بانوان درتصمیم سازی صنعت نفت نقش موثری دارند
تخصص برای توسعه
مشعل | در سال های اخیر، صنعت نفت بیش از گذشته شاهد حضور متخصصانی بوده است که نگاه علمی، تجربه میدانی و رویکرد پژوهشی را همزمان در مسیر حرفه ای خود پیش برده اند. این حوزه، به ویژه در بخش های مطالعاتی و بهره برداری، نیازمند تصمیم سازی های دقیق و تحلیل های چندلایه است؛ جایی که پیوند دانش دانشگاهی و تجربه عملیاتی اهمیتی ویژه پیدا می کند. سکینه هادی زاده، سرپرست گروه مطالعات مهندسی بهره برداری شرکت ملی مناطق نفت خیز جنوب از مسیر تحصیلی و شغلی خود، تجربه ورود به محیط های عملیاتی، حرکت به سمت پژوهش های تخصصی و نقش بانوان در ارتقای کیفیت تصمیم سازی در صنعت نفت می گوید. در ادامه این گفت وگو را می خوانید.
لطفا از مسیر تحصیلی و شغلی خود بگویید.
متولد آبان ۱۳۶۰ در شهر گچساران هستم؛ علاقه ام به صنعت نفت از دوران دانشجویی و در مواجهه با چالش های فنی و اقتصادی این صنعت شکل گرفت. در سال ۱۳۷۹ وارد دانشگاه صنعت نفت شدم و رشته مهندسی نفت با گرایش مخازن هیدروکربوری را انتخاب کردم. ماهیت پویا، اهمیت استراتژیک و پیچیدگی های فنی حوزه مهندسی نفت، انگیزه اصلی من برای انتخاب این مسیر تحصیلی بود. پس از فارغ التحصیلی نیز فعالیت خود را به عنوان دانشجوی بورسیه در معاونت مهندسی نفت شرکت ملی مناطق نفت خیز جنوب به عنوان مهندس بهره برداری آغاز کردم.
در این مسیر، تلاش کرده ام همزمان با تجربه اندوزی در محیط کار، دانش تخصصی خود را نیز تقویت کنم؛ از این رو، تحصیلات تکمیلی خود را در مقطع کارشناسی ارشد در دانشگاه تهران و در مقطع دکترا در دانشگاه شیراز ادامه دادم. به مرور، حضور در پروژه ها و مطالعات مختلف به من کمک کرد تا نگاه دقیق تری نسبت به پیچیدگی های این حوزه پیدا کنم؛ حوزه ای که در آن، دقت، هماهنگی و شناخت درست از شرایط عملیاتی اهمیت زیادی دارد.
ورود به محیط های عملیاتی چه تأثیری بر ادامه مسیر کاری تان داشت؟
ورود به محیط عملیاتی نگاه من را به صنعت نفت متحول کرد. در دانشگاه با اصول علمی آشنا می شویم؛ اما در محیط های عملیاتی مثل میادین نفتی با واقعیت های پیچیده ای مواجه می شویم که نیازمند تصمیم گیری سریع، تحلیل چندجانبه و شناخت محدودیت های اجرایی هستند.
در تجربه های آغازین کاری، بیشترین چیزی که برایم اهمیت داشت، یادگیری از فضای واقعی کار بود. این تجربه باعث شد ارتباط میان مفاهیم تئوری و واقعیت های پیچیده برایم به صورت عینی و ملموس شکل بگیرد و در ادامه مسیر حرفه ای ام نقش تعیین کننده ای داشته باشد.
جذابیت اصلی فعالیت در حوزه بهره برداری این است که نتیجه کار به صورت مستقیم در عملکرد واحدها، پایداری عملیات و بهینه سازی فرایندها دیده می شود. این حوزه فقط یک بخش اجرایی نیست؛ بلکه به نوعی محل تلاقی تحلیل فنی، تصمیم سازی و مدیریت شرایط عملیاتی است. همین ویژگی باعث شد از همان ابتدا، احساس کنم این فضا می تواند محل مناسبی برای رشد حرفه ای من باشد.
آیا فعالیت شما فقط محدود به پروژه های اجرایی است؟
فعالیت من فقط به پروژه های اجرایی محدود نمی شود. در کنار کارهای جاری، همکاری نزدیکی با بخش پژوهش و فناوری دارم و در راهنمایی پروژه های دانشجویی و نظارت بر طرح های صنعتی نیز مشارکت می کنم. این ارتباط باعث شده بین فضای عملیاتی و فضای پژوهشی یک پیوند موثر شکل بگیرد و بسیاری از ایده ها از مرحله تحقیق به اجرا نزدیک تر شوند.
