افق های تازه در صندوق های بازنشستگی صنعت نفت نمایان می شود
پنجره ای رو به امید
مشعل | صندوق های بازنشستگی صنعت نفت همانند پنجره ای رو به زندگی است تا بازنشستگان این صنعت بتوانند در قالب خدمات آن، لبخندی بر لبانشان بنشیند و بار زندگی را حس نکنند؛ از این رو گسترش فعالیت های این مجموعه می تواند نقشی شگرف در زندگی بازنشستگان ایفا کند. سیدمحسن جمالی، رئیس صندوق های بازنشستگی صنعت نفت که از اسفندماه 1404 این مسئولیت را به عهده گرفته است، فعالیت خود را همزمان با شرایط خاص کشور و دوران جنگ آغاز کرد و نخستین دغدغه وی، تضمین پرداخت مستمری بازنشستگان صنعت نفت و حفظ آرامش آنان بود. جمالی در گفت وگو با خبرنگار «مشعل» از برنامه های خود برای تأمین منابع پایدار، وصول مطالبات، توسعه خدمات الکترونیک، ایجاد عدالت در بهره مندی بازنشستگان از امکانات رفاهی و درمانی، اصلاح رویکردهای سرمایه گذاری و افزایش انگیزه کارکنان صندوق سخن گفت و تأکید کرد که آینده صندوق های بازنشستگی صنعت نفت نیازمند نگاه بلندمدت، تنوع بخشی اقتصادی و حرکت به سمت نظام خدمت رسانی هوشمند است. مشروح این گفت وگو را در ادامه می خوانید.
شما از اسفندماه سال گذشته مسئولیت اداره ریاست صندوق های بازنشستگی صنعت نفت را به عهده گرفته اید و آغاز فعالیت تان با وقوع جنگ رمضان همزمان شد. نخستین تصمیم ها و اولویت های شما در آن مقطع زمانی چه بود؟
از دوم اسفندماه 1404 فعالیت خود را به عنوان مسئول اداره صندوق های بازنشستگی صنعت نفت آغاز کردم و حدود یک هفته بعد، کشور وارد شرایط جنگی شد. با توجه به سابقه فعالیتم در حوزه مالی، نخستین موضوعی که بررسی کردم، وضعیت منابع و تعهدهای مالی صندوق بود. در یک صندوق بازنشستگی، همواره باید ذخیره ای برای پرداخت مستمری ها وجود داشته باشد، اما بررسی ها نشان داد منابعی که در حساب ها وجود داشت، به طور عمده برای پرداخت تسهیلات به بازنشستگان، خدمات درمانی و برخی تعهدهای دیگر اختصاص یافته بود و برای پرداخت مستمری اسفندماه با محدودیت منابع رو به رو بودیم.
در همان روزهای ابتدایی، با توجه به شرایط جنگی و ضرورت دورکاری کارکنان، تلاش شد زیرساخت های لازم برای ادامه خدمت رسانی فراهم شود. در آن زمان امکانات دورکاری در صندوق وجود نداشت؛ از این رو با تهیه امکانات ارتباطی مانند مودم، شرایط برای انجام دورکاری فراهم شد تا روند خدمت رسانی متوقف نشود و درآن شرایط سخت با همکاری مجموعه های مرتبط، مستمری بازنشستگان به صورت علی الحساب پرداخت شد.
با توجه به شرایط آن دوره، پرداخت های مربوط به متناسب سازی و مطالبات بازنشستگان چگونه پیگیری شد؟
با وجود شرایط جنگی، تعطیلات نوروز و مشکلات اجرایی، تلاش کردیم برنامه پرداخت ها متوقف نشود؛ به طوری که از ابتدای امسال تاکنون، افزون بر افزایش های عمومی، طی چند مرحله بخشی از مطالبات مربوط به ماده ۱۰و متناسب سازی نیز پرداخت شده است.
