رویکردهای راهبردی رهبر شهید انقلاب در صنعت نفت تداوم دارد
نفــت استقلال، اقتدار
مهناز محمدی | صنعت نفت، به عنوان شریان حیاتی اقتصاد ایران و ستون اصلی امنیت انرژی در منطقه، همواره در کانون توجه تصمیم گیرندگان کلان بوده است. در این میان، دیدگاه های شهید آیت الله سیدعلی حسینی خامنه ای، هم در دوران ریاست جمهوری و هم در دوران رهبری، نقشی تعیین کننده در ترسیم مسیر حرکت این صنعت ایفا کرده است. ایشان رویکردی فراتر از یک کالای تجاری به نفت داشتند و آن را ابزاری راهبردی برای اقتدار ملی و استقلال سیاسی تلقی می کردند.
رویکردهای مدبرانه رهبر شهید انقلاب اسلامی به صنعت نفت مبنی بر جلوگیری از خام فروشی و تلاش مستمر برای تولید ارزش افزوده، حمایت از ساخت داخل و شرکت های دانش بنیان ایرانی، همچنین نقش آفرینی صنعت نفت در حرکت و جهش اقتصادی و توجه به جوانان متخصص و متعهد، همواره در صدر اولویت های راهبردی این صنعت قرارخواهد داشت.
از زیرساخت تا بهره برداری
در دوران ریاست جمهوری رهبر شهید انقلاب، تمرکز اصلی بر عبور از دوران توسعه های پراکنده و رسیدن به مرحله ای از مدیریت متمرکز و توسعه زیرساخت های بنیادی بود. در آن مقطع، بازدیدهای ایشان از تاسیسات صنعت نفت و پالایشگاه های نفت و گاز تنها یک تشریفات اداری نبود، بلکه پیامی از اهمیت راهبردی این بخش به بدنه اجرایی کشور بود.
در آن دوران، ایشان بر ضرورت تقویت «خودکفایی در فناوری های نفتی» تأکید داشتند و همواره معتقد بودند که وابستگی به فناوری های خارجی در حوزه نفت می تواند در آینده به ابزاری برای فشار سیاسی علیه ایران تبدیل شود؛ از این رو، حمایت از شرکت های داخلی و تلاش برای بومی سازی قطعات و تجهیزات پالایشگاهی، یکی از رویکردهای اصلی ایشان در آن سال ها بود. در بازدید از پروژه های در حال ساخت، همواره بر «سرعت در اجرا» و «دقت در کیفیت» تاکید می کردند تا از اتلاف منابع در پروژه های طولانی مدت جلوگیری شود.
ابزار اقتدار و امنیت
پس از دوران ریاست جمهوری و در دوران رهبری، نگاه ایشان به صنعت نفت از سطح مدیریت اجرایی به سطح «راهبردهای امنیت ملی» ارتقا یافت و دیگر نفت را نه صرفا به عنوان یک منبع درآمد، بلکه به عنوان یکی از اصلی ترین ابزارهای قدرت در عرصه بین المللی می دانستند. از سوی دیگر، «توسعه و خودکفایی در رویارویی با فشار»، از جمله سیاست های ایشان بود که در بدنه صنعت نفت نیز شکل گرفت، زیرا یکی از بارزترین راهبردهای ایشان، آمادگی صنعت نفت برای مقابله با سناریوهای تحریم بود و همواره تأکید می کردند که صنعت نفت باید به گونه ای توسعه یابد که حتی در سخت ترین شرایط تحریمی نیز، جریان تولید، پالایش و صادرات نفت قطع نشود. این نگاه، منجر به تمرکز بر توسعه ظرفیت های پالایشگاهی داخلی شد تا وابستگی به واردات بنزین و گازوییل به حداقل برسد و امنیت سوخت داخلی تضمین شود.
