روایت تدبیر و ایثاری که پایداری جریان سوخت رسانی را در شرایط جنگ رقم زد
مردان میدان برای ایــــــــران
حمیدرضا زینلی| شب هنوز به نیمه نرسیده بود که تلفن ها و بیسیم ها یکی پس از دیگری به صدا درآمدند. روی نقشه، مسیرها یکی یکی تغییر می کرد، مقصد نفتکش ها عوض می شد و انبارهایی که تا ساعتی قبل قلب تپنده سوخت رسانی بودند، جای خود را به مسیرهای تازه می دادند. هر تصمیم تنها چند دقیقه فرصت داشت؛ تأخیری کوتاه می توانست زنجیره ای از اختلال را در سراسر کشور ایجاد کند. درآن سوی این صحنه، صدها نفر بی وقفه تلاش می کردند تا مردم، تنها با فشردن نازل سوخت، ادامه همان تلاش خاموش را ببینند. آنچه در روزهای دو جنگ اخیر به ویژه جنگ رمضان دیده نشد، نبردی لحظه به لحظه برای حفظ جریان سوخت رسانی وتداوم آن بود؛ نبردی که با برنامه ریزی، تصمیم گیری سریع، هماهنگی گسترده و ازخودگذشتگی نیروهای عملیاتی به نتیجه رسید. نعمت الله نجفی، مدیر عملیات شرکت ملی پخش فراورده های نفتی ایران، در این گفت وگو از همین روایت کمتر شنیده شده سخن می گوید.
پایداری تامین سوخت به ویژه در شرایط جنگ نیازمند مدیریتی ویژه بود، این مهم چگونه اجرایی شد؟
پایداری سوخت رسانی یعنی مردم در هیچ نقطه ای از کشور، حتی در سخت ترین شرایط، با کمبود سوخت مواجه نشوند. مأموریت این بود که زنجیره تأمین، انتقال و عرضه فراورده های نفتی بدون وقفه ادامه یابد و آثار بحران به جامعه منتقل نشود. جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان از نظر ابعاد عملیاتی تفاوت زیادی با هم داشتند؛ در جنگ نخست، با وجود آسیب دیدگی بخشی از تاسیسات، عملیات همان شب از سر گرفته شد، اما درجنگ رمضان، ابعاد خسارت بیشتر بود، با وجود این تامین و توزیع سوخت متوقف نماند؛ به طوری که با تصمیم گیری سریع، هماهنگی میان مناطق عملیاتی و ایثار کارکنان و رانندگان نفتکش، این چرخه حفظ شد و مردم کمترین اختلال را احساس کردند.
اقدام های مدیریت عملیات در نخستین ساعات آغاز بحران چه بود؟
از همان ساعات نخستین حمله دد منشانه دشمن آمریکایی– صهیونی، هماهنگی های گسترده ای با مناطق سی و هفت گانه شرکت ملی پخش فراورده های نفتی ایران آغاز شد تا سوخت مورد نیاز این استان ها از دیگر نقاط تأمین شود و برپایه این هماهنگی ها مقرر شد تا از هر نقطه که امکان بارگیری وجود داشت، انتقال سوخت انجام شود تا خللی در چرخه توزیع ایجاد نشود.
تأمین روزانه میلیون ها لیتر سوخت اعم از بنزین و گازوییل در شرایط جنگ آن هم برای کلانشهری مانند تهران که بخشی از تاسیسات آن مورد حمله دشمن قرار گرفته بود، به بسیج تعداد زیادی نفتکش جاده پیما همچنین به برنامه ریزی لحظه ای نیاز داشت. بسیاری از نفتکش ها می بایست مسیرهای طولانی را می پیمودند وهمین موضوع، عملیات را به یکی از پیچیده ترین مأموریت های سوخت رسانی سال های اخیر تبدیل کرده بود.
در شرایطی که دشمن تلاش می کرد چرخه انرژی را مختل و نارضایتی عمومی ایجاد کند، چه هماهنگی ای میان ستاد با بخش های عملیاتی و جایگاه های عرضه سوخت برای مقابله با این موضوع انجام می شد؟
شرکت ملی پخش فراورده های نفتی ایران نزدیک به یک قرن تجربه فعالیت دارد و بسیاری از فرایندهای مدیریت بحران در این مجموعه از پیش طراحی شده است. ارتباط مستمر میان ستاد، مناطق عملیاتی و دیگر بخش ها از جمله ناوگان حمل ونقل برقرار بود و مدیرانی که سال ها در مناطق مختلف کشور فعالیت کرده بودند، با شناخت دقیق از شرایط عملیاتی، تصمیم ها را بدون اتلاف زمان اجرا می کردند.