در کنار فعالیت های اجرایی، پژوهش در حوزه های مختلف مهندسی نفت، بخش مهمی از مسیر حرفه ای من بوده است. در این مسیر تلاش کرده ام رویکردی مسئله محور داشته باشم؛ به این معنا که هر مطالعه، پاسخی به یک نیاز واقعی در حوزه بهره برداری باشد. صنعت نفت بستری مناسب برای انجام پژوهش های کاربردی و توسعه فناوری های نوین است. این صنعت به سرعت در حال تحول است و همواره فناوری ها و روش های جدیدی در آن معرفی می شود؛ موضوعی که فرصت یادگیری مداوم و به روز نگه داشتن دانش را فراهم می کند. در حوزه فعالیت های تخصصی، افزون بر اجرای پروژه های فنی و پژوهش های کاربردی، همواره به آموزش و انتقال دانش نیز توجه داشته ام. طی سال های گذشته، تدریس در دوره های تخصصی مهندسی نفت، برگزاری کارگاه های آموزشی و مشارکت در توانمندسازی کارشناسان جوان را بخشی از مسئولیت حرفه ای خود دانسته ام.
از نگاه من، توسعه دانش فنی تنها از طریق انجام پژوهش یا اجرای پروژه محقق نمی شود؛ بلکه آموزش، اشتراک گذاری تجربیات و تعامل مستمر با جامعه علمی و صنعتی نیز نقش مهمی در ارتقای سطح تخصصی سازمان ها و پیشبرد فناوری در صنعت نفت ایفا می کند.
چه چیزی موجب شد که به پژوهش و مطالعات تخصصی گرایش پیدا کنید؟
با کسب تجربه در محیط عملیاتی، پرسش های علمی بیشتری برایم ایجاد وهمین موضوع باعث شد فعالیت پژوهشی را به عنوان مکمل فعالیت اجرایی، پیگیری کنم. به طوری که این مسیر، زمینه ورودم به حوزه مطالعات بهره برداری را هموار کرد.در این مطالعات همواره تلاش کرده ایم ارتباط میان بخش پژوهشی و نیازهای اجرایی حفظ شود؛ چون پژوهش زمانی ارزشمند است که بتواند به تصمیم سازی دقیق تر، افزایش بهره وری و کاهش خطاهای عملیاتی منجر شود.
در حوزه مطالعات مهندسی بهره برداری تلاش های بسیاری صورت گرفته تا فناوری های نوین شناسایی، ارزیابی و در صورت امکان در شرایط واقعی میدان، آزمایش شود.
چالش اصلی در مدیریت این گونه پروژه ها چیست؟
چالش اصلی در این نوع پروژه ها، معرفی دقیق فناوری، انتخاب چاه کاندید مناسب و همکاری نزدیک بین تیم ها و واحدهای ذیربط است. ایجاد هماهنگی بین این واحدها و اطمینان از درک متقابل اهداف و محدودیت ها، همواره چالش برانگیز است. در چنین شرایطی، بخش مهمی از کار فقط فنی نیست؛ بلکه «اقناع کارشناسی» است؛ در یک مجموعه تخصصی باید بتوان با استدلال فنی، شفافیت در هدف گذاری و تبیین درست مسئله، همراهی کارشناسان را جلب کرد. وقتی اعضای یک تیم به ضرورت یک تصمیم قانع شوند، کیفیت اجرا نیز به مراتب بالاتر می رود. در پروژه ها و مطالعات مرتبط با مهندسی بهره برداری، معمولا یک موضوع تنها به یک بخش محدود نمی شود و برای پیشبرد آن، باید میان چند واحد و چند سطح مختلف سازمانی هماهنگی ایجاد شود. این هماهنگی، نیازمند صبر، پیگیری و درک متقابل است. تجربه نشان داده که اگر ارتباط میان واحدها درست مدیریت شود، بسیاری از موانع اجرایی پیش از آنکه به مشکل تبدیل شوند، قابل حل خواهند بود.
چه ارزیابی از حضور بانوان در صنعت نفت دارید؟
حضور بانوان در صنعت نفت، واقعیتی اثرگذار و قابل اتکاست. بانوان در سال های اخیر نشان داده اند که می توانند در حوزه های تخصصی، مدیریتی و پژوهشی نقشی مؤثر و حرفه ای ایفا کنند. آنچه اهمیت دارد، فراهم شدن فرصت برابر برای بروز توانمندی هاست؛ زیرا در محیط های تخصصی، معیار اصلی باید شایستگی، دانش و تعهد باشد. بانوان متخصص در بسیاری از بخش های فنی و اجرایی نقش فعال دارند و این حضور افزون بر کمک به ارتقای خلاقیت و دقت در پروژه ها توانسته است تنوع دیدگاه و افزایش کیفیت تصمیم گیری را در محیط های کاری به همراه داشته باشد. وقتی محیط کار بر پایه اعتماد، احترام و فرصت سازی شکل بگیرد، ظرفیت های انسانی بهتر دیده می شوند و نتیجه آن، ارتقای کیفیت عملکرد مجموعه خواهد بود.
