آتش وعشق
مشعل | هفتم مهرماه که فرا می رسد، نام آتش نشانان دوباره بر سر زبان ها می افتد؛ مردانی که بخشی از زندگی شان میان آژیر و شعله و بوی نفت می گذرد.
راهی انبار نفت ری شدیم؛ جایی که پشت سکوت مخازن و تأسیساتش خطری همیشگی نفس می کشد و یک جرقه می تواند آرامش را به حادثه ای بزرگ تبدیل کند. پای صحبت مردانی نشستیم که برای نجات دیگران باید پیش از شعله، خطر را ببینند و وقتی آژیر به صدا درمی آید، بی درنگ راهی همان نقطه ای شوند که دیگران از آن فاصله می گیرند. محمد نعمتی آلاشتی، رئیس ایمنی و آتش نشانی انبار نفت ری، همچنین محسن لطفی اوریمی، مسئول آتش نشانی و احسان دوستی، افسر شیفت ایمنی این انبار نفت، از روزهای سخت جنگ رمضان و ترس های پنهان و عشق به نجات گفتند؛ از شغلی که برای آنان فقط یک کار نیست و ایمنی در آن باید پیش از حادثه آغاز شود.
آخرین نفر در میدان خطر
محمد نعمتی آلاشتی، رئیس ایمنی و آتش نشانی تأسیسات انبار نفت ری، سخت ترین تجربه دوران خدمتش را جنگ رمضان می داند؛ روزهایی که حادثه تنها یک اتفاق نبود و از دست دادن دو همکار، سنگینی آن را دوچندان کرد. او با یادآوری آن روزها می گوید: یکی از تلخ ترین لحظات برایم این بودکه برای نجات یکی از همکارانم نتوانستم کاری انجام دهم و متاسفانه جان باخت.
نعمتی آلاشتی درباره لحظه ای که آژیرحادثه به صدا درمی آید، می گوید: نخستین دغدغه شناسایی ریسک ها، نقاط خطر، نحوه تخلیه محوطه و آگاه کردن افرادی است که در محل حضور دارند؛ تا عملیات نجات، خاموش کردن آتش یا کنترل نشتی با کمترین خطر انجام شود.او با اشاره به تفاوت حریق در تأسیسات نفتی با آتش سوزی های شهری توضیح می دهد: فراورده های نفتی، خود منبع اشتعال هستند و به همین دلیل، پیشگیری و ایجاد شرایط ایمن، اهمیتی ویژه دارد.
به گفته او، تلاش نیروهای ایمنی و آتش نشانی این است که حادثه پیش از رسیدن به نقطه اشتعال مهار شود و انبار نفت ری با ایجاد شرایط ایمن، همواره از تأسیسات کم حادثه بوده است. رئیس ایمنی و آتش نشانی تأسیسات انبار نفت ری، خطر را بخش جدانشدنی از یک آتش نشان می داند و تأکید می کند: آتش نشانان بارها جان خود و همکارانشان را در معرض خطر می بینند تا دیگران را از محدوده حادثه خارج کنند. او همانند رزمنده ای است که برای دفاع از جان و سرمایه های کشور درخط مقدم جبهه می ایستد و آخرین نفری است که از محدوده خطرخارج می شود.
نعمتی اما سخت ترین بخش کار را همیشه فشار جسمی نمی داند و می گوید: اجرای پروژه ها بدون ارزیابی ریسک و توجه به نکات ایمنی، فشار روانی بیشتری به نیروهای آتش نشان وارد می کند؛ ایمنی نباید مانع کارتلقی شود، بلکه چتر حمایتی برای جلوگیری از حوادث است. نعمتی همه حرف های خود در باره آتش و آتش نشانی را در یک عبارت خلاصه می کند و می گوید: یک دقیقه تفکر؛ اینکه هر فرد پیش از انجام هرکار، فقط یک دقیقه به خطرهای اطراف و راه های حفظ ایمنی فکرکند. اگر ایمنی به گونه ای ذاتی در رفتار روزمره افراد نهادینه شود، بزرگ ترین خدمت به آتش نشانان وجامعه است.