رهبر شهید انقلاب با درک تغییرات ژئوپلیتیک جهان، بر لزوم تغییر راهبرد از صادرات محصولات خام به صادرات محصولات با ارزش افزوده بالا تأکید و باور داشتند که ایران نباید تنها فروشنده نفت خام باشد؛ بلکه باید با توسعه صنایع پتروشیمی و محصولات میان رشته ای، جایگاه خود را در زنجیره ارزش جهانی تثبیت کند. این راهبرد، به دنبال انتقال اقتصاد ایران از «اقتصاد رانتی نفت» به «اقتصاد مبتنی بر صنایع تبدیلی» بود.
رویکردهای کارشناسانه
یکی از موضوع های بارز در سخنرانی های رهبر شهید انقلاب، ژرف اندیشی در مسائل فنی و اقتصادی مرتبط با انرژی بود. ایشان در سخنرانی ها، به مفاهیمی همچون «مدیریت مصرف»، «بهره وری انرژی» و «توازن میان تولید و محیط زیست» اشاره کرده و بر این باور بودند که صنعت نفت نباید تنها به دنبال افزایش تولید باشد، بلکه باید بر «بهره وری» تمرکز کند. هدررفت منابع در فرایندهای تولید و انتقال را یک تهدید برای امنیت ملی می دانستند و همواره بر اهمیت توسعه میدان های نقتی و گازی و تبدیل ایران به قطب انرژی منطقه تأکید می کردند؛ به گونه ای که این موضوع را راهی برای اثرگذاری بیشتر در معادلات انرژی جهان می دانستند.
توسعه طرح ها با وجود تحریم ها
افتتاح پروژه های بزرگ در صنعت نفت ایران، همواره زیر نظر راهبردی ایشان صورت می گرفت؛ از توسعه پالایشگاه های بزرگ ملی تا پروژه های عظیم توسعه میدان گازی پارس جنوبی در واقع گامی در جهت تحقق راهبردی بزرگ تر یعنی «کاهش وابستگی و افزایش اقتدار» بود.
بازدیدهای ایشان از پروژه هایی نظیر پالایشگاه های گازی پارس جنوبی عسلویه یا مجتمع های پتروشیمی، همواره با پیام «امکان پذیر بودن توسعه در عین تحریم» همراه بود. این بازدیدها، روحیه ای خرسند و امیدوارکننده به متخصصان و مهندسان ایرانی منتقل می کرد و نشان می داد که مدیریت ارشد کشور، بر جزئیات فنی و چالش های عملیاتی این صنعت اشراف دارد.
ایشان در بازدید فروردین ماه 1390 از طرح های توسعه میدان گازی پارس جنوبی در عسلویه، گسترش روحیه ابتکار و نوآوری را راهگشای تسریع در پیشرفت کشور خواندند. ایشان همواره بر جهاد فی سبیل الله در تمام فعالیت ها تاکید می کردند و معتقد بودند که کارى که در این منطقه صنعتى و اقتصادى عظیم دارد انجام می شود، یک جهاد است. رهبر شهید انقلاب همچنین اسفند ماه همان سال، با حضور در پژوهشگاه صنعت نفت از توانمندی های این صنعت در بخش های مختلف این صنعت بازدید کردند و فعالیت های برجسته و ارزشمند این مجموعه را از افتخارهای ملت ایران خواندند.
رهبر شهید انقلاب بر استفاده از ظرفیت شرکت های دانش بنیان ایرانی نیز تاکید داشتند که این موضوع، به معنای پیوند زدن صنعت نفت با زیست بوم نوآوری کشور است. یعنی جایی که ایده های جوان به فناوری تبدیل می شوند و فناوری، به ابزار تولید. این اتصال، نه تنها وابستگی را کاهش می دهد، بلکه صنعت نفت را به نیروی محرک برای رشد علمی و فناورانه کشور تبدیل می کند.