آیا بانوان می توانند در جایگاه مدیریتی، موفق عمل کنند؟
بانوان هم می توانند در جایگاه مدیریتی قرار گیرند و ایفای نقش کنند. یک مدیر موفق کسی است که بتواند تصویر کلی پروژه را ببیند، اولویت ها را درست تشخیص دهد و در عین حال بر جزئیات کلیدی نیز اشراف داشته باشد. هیچ محدودیتی برای حضور مؤثر بانوان در جایگاه های مدیریتی وجود ندارد. حتی در بسیاری از موارد، نگاه دقیق تر و چندبعدی تر می تواند به بهبود روند تصمیم گیری کمک کند. مدیریت یک «نقش جنسیتی» نیست؛ یک «نقش حرفه ای» است که با شایستگی، تعهد و توانمندی تعریف می شود.
تعادل زندگی و کار در تصمیم گیری های حرفه ای چقدر تاثیر گذار است؟
کارهای تحلیلی و مطالعاتی زمانی نتیجه دقیق تری می دهند که ذهن در وضعیت آرام و متمرکز باشد. در واقع، در این نوع فعالیت ها، فقط حجم اطلاعات مهم نیست؛ بلکه توانایی غربالگری داده ها و رسیدن به تصمیم درست اهمیت بیشتری دارد و این، بدون ذهن آرام به سختی اتفاق می افتد. معتقدم که تعادل بین کار و زندگی نقش مهمی درحفظ این آرامش دارد. از این رو بخشی از کارهای روزمره را با نگاه ذهنی متفاوت انجام می دهم و تلاش می کنم در همان زمان ها، ذهنم را از فضای صرفا کاری خارج کنم؛گاه با مطالعه یا گوش دادن پادکست های علمی و روان شناسی. در کنار همه اینها، همراهی خانواده هم بسیار اثرگذار است. حضور همسرم که در حوزه مهندسی فعالیت دارد، باعث شده است فضای خانه هم محلی برای ادامه گفت وگوهای علمی و فنی باشد. این همراهی و آرامش نسبی کمک می کند در محیط کار، با تمرکزی بیشتر و ذهنی منظم تر تصمیم گیری کنم.
چه هدف یا اهدافی را برای آینده ترسیم کرده اید؟
همواره تلاش کرده ام مسیر حرفه ای خود را بر پایه یادگیری مستمر و اثرگذاری واقعی پیش ببرم. هدفم این است که در کنار توسعه دانش فردی و فنی، بتوانم در سطوح بالاتر تصمیم سازی نقش فعال تری داشته باشم و در بهبود فرایندهای صنعت نفت اثرگذارتر باشم. برای من، پیشرفت فقط ارتقای جایگاه سازمانی نیست؛ بلکه رسیدن به نقطه ای است که بتوانم تجربه، دانش و تحلیل را در کنار هم قرار دهم و در حل مسائل پیچیده تر نقش داشته باشم. صنعت نفت را صنعتی راهبردی می دانم که هر تصمیم در آن می تواند آثار گسترده ای داشته باشد و همین موضوع مسئولیت را سنگین تر می کند.
در این مسیر، همواره یاد و تجربه پیشکسوتانی که پایه های این صنعت را بنا کرده اند، برای من الهام بخش بوده و تلاش می کنم ادامه دهنده این مسیر باشم.
به عنوان حسن ختام، اگر خاطره ای از دوران فعالیت خود دارید، بفرمایید.
بهترین خاطره به روزهای آغازین ورودم به صنعت نفت بازمی گردد؛ زمانی که نسل جدید نیروها وارد سازمان شدند و در کنار پیشکسوتانی قرار گرفتم که تجربه های ارزشمند خود را منتقل می کردند. این دوره، فرصتی ارزشمند برای یادگیری بود؛ جایی که تعامل میان تجربه و انگیزه نسل جوان، فضایی سازنده و الهام بخش ایجاد کرده بود. این حس تداوم و انتقال تجربه، همچنان یکی از ارزشمندترین بخش های مسیر حرفه ای من است.