یکی از موضوع های مهم، پرداخت معوقات دوماهه ای بود که در صندوق های بازنشستگی صنعت نفت مرسوم است؛ خوشبختانه این مهم نیز با آن که بارمالی قابل توجهی داشت، انجام شد، ضمن آن که شمار افراد دریافت کننده هم در قیاس با سال قبل، افزایش یافته و مبلغ پرداختی تقریبا دو برابر شده است.
اشاره کردید که تأمین منابع یکی از دغدغه های اصلی صندوق است. این موضوع چه ابعادی دارد؟
صندوق های بازنشستگی صنعت نفت، یک ساختار زنده است. تعداد بازنشستگان روزبه روز افزایش پیدا می کند و همزمان هزینه های پرداخت مستمری و خدمات نیز بالا می رود و ما افزون بر افزایش های سالانه، با افزایش تعداد اعضای صندوق نیز رو به رو هستیم. امروز تعداد بازنشستگان افزایش یافته و در مقابل، تعداد نیروهای رسمی شاغل که ورودی صندوق محسوب می شوند، رشدی نداشته است. این موضوع در بلندمدت می تواند فشار بیشتری بر منابع مالی صندوق وارد کند. شرکت های اصلی وزارت نفت تاکنون همکاری خوبی داشته اند، اما برای آینده نیازمند سازوکاری پایدارتر برای تأمین منابع هستیم.
یکی از موضوع هایی که همزمان با مدیریت جدید پیگیری شده، وصول مطالبات گذشته صندوق است. اهمیت این موضوع را چگونه ارزیابی می کنید؟
بخش قابل توجهی از مطالبات صندوق، مربوط به سال های گذشته است. یکی از مشکلات اساسی این است که صندوق های بازنشستگی صنعت نفت مانند برخی سازمان ها، ابزارهای قانونی کافی برای وصول سریع مطالبات ندارند. برای مثال، سازمان هایی مانند تأمین اجتماعی در شرایط خاص، امکان برداشت از حساب بدهکاران یا اعمال جرایم قانونی را دارند، اما چنین ظرفیت هایی برای صندوق های بازنشستگی صنعت نفت وجود ندارد.
موضوع دیگر این است که بخش عمده مطالبات ریالی است. وقتی ارزش پول کاهش پیدا می کند، حتی دریافت سود یا جریمه 24 درصدی هم نمی تواند ارزش واقعی منابع صندوق را حفظ کند. اگر این منابع در زمان مناسب وصول و درحوزه های مولد سرمایه گذاری شود، می تواند درآمد بیشتری برای صندوق ایجاد کند و منافع آن به بازنشستگان برسد. پیشنهاد داده ایم که سازوکار حفظ ارزش مطالبات اصلاح شود تا منابع صندوق در برابر تورم آسیب نبیند.
یکی از رویکردهایی که در دوره مدیریت جدید صندوق مطرح شده، تحول دیجیتال و توسعه خدمات الکترونیک است. این موضوع چه ضرورتی دارد؟
برای ارائه خدمات نوین و الکترونیک، نخست باید زیرساخت های مناسب وجود داشته باشد. بررسی ها نشان داد که زیرساخت های صندوق باید روزآمد و ظرفیت لازم برای توسعه خدمات دیجیتال ایجاد شود. سامانه های موجود با محدودیت هایی مواجه بودند و از آنجا که ادامه فعالیت با شرایط کنونی می تواند در آینده مشکل ساز شود، موضوع نوسازی زیرساخت ها باید با جدیت پیگیری شود. در این مسیر، حدود ۲۲۰ میلیارد تومان برای اصلاح زیرساخت های فناوری اطلاعات پیشنهاد شده است که با توجه به اهمیت آن به عنوان زیرساخت اصلی برای خدمت رسانی ، انتظار می رود این بودجه محقق شود.
در کنار توسعه زیرساخت ها، یکی از طرح هایی که پیگیری می شود، ایجاد کارت دیجیتال خدمات بازنشستگان است. هدف این است خدماتی که یک فرد بازنشسته صنعت نفت دریافت می کند، در یک سامانه هوشمند ثبت شود؛ مانند خدمات درمانی، رفاهی، ورزشی و گردشگری.
