بزرگی، رئیس سلامت کار و اچ اس ای بهداشت و درمان صنعت نفت استان بوشهر و از طراحان اصلی این مطالعه در گفت وگو با خبرنگار"مشعل" به تشریح این پژوهش میدانی پرداخته که در ادامه می خوانید.
در شرایطی که فشارهای شغلی در نظام سلامت، به یکی از نگرانی های جدی مدیران بهداشتی تبدیل شده است، نتایج یک پژوهش میدانی در بیمارستان توحید جم از مراکز درمانی بهداشت و درمان صنعت نفت در استان بوشهر، تصویری امیدوارکننده از وضعیت سلامت شغلی کارکنان این مرکز ارائه و نشان می دهد باوجود حجم بالای خدمات پزشکی و فشار کاری در شرایط اقلیمی خاص این منطقه، وضعیت سلامت شغلی این کارکنان در مقایسه با برخی آمارهای ملی و مطالعات انجام شده در دیگر بیمارستان ها، قابل توجه است.
رئیس سلامت کار و اچ اس ای بهداشت و درمان صنعت نفت استان بوشهر درباره این پژوهش می گوید: پس از پژوهش میدانی بررسی سلامت روان و سلامت شغلی کارکنان بیمارستان توحید جم بهداشت و درمان صنعت نفت بوشهر که با همکاری جمعی از متخصصان حوزه سلامت شغلی، سلامت روان و تحلیل داده در بهداشت و درمان صنعت نفت و با مشارکت ۲۶۲ نفر از کارکنان این مرکز درمانی صورت گرفت، مشخص شد که سطح فرسودگی شغلی در میان پرسنل این مرکز در مقایسه با برخی مطالعات انجام شده در دیگر بیمارستان های کشور، پایین تر است و بخش قابل توجهی از کارکنان از رضایت و توانمندی حرفه ای مطلوبی برخوردارند.
پرستاران در خط مقدم سنجش
ایرج جامه بزرگی درباره ترکیب جمعیتی شرکت کنندگان در این پژوهش یادآور می شود: در این پژوهش از پرسشنامه استاندارد ماسلاخ (MBI‑22) استفاده شده که یکی از معتبرترین ابزارهای سنجش فرسودگی شغلی در مطالعات علمی جهان به شمار می رود. این ابزار سه مؤلفه اصلی فرسودگی شغلی، یعنی فرسودگی عاطفی، مسخ شخصیت و کفایت شخصی را بررسی می کند و پاسخ دهندگان، تجربه های شغلی خود را در مقیاس هفت درجه ای از «هرگز» تا «هر روز» ارزیابی کردند. ترکیب جمعیت مورد مطالعه نیز نماینده طیف واقعی کارکنان بیمارستان بود؛ به طوری که پرستاران با ۶۰.۳ درصد بیشترین سهم را داشتند، پس از آن پزشکان با ۲۲.۱ درصد، کادر بیهوشی ۷.۲ درصد، بهیاران ۵.۳ درصد، اتاق عمل ۱.۵ درصد و کارکنان اداری ۳.۴ درصد قرار داشتند. همچنین ۵۵.۳ درصد شرکت کنندگان زن و ۴۴.۷ درصد مرد بودند و بیشترین گروه سنی در بازه ۳۰ تا ۵۰ سال قرار داشت.
آمارهای امیدبخش
رئیس سلامت کار و اچ اس ای بهداشت و درمان صنعت نفت استان بوشهر با اشاره به اینکه نتایج این پژوهش نشان می دهد میانگین فرسودگی عاطفی در کارکنان بیمارستان توحید جم ۱۰.۷۹ از حداکثر ۵۴ بود که در سطح «کم» ارزیابی می شود، توضیح می دهد: این شاخص برای حرفه هایی مانند پرستاری و پزشکی که با فشارهای عاطفی مداوم مواجه هستند، قابل توجه است. در شاخص مسخ شخصیت نیز میانگین نمره ۱.۹۶ از حداکثر ۳۰ ثبت شد که در سطح «بسیار کم» قرار دارد؛ موضوعی که نشان می دهد اکثریت کارکنان همچنان با حس مسئولیت و ارتباط انسانی مناسب با بیماران فعالیت می کنند. ازسوی دیگر، میانگین کفایت شخصی ۴۰.۰۵ از حداکثر ۴۸ به دست آمد که بیانگر سطح بالای رضایت حرفه ای و احساس توانمندی در میان کارکنان است؛ عاملی که ارتباط مستقیمی باکیفیت ارائه خدمات درمانی دارد.
وی درباره تحلیل توزیع سطوح فرسودگی شغلی کارکنان بیمارستان توحید جم بوشهر توضیح می دهد: بر اساس داده ها، ۲۷.۱ درصد کارکنان هیچ نشانه ای از فرسودگی شغلی نداشتند،۴۶.۶ درصد در سطح پایین بودند،۲۲.۱ درصد فرسودگی متوسط و تنها ۴.۲ درصد در سطح بالا قرار داشتند. به این ترتیب، بیش از ۷۳ درصد از کارکنان در وضعیت مطلوب سلامت شغلی قرار دارند. همچنین تحلیل های آماری نشان داد که تفاوت معناداری میان بخش های مختلف بیمارستان از نظر فرسودگی عاطفی وجود ندارد.