از جرقه تا حادثه
محسن لطفی اوریمی، مسئول آتش نشانی انبار نفت ری می گوید: آتش نشانی در صنعت نفت تنها به خاموش کردن آتش خلاصه نمی شود، حفاظت از زیرساخت های حیاتی کشور بخشی از این حرفه است. اوریمی با بیان اینکه آتش نشانان درتأسیسات نفتی همواره با ریسک های مختلف رو به رو هستند، اظهار می کند: آتش نشانان افزون برکنترل آتش، می بایست از گسترش پیامدهای حادثه نیزجلوگیری کنند و این یکی از حساسیت های این حرفه است. او درباره نخستین اقدام هنگام وقوع حریق در مخازن و تأسیسات نفتی می گوید: ارزیابی سریع محیط، شناسایی خطرها و سپس انتخاب ترفند مناسب برای کنترل و اطفای حریق، نخستین گام های یک عملیات موفق است؛ تصمیمی که باید بر پایه آموزش و تجربه گرفته شود. لطفی باتاکید برآموزش، تجربه و تجهیزات به عنوان مولفه های جدانشدنی در عملیات آتش نشانی تأکید می کند: هیچ یک از این موارد به تنهایی کافی نیست؛ نیرو باید آموزش دیده و باتجربه باشد و در همین حال بتواند از تجهیزات متناسب با نوع حادثه به درستی استفاده کند. مانورهایی که در مجموعه های مختلف صنعت نفت برگزار می شود، فرصتی برای سنجش آمادگی و شناسایی نقاط قوت و ضعف است. این آتش نشان با بیان این که خطای انسانی و ساده انگاری، از مهم ترین چالش های حوزه ایمنی است، ادامه می دهد: فعالیت های عملیاتی نباید به بهای نادیده گرفتن ایمنی انجام شود. ضرورت هماهنگی واحدها در شرایط اضطراری موضوعی بسیار مهم است؛ هیچ بخشی به تنهایی نمی تواند یک حادثه بزرگ را مدیریت کند و هر واحد باید وظیفه خود را به درستی بشناسد. لطفی به تجربه جنگ رمضان اشاره و تصریح می کند: درتهاجم وحشیانه دشمن آمریکایی- صهیونی به تاسیسات نفتی، آتش نشانان انبار نفت ری نیز برای کنترل و مهارحادثه، از دل و جان مایه گذاشتند؛ درچنین موقعیتی همه نیروهای آتش نشان انبار نفت ری تنها به این فکر می کردند که بتوانند هرچه زودتر از گسترش آتش و سرایت آن به دیگر بخش های جلوگیری کنند. وی ۷ مهر ماه را یادآور رشادت آتش نشانان پالایشگاه آبادان می خواند و می گوید: این روز باید فرصتی برای توجه بیشتر به ایمنی باشد؛ ایمنی نباید فقط در یک روز، بلکه باید در فرهنگ کار و زندگی جاری باشد.
عشقی که از آتش نمی ترسد
احسان دوستی، افسر شیفت ایمنی انبار نفت ری، هر روز در محیطی کار می کند که خطر در گوشه وکنار آن موج می زند؛ محیطی که به گفته او، حتی یک جرقه کوچک می تواند در کوتاه ترین زمان به حریقی گسترده تبدیل شود. شیفت های شبانه روزی نیز این نگرانی را از محل کار به خانه می برد؛ جایی که خانواده می دانند هر بار خروج او از خانه، با احتمال بازنگشتن همراه است. دوستی می گوید: این نگرانی در تمام لحظات کاری همراه خانواده است و تماس های مکرر آنان برای اطلاع از حال من، بخشی از زندگی روزمره ام شده و شرایط جنگی نیز این نگرانی را بیشتر کرده است. با این حال، من و همکارانم هر زمان حادثه ای رخ دهد، با تمام توان به سوی آن می رویم تا از گسترش آن جلوگیری کنیم. او درباره تجربه خود از جنگ رمضان می گوید: جنگ رمضان تنها یک مأموریت سخت نبود؛ زخمی بود که هنوز از ذهن ها پاک نشده است. درحمله وحشیانه دشمن آمریکایی - صهیونی به انبار نفت ری، بخشی از تاسیسات آن که سال ها برای ساخت و راه اندازی آنها زحمت کشیده شده بود، آسیب دید و دیدن صحنه خرابی های ناشی از این وحشیگری دشمن برای من و دیگر همکارانم بسیار تلخ بود. وی تاکید می کند: باوجود این سختی ها، دلیل ادامه دادن این مسیر را عشق می دانم؛ لذتی که در بازگشت سالم همکارانم از مأموریت و جلوگیری از وقوع یا گسترش حادثه ایجاد می شود. اگر به گذشته برگردم، بازهم حرفه آتش نشانی را انتخاب خواهم کرد. دوستی با اشاره به اهمیت ایمنی در محیط های کاری صنعت نفت تصریح می کند: ایمنی محیط، فعالیت در شرایط ایمن و آگاهی از محیط و شرایط کار، عوامل بسیار مهمی هستند که از بروز حوادث می کاهند؛ در این میان آموزش نیز نکته مهمی است که خطاهای انسانی را به کمترین حد ممکن کاهش می دهد. دوستی در ۷ مهر به یاد استادانی می افتد که در نخستین روزهای ورودش به شرکت، با عشق و علاقه به او آتش نشانی را آموختند. او آرزو دارد آموزش ایمنی از کودکی آغاز شود تا نسل آینده آگاه تر باشد و فرهنگ ایمنی در کشور نهادینه شود.