لازم است سازوکار مدیریتی در اختیار داشته باشیم، تا بدانیم هر بازنشسته چه خدماتی دریافت می کند و عدالت در توزیع خدمات چگونه رعایت شود. باید شرایطی فراهم شود که همه بازنشستگان بتوانند از امکانات و تسهیلات به طور یکسان بهره مند باشند وکسی از این امکانات محروم نماند. در طرح ایجاد کارت دیجیتال، هدف این است که عدالت در ارائه خدمات افزایش پیدا کند. هدف حذف روش های گذشته نیست و تا زمانی که همه زیرساخت ها آماده شود، خدمات دستی همچنان وجود خواهد داشت، اما به تدریج خدمات دیجیتال جایگزین خواهد شد.
حوزه درمان یکی از مهم ترین بخش های خدمات صندوق است. آیا تحول دیجیتال می تواند به مدیریت هزینه های درمان نیز کمک کند؟
به طور حتم همین طور خواهد بود. افزایش شدید هزینه های درمان یکی از مشکلاتی است که با آن مواجه هستیم. به دلیل افزایش نرخ ارز، قیمت دارو و خدمات پزشکی هم رشد قابل توجهی داشته اند و هزینه های درمانی صندوق افزایش چشمگیری پیدا کرده است. در چنین شرایطی، افزون بر مدیریت منابع مالی، باید خدمات مناسب نیز به بازنشستگان ارائه شود. راهکار اصلی برای تحقق این موارد هم هوشمندسازی فرایندهاست. وقتی اطلاعات درمانی یک فرد به صورت کامل ثبت شود و قابل رصد باشد، امکان کنترل پرداخت های تکراری، بررسی فرایندها و کاهش خطاها نیز بیشتر می شود.
یکی از دغدغه های مطرح شده، توسعه خدمات رفاهی و گردشگری برای بازنشستگان است. برنامه صندوق در این زمینه چیست؟
خدمت رسانی در صندوق در دو بخش انجام می شود: یک بخش، پرداخت مستمری و حقوق است که براساس قوانین و منابع موجود انجام می گیرد. بخش دوم، خدمات رفاهی، فرهنگی، ورزشی و گردشگری است. به نظر می آید در گذشته به بخش دوم، کمتر توجه شده و عدالت لازم در توزیع خدمات کمتر بوده است. بسیاری از بازنشستگان به دلیل دور بودن از مراکز تصمیم گیری یا نداشتن ارتباط مستقیم، کمتر توانسته اند از ظرفیت های موجود استفاده کنند.
نمونه هایی وجود دارد که فرد بازنشسته جانبار 15سال است در انتظار استفاده از مجموعه های رفاهی صنعت نفت است؛ صنعتی که در آن فعالیت می کند. این نشان می دهد که سازوکار استفاده از این امکانات نیازمند اصلاح است.
برنامه ریزی شده است تا از ظرفیت مجموعه های رفاهی، ورزشی و گردشگری صنعت نفت ، گاز، پالایش و پتروشیمی بیشتر استفاده شود و پیرو آن، اواخر خردادماه سه دوره ویژه برای بازنشستگان برگزار و از آن استقبال خوبی شد. برنامه این است که از ابتدای مهرماه تا پایان امسال، برگزاری این دوره ها بیشتر شود تا افرادی که کمتر از این خدمات استفاده کرده اند، بتوانند بهره مند شوند. همچنین مذاکراتی با مجموعه های ورزشی صنعت نفت انجام شده است تا بازنشستگان نیز بتوانند از این ظرفیت ها استفاده کنند.
در حوزه سرمایه گذاری، چه برنامه ای برای آینده صندوق دارید؟
صندوق های بازنشستگی برای پایداری خود نیازمند سرمایه گذاری های مولد هستند. در سال های گذشته بخش قابل توجهی از سرمایه گذاری صندوق در حوزه های نفتی انجام شده که بخشی از آن به اقتصاد کشور کمک کرده است، اما چون در بسیاری از این حوزه ها دولت در قیمت گذاری نقش دارد، همیشه بازدهی مورد انتظار صندوق حاصل نشده است.باید تنوع بخشی در سرمایه گذاری ها دنبال شود. حوزه هایی مانند صنعت بیمه، صنایع غذایی، خدمات نرم افزاری، پیمانکاری و حوزه هایی که دولت کمتر در قیمت گذاری آنها دخالت دارد، می توانند فرصت های مناسبی باشند.