همچنین افزون بر ارتباطات روزانه، برای شرایطی مانند مقابله با اختلال در سامانه ها یا محدودیت ارتباطات نیز سناریوهای جایگزین پیش بینی شده بود تا در هیچ مرحله ای روند سوخت رسانی متوقف نشود.
در روزهایی که مصرف سوخت افزایش یافته بود، چه اقدام هایی برای جلوگیری از اختلال در توزیع آن انجام شد؟
یکی از مهم ترین ابزارهای مدیریت مصرف، تنظیم سهمیه کارت های اضطراری بود. در مقاطعی برای حفظ تعادل شبکه، میزان برداشت کاهش یافت و پس از بازگشت شرایط به حالت پایدار، سهمیه ها دوباره افزایش پیدا کرد.
در کنار این موضوع، انتقال سوخت از استان های مختلف به تهران با سرعت بیشتری انجام شد. در روزهای نخست، نفتکش های غیربومی با مسیرهای پایتخت آشنایی نداشتند؛ بنابراین گروه هایی برای هدایت آنها تا جایگاه ها تشکیل شد. با افزایش تعداد نفتکش ها و هماهنگی بهتر میان مناطق، به تدریج شبکه به شرایط پایدار رسید و حتی در ادامه، ظرفیت تأمین از میزان نیاز نیز فراتر رفت.
مهم ترین موضوع عملیاتی در جنگ رمضان چه بود و چگونه از آن عبور کردید؟
مهم ترین موضوع، حفظ تداوم زنجیره انتقال سوخت در شرایطی بود که بخشی از زیرساخت ها آسیب دیده و حجم عملیات چند برابر شده بود. برخی استان ها افزون بر تأمین نیاز خود، مسئولیت سوخت رسانی به دیگر استان هارا نیز به عهده گرفتند که مستلزم افزایش ظرفیت بارگیری، به کارگیری نیروی انسانی بیشتر و مدیریت دقیق ناوگان نفتکش ها بود. همزمان، با ایجاد اختلال در بخشی ازخطوط انتقال، بار اصلی جابه جایی فراورده به دوش ناوگان حمل ونقل جاده ای گذاشته شد.
فشار عملیاتی در برخی مقاطع بسیار سنگین بود، اما تلاش کردیم آثار آن به جامعه منتقل نشود. حتی اگر در نقطه ای احتمال توقف کوتاه مدت یک جایگاه وجود داشت، پیش از آنکه مردم با کمبود روبه رو شوند، مسیرهای جایگزین فعال می شد. علاوه بر مدیریت عملیات، حضور میدانی مدیران در کنار کارکنان و رانندگان نفتکش نیز نقش مهمی در حفظ روحیه نیروها داشت. وقتی همکاران می دیدند مدیران نیز دوشادوش آنها در میدان حضور دارند، انگیزه بیشتری برای ادامه کار پیدا می کردند و همین همدلی، اجازه نداد اختلال گسترده ای در عرضه سوخت شکل بگیرد.
آنچه مشهود است حاصل جمع این تلاش های شبانه روزی از سوی کارکنان در بخش های ستادی و عملیاتی بود که در شرایط جنگ نگذاشت وقفه ای در سوخت رسانی ایجاد شود.
در روزهای بحران، تصمیم های مهم عملیاتی با چه سازوکاری و چه سرعتی گرفته می شد و در این میان، برنامه ریزی های از پیش تعیین شده چه نقشی در کنار تصمیم گیری های لحظه ای داشت؟
واقعیت این است که مدیریت بحران تنها با برنامه ریزی یا تصمیم گیری لحظه ای به تنهایی ممکن نیست؛ این دو باید در کنار هم قرار بگیرند. برنامه های از پیش طراحی شده مسیر کلی عملیات را مشخص می کنند، اما در میدان عمل باید متناسب با شرایط، گاهی در چند ثانیه درباره تغییر مسیر ارسال سوخت، اولویت بندی مناطق یا تأمین مراکز حساس تصمیم گرفت. در چنین شرایطی فرصتی برای طی کردن فرایندهای طولانی اداری وجود ندارد و تأخیر می تواند دامنه بحران را افزایش دهد. هرجا نیاز فوری به سوخت رسانی وجود داشت، بدون اتلاف وقت اقدام می کردیم و مسئولیت تصمیم ها را نیز می پذیرفتیم. تجربه این بحران ها نشان داد که ترکیب برنامه ریزی قبلی، تصمیم گیری سریع و پذیرش مسئولیت، مهم ترین عامل حفظ پایداری سوخت رسانی و عبور موفق از شرایط دشوار بود.