توجه به جوانان متخصص
در بسیاری از بیانات سید الشهدای انقلاب، کارکنان صنعت نفت، از کارگران عملیاتی تا مهندسان و مدیران در مرکز توجه قرار داشتند. تأکید بر تکریم این نیروها و فراهم کردن زمینه رشد و شکوفایی آنان، نشان دهنده نگاه عمیق انسانی به موضوع توسعه بود؛ توسعه ای که فقط به اعداد و ارقام نگاه نمی کند، بلکه به آدم ها، انگیزه ها و امیدها هم توجه دارد.
در این میان، توجه به جوانان متخصص، یکی از نقاط درخشان رویکرد ایشان بود؛ جوانانی که با دانش روزآمد، انرژی بالا و ذهن های خلاق وارد صنعت می شوند و می توانند گره های پیچیده را باز کنند. این نگاه، در عمل هم نتایج خود را نشان داده است. پیشرفت در ساخت تجهیزات پیچیده، بومی سازی بسیاری از فناوری ها و اجرای پروژه های بزرگ با اتکا به توان داخلی، همه نشانه هایی از تحقق همین رویکرد هستند؛ مسیری که شاید سخت تر باشد، اما پایدارتر و عزتمندانه تر است.
رهبر شهید انقلاب همواره توانمندی های متخصصان، محققان و مهندسان ایرانی را ارج می نهادند و معتقد بودند که تجربه جوانان کشور در برخی عرصه ها نشان داده است استعداد شکوفنده و فیاض جوانان ایرانی، تحقق کامل شعار «مامی توانیم» را در هر عرصه ای امکان پذیر می سازد.
ایشان همواره بر گسترش روحیه ابتکار و خلاقیت در بین جوانان ایرانی، همچنین بر توسعه بخش های مختلف کشور به ویژه بخش های صنعتی و اقتصادی به دست مهندسان و متخصصان داخلی تاکید می کردند.
پایداری راهبردها
در کنار تمام راهبردهای رهبر شهید انقلاب اسلامی به موضوع خودکفایی و توسعه صنعت نفت بر مبنای توانمندی شرکت ها و متخصصان ایرانی، یک نکته مهم دیگر همواره در منویات ایشان دیده می شود که آن استمرار راهبردهاست؛ یعنی اینکه این نگاه ها، مقطعی و وابسته به شرایط خاص نیستند، بلکه به عنوان یک مسیر بلندمدت تعریف شده اند. امروز هم، بسیاری از برنامه ها و سیاست گذاری های صنعت نفت، همچنان بر پایه همین منویات شکل می گیرند. از توسعه زنجیره ارزش گرفته تا حمایت از ساخت داخل و توجه به نیروی انسانی کارآمد، همه و همه نشان می دهند که این مسیر، هنوز زنده است و ادامه دارد.
تدبیر «ما می توانیم»
در نهایت می توان گفت نگاه رهبر شهید انقلاب به صنعت نفت، تدبیر همان واژه «ما می توانیم» است. ایشان نفت را از یک منبع درآمد گذرا، به یک بازوی قدرتمند برای تحقق استقلال ملی تبدیل کردند. از تقویت زیرساخت ها در دوران ریاست جمهوری تا تدوین راهبردهای مقابله با تحریم و توسعه زنجیره ارزش گاز و صنایع پتروشیمی در دوران رهبری، همگی نشان دهنده یک خط مشی مستمر برای تبدیل شدن ایران به یک قدرت بی رقیب در حوزه انرژی است. این صنعت، تحت این نگاه، از یک حوزه صرفا اقتصادی، به یکی از ستون های اصلی دفاعی و راهبردی جمهوری اسلامی ایران تبدیل شده است.
حمایت از ساخت داخل
شهادت آن الگوی نستوه مقاومت، پایان راه نیست و تداوم همان مسیر پر عزتی است که آن شهید بزرگوار برای اعتلای ایران اسلامی در بهره گیری از توان داخلی و حمایت از ساخت داخل، ارزش آفرینی و بهره گیری از توان جوانان متخصص ایرانی ترسیم کرده بودند.