رئیس سلامت کار و اچ اس ای بهداشت و درمان صنعت نفت استان بوشهر با تأکید بر اینکه اهمیت این نتایج زمانی روشن تر می شود که در کنار داده های ملی قرار گیرد، توضیح می دهد: در یک مطالعه مروری نظام مند بر ۳۲ پژوهش درباره پرستاران ایران، شیوع کلی فرسودگی شغلی حدود ۲۵ درصد گزارش شده است. در مطالعه ای دیگر که روی ۵۰۵ پرستار در چند بیمارستان خصوصی تهران انجام شد، ۶.۳۶ درصد واماندگی عاطفی شدید و ۲۳.۶۳ درصد احساس کفایت پایین گزارش شده بود. پژوهشگران در آن مطالعه، نبود تناسب میان حقوق و کارانه با میزان کار را یکی از عوامل مهم ایجاد فرسودگی معرفی کردند.
آرامش نسبی در محیطی پرفشار
به گفته جامه بزرگی، این وضعیت مطلوب سلامت شغلی در حالی ثبت شده که بیمارستان توحید جم، یکی از پرترددترین مراکز درمانی منطقه جنوب کشور است. مراجعان این بیمارستان، کارکنان و خانواده های صنعت نفت و همچنین جمعیت بومی پیرامونی از استان بوشهر و 2 استان همجوار فارس و هرمزگان هستند که براساس آمار عملکرد سالانه سال ۱۴۰۴، در این مرکز انجام بیش از ۱۰۸ هزار ویزیت تخصصی در بیش از ۲۰ رشته پزشکی، ۵ هزار و ۳۸۶ مورد بستری، ۳ هزار و ۲۴۹ عمل جراحی، حدود ۵۵ هزار آزمایش و ۲۳ هزار خدمت تصویربرداری ثبت شده است. همچنین ضریب اشغال تخت در این بیمارستان ۷۵ درصد و در بخش مراقبت های ویژه (ICU) حدود ۹۲ درصد گزارش شده که نشان دهنده بار کاری قابل توجه در این مرکز است. این در حالی است که نتایج این پژوهش نشان می دهد بیمارستان توحید جم توانسته در کنار ارائه حجم بالای خدمات درمانی، سطح مناسبی از سلامت شغلی و رضایت حرفه ای را در میان کارکنان خود حفظ کند؛ الگویی که می تواند برای سایر مراکز درمانی نیز قابل بررسی و بهره برداری باشد. وی با تأکید بر اینکه وضعیت مطلوب فعلی نیازمند مراقبت و پایش مستمر است، چند پیشنهاد اجرایی ارائه و عنوان می کند: تدوین برنامه های ارتقای سلامت سازمانی، ارائه خدمات مشاوره شغلی برای کارکنانی که نشانه های فرسودگی دارند، پایش مستمر عوامل سازمانی مؤثر بر استرس شغلی و برگزاری کارگاه های مدیریت استرس و تعادل کار و زندگی از جمله کارهایی است که به تداوم وضعیت مطلوب کمک می کند. این امر ضروری است، زیرا فرسودگی شغلی نه تنها بر کیفیت زندگی و سلامت عمومی کارکنان، بلکه بر ایمنی بیماران و کیفیت خدمات درمانی نیز اثر مستقیم دارد.
پژوهش میدانی بررسی سلامت روان و سلامت شغلی کارکنان بیمارستان توحید جم بهداشت و درمان صنعت نفت بوشهر با همکاری جمعی از متخصصان حوزه سلامت شغلی، سلامت روان و تحلیل داده بهداشت و درمان صنعت نفت همچون سعید گران پی، متخصص اعصاب و روان و رئیس شورای تخصصی سلامت روان صنعت نفت که حوزه فعالیت حرفه ای وی بر سلامت روان کارکنان، مدیریت استرس های شغلی و طراحی برنامه های پیشگیرانه برای کاهش پیامدهای روانی محیط کار استوار است، رامین سعادتیان، پزشک عمومی و رئیس آموزش و پژوهش بهداشت و درمان صنعت نفت استان بوشهر که در هدایت علمی، برنامه ریزی پژوهشی و هماهنگی اجرای این مطالعه نقش داشته و تمرکز فعالیت های او بر توسعه پژوهش های کاربردی و ارتقای ظرفیت های علمی در مراکز درمانی صنعت نفت است، ایرج جامه بزرگی، متخصص طب کار و بیماری های شغلی و رئیس سلامت کار و اچ اس ای بهداشت و درمان صنعت نفت استان بوشهر که از طراحان اصلی این مطالعه بوده و فعالیت های علمی و اجرایی وی بر ارتقای سلامت شغلی کارکنان، پیشگیری از بیماری های ناشی از کار و توسعه برنامه های ایمنی و بهداشت حرفه ای در محیط های کاری متمرکز است و ولید منشدیس، کارشناس تحلیل و آنالیز داده ها در بهداشت و درمان صنعت نفت استان بوشهر که مسئولیت پردازش داده ها، تحلیل آماری و پشتیبانی تحلیلی این پژوهش را به عهده داشته و فعالیت او در حوزه تحلیل داده های سلامت و استخراج شواهد علمی برای پشتیبانی از تصمیم گیری های مدیریتی متمرکز است، انجام شده است.