صندوق های بازنشستگی صنعت نفت با جامعه بزرگی از کارکنان ارتباط دارد و می تواند در برخی حوزه های خدماتی، ظرفیت اقتصادی ایجاد کند. در حوزه فناوری اطلاعات نیز ظرفیت بالایی وجود دارد. اگر بتوان خدمات نرم افزاری امن و تخصصی برای مجموعه های نفتی ایجاد کرد، افزون بر کاهش هزینه ها، می توانیم درآمدی پایدار ایجاد کنیم.
شما بر موضوع پایداری و استقلال صندوق تأکید کرده اید. این موضوع چه اهمیتی دارد؟
یک صندوق بازنشستگی باید بتواند روی پای خود بایستد. اگر صندوقی استقلال مالی نداشته باشد و برای پرداخت تعهدات خود همواره نیازمند منابع بیرونی باشد، در بلندمدت با مشکل مواجه خواهد شد. باید بین پرداخت های جاری و حفظ آینده صندوق تعادل برقرار کنیم. وظیفه ما فقط این نیست که هر آنچه داریم پرداخت کنیم؛ باید به فردای صندوق و نسل های آینده بازنشستگان نیز فکر کنیم. یکی از مهم ترین وظایف مدیریت صندوق، حفظ پایداری آن است. این موضوع شاید در کوتاه مدت کمتر دیده شود، اما در بلندمدت اهمیت بسیار زیادی دارد.
درباره کارکنان صندوق و برنامه هایتان برای افزایش انگیزه آنها توضیح می دهید؟
کارکنان صندوق، مسئول خدمت رسانی به جامعه بزرگ بازنشستگان هستند؛ بنابراین اگر انگیزه و پویایی در داخل سازمان وجود نداشته باشد، کیفیت خدمات نیز کاهش پیدا می کند. یکی از موارد مهم این است که نظام ارزیابی عملکرد، طبقه بندی مشاغل و شرح وظایف نیازمند بازنگری است.
در شرایط کنونی، گاهی تفاوت چندانی میان فردی که تلاش بیشتری می کند و فردی که انگیزه کمتری دارد، وجود ندارد. این موضوع به مرور باعث کاهش انگیزه کارکنان متخصص می شود. باید نظامی برقرار باشد که تلاش، تخصص و عملکرد بهتر دیده شود. باید مشخص شود که چه کسی مسئول چه کاری است، چه میزان نیروی انسانی در هر بخش نیاز داریم و چگونه می توانیم از ظرفیت افراد بهتر استفاده کنیم. در حوزه پرداخت های انگیزشی، کارانه و تشویق کارکنانی که خدمات ویژه ارائه می کنند نیز باید نظام مشخصی داشته باشیم.
اگر نکته ای باقی مانده است، بیان بفرمایید.
من هم مانند بسیاری از بازنشستگان، آینده خود و خانواده ام را به این صندوق وابسته می دانم.اگرچه شرایط کشور، جنگ، محدودیت منابع و مشکلات ساختاری، کار را دشوار کرده است، اما این مسائل نباید باعث شود که از حرکت و اصلاح دست بکشیم.
هدف من این است که در حوزه خدمات رفاهی، درمانی، گردشگری، فناوری و ساختار صندوق تحولی ایجاد شود که البته این کار بدون همکاری همکاران صنعت نفت امکان پذیر نخواهد بود. از مدیران و کارکنان مجموعه های مختلف صنعت نفت می خواهم که در این مسیر به صندوق کمک کنند تا بتوان خدماتی شایسته تر به خانواده بزرگ بازنشستگان ارائه کرد.