با توجه به جنگ 12 روزه و رمضان چه بازنگری هایی در سناریوهای مدیریت بحران و آمادگی عملیاتی انجام شده است؟
بازنگری در فرایندها به صورت مستمر انجام می شود و تجربه هر بحران، مبنای اصلاح برنامه های بعدی قرار می گیرد. امروز سناریوهای مختلف برای شرایط اضطراری، تأمین سوخت فصول سرد، استمرار حمل ونقل و مقابله با تهدیدهای احتمالی با دقت بیشتری طراحی شده است. علاوه بر این، حفاظت از سامانه ها در برابر حملات سایبری نیز به یکی از محورهای اصلی برنامه ریزی تبدیل شده است و تلاش می کنیم آمادگی عملیاتی در همه شرایط حفظ شود.
مردم در آن روزها تنها نتیجه کار را در جایگاه های سوخت می دیدند. پشت صحنه این آرامش چه می گذشت؟
آنچه مردم می دیدند، حاصل ساعت ها برنامه ریزی، هماهنگی و تصمیم گیری شبانه روزی بود. از مدیران ارشد شرکت تا کارشناسان، مسئولان انبارها، رانندگان نفتکش و کارکنان جایگاه ها، همه در یک زنجیره منسجم فعالیت می کردند تا کوچک ترین خللی در سوخت رسانی ایجاد نشود. حتی برای تأمین سوخت مراکز حیاتی مانند بیمارستان ها، مراکز درمانی و واحدهای حساس، در هر ساعت از شبانه روز تصمیم گیری و اقدام انجام می شد تا هیچ وقفه ای در ارائه خدمات عمومی به وجود نیاید. بخش زیادی از این تلاش ها هرگز دیده نشد، اما نتیجه آن را مردم در آرامش شبکه سوخت رسانی احساس کردند.
از میان همه رویدادهای آن روزها، کدام صحنه یا خاطره بیش از همه در ذهن شما مانده است؟
آنچه برای من ماندگار شد، روحیه همکارانی بود که حتی در سخت ترین شرایط، تنها دغدغه شان استمرار سوخت رسانی بود. وقتی می دیدم در انبارهایی که آسیب دیده بودند، همکاران با همه توان تلاش می کردند آخرین ظرفیت باقی مانده را نیز برای تأمین سوخت مردم به کار بگیرند یا وقتی مناطق مختلف کشور اعلام می کردند آمادگی دارند بیش از برنامه تعیین شده به شبکه کمک کنند، احساس می کردم سرمایه اصلی شرکت، همین همدلی و مسئولیت پذیری است. همچنین همراهی دیگر دستگاه های خدمات رسان که در مواقع نیاز برای کمک اعلام آمادگی می کردند، از خاطرات ارزشمند آن روزهاست.
اگر بخواهید عملکرد همکارانتان را در جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان تنها در یک عبارت توصیف کنید، آن عبارت چیست؟
اگر بخواهم عملکرد همکاران را در یک واژه خلاصه کنم، آن واژه «ایثار» است. در روزهایی که خانواده ها نگران امنیت عزیزانشان بودند، کارکنان عملیاتی، رانندگان نفتکش، جایگاه داران و همه همکاران ما محل خدمت را ترک نکردند و با احساس مسئولیت، شبانه روز برای تداوم سوخت رسانی تلاش کردند تا مردم کمترین دغدغه را در تأمین سوخت داشته باشند. شرکت ملی پخش فراورده های نفتی ایران با تکیه بر همین روحیه ایثار، همراهی مردم و همکاری همه ارکان شبکه سوخت رسانی توانست جریان پایدار عرضه سوخت را حفظ کند. از مردم عزیز به دلیل صبوری و اعتمادشان و از همه همکاران و خانواده های آنان که سختی این روزها را با بردباری تحمل کردند، صمیمانه قدردانی می کنم، زیرا استمرار خدمت رسانی، حاصل همین همدلی و تعهد بود.