آموزش، مجموعه ای راهبردی و ضامن ایمنی، پایداری و توسعه پایدار است
ماموریتی برای آینده
لیلا مهداد | در قلب صنعت نفت ایران، تحولی بزرگ در حال شکل گیری است؛ تحولی که آموزش را از یک فرایند مکانیکی، به یک اکوسیستم پویا و زنده تبدیل کرده است. شرکت ملی نفت ایران با درک عمیق از نیازهای روز صنعت و ویژگی های نسل جدید نیروی انسانی، در بحث آموزش، رویکردی نوین را در پیش گرفته؛ رویکردی که نه تنها با تمرکز روی ارتقای مهارت های فنی به دنبال ایجاد فرهنگی از یادگیری دائم است؛ که هر فرد را به یک یادگیرنده فعال و خلاق تبدیل می کند. حسین گرجی، رئیس آموزش مرکزی شرکت ملی نفت ایران از این اکوسیستم پویا و زنده می گوید.
توانمندسازی و آموزش نیروهای پیمانکاری و قراردادی که بخش بزرگی از نیروهای وزارت نفت را تشکیل می دهند، به عنوان یکی از اولویت های اصلی این صنعت، همسو با سیاست های ابلاغی مورد تأکید قرار گرفته است.
فرصت های یادگیری و شناسایی 8 ابرحرفه
آموزش به عنوان رکنی مهم می تواند نیروی انسانی اثر بخشی را برای مسئولیت پذیری و اداره امور در اختیار آینده سازمان ها قرار دهد و سازمان ها برای پیشبرد اهداف خود و محقق سازی آنها به این رکن توجهی ویژه دارند.
به گفته رئیس آموزش مرکزی شرکت ملی نفت ایران، برنامه های آموزشی در این شرکت بر اساس استاندارد ISO 10015 و با هدف افزایش اثربخشی دوره های آموزشی، طراحی و اجرا می شوند. این فرایند از تعیین نیازهای آموزشی شروع شده و با طراحی برنامه، اجرا و ارزیابی اثربخشی دوره ها ادامه می یابد. این رویکرد، سیاست کلان شرکت ملی نفت ایران است و شرکت های فرعی نیز از این الگو تبعیت می کنند.
رئیس آموزش مرکزی شرکت ملی نفت ایران با تاکید بر اینکه در بخش تعیین نیازهای آموزشی، شرکت ملی نفت ایران به جای استفاده از اصطلاح «نیازهای آموزشی» از عبارت «فرصت های یادگیری» استفاده می کند، می گوید: «این فرایند برای کارکنان رسمی و قراردادی به روشی خاص و برای کارکنان پیمانکاری به روش دیگری انجام می شود.»
او در ادامه توضیح می دهد که برای کارکنان رسمی و قراردادی، شرکت ملی نفت ایران نزدیک به 21خانواده شغلی را بر اساس طبقه بندی مشاغل شناسایی کرده و زیر خانواده های این مشاغل نیز مشخص شده اند. حدود یک سال است که خبرگان این مشاغل در سطح شرکت ملی نفت ایران دعوت می شوند تا تحلیل شغل و شاغل انجام دهند؛ اگرچه نیازهای آموزشی - فرصت های یادگیری- هر شغل، در سامانه برسا که در سطح شرکت ملی نفت ایران قابل دسترسی است، وارد می شود. هر فرد می تواند فرصت های یادگیری مورد نیاز شغل خود را مشاهده کرده و با کمک سرپرست واحد، گپ شایستگی را ارزیابی، سپس دوره یا فرصت یادگیری مناسب برای خود تعریف می کند. این سامانه در حال حاضر برای کارکنان رسمی و قراردادی فعال است.
به اعتقاد رئیس آموزش مرکزی شرکت ملی نفت ایران، برای کارکنان پیمانکاری به دلیل اینکه آموزش این افراد از دیرباز به عهده پیمانکاران بوده، شرکت ملی نفت ایران در این حوزه کمی با ایده آل هایش فاصله دارد: «با این حال در یکی، دو سال اخیر با هماهنگی وزارتخانه، تعیین نیازهای آموزشی -فرصت های یادگیری- پیمانکاران با رویکرد صلاحیت حرفه ای در حال انجام است. در این زمینه شرکت ملی نفت ایران تمام مشاغل اصلی و تخصصی را به 8«ابرحرفه» تقسیم کرده است؛ تاکنون نیازهای آموزشی -فرصت های یادگیری- 6 ابرحرفه کامل شده و 2 ابرحرفه باقیمانده نیز درحال تکمیل است.»؛ نیازهایی که به مدیران منابع انسانی شرکت ها ابلاغ شده تا در قراردادهای پیمانکاری لحاظ شوند و آموزش کارکنان پیمانکاری آغاز شود: «شرکت ملی مناطق نفت خیز جنوب نیز بتازگی این موضوع را در هیأت مدیره مصوب کرده است.»
از دوره های حضوری تا کارگاه های عملی
گرجی معتقد است، پس از تعیین نیازهای آموزشی، فرصت های یادگیری- مرحله طراحی و اجرای برنامه های آموزشی آغاز می شود: «این برنامه ها به گونه ای طراحی می شوند که بتوانند به بهترین شکل ممکن، نیازهای شناسایی شده را پوشش دهند.» البته گویی برای این منظور از روش های مختلف آموزشی مانند دوره های حضوری، آموزش های آنلاین، کارگاه های عملی و ... استفاده می شود: «شرکت ملی نفت ایران همچنین از همکاری سازمان فنی و حرفه ای و سایر نهادهای مرتبط برای ارائه آموزش های تخصصی بهره می برد.» به زعم او، ارزیابی اثربخشی دوره های آموزشی، یکی از مراحل مهم در فرایند آموزش است. این ارزیابی به شرکت ملی نفت ایران کمک می کند تا میزان موفقیت دوره ها را بررسی کرده و در صورت نیاز، تغییرات لازم را اعمال کند: «ارزیابی ها معمولا از طریق نظرسنجی ها، آزمون ها و بررسی عملکرد کارکنان پس از گذراندن دوره ها انجام می شود.»
بنابرنظر رئیس آموزش مرکزی شرکت ملی نفت ایران، در این شرکت، فرایند آموزش و ارزیابی اثربخشی دوره های آموزشی به صورت پیوسته و سیستماتیک انجام می شود: «هدف اصلی این فرایند، افزایش بهره وری، ارتقای کیفیت کار و بهبود شایستگی نیروهای انسانی است. برای دستیابی به این اهداف از مدل های معتبر جهانی مانند مدل چهار سطحی کرک پاتریک استفاده می شود.»
او ادامه می دهد: «در سطح اول ارزیابی که به آن سطح واکنشی گفته می شود، بلافاصله پس از پایان دوره آموزشی، دیدگاه ها و بازخوردهای شرکت کنندگان جمع آوری می شود. در این مرحله، فراگیران به ارزیابی محتوا، کیفیت تدریس مدرس، امکانات و فضای آموزشی می پردازند. اگر رضایت شرکت کنندگان از دوره، کمتر از 80درصد باشد، برنامه ریزی برای بهبود دوره در بخش هایی مانند محتوا و انتخاب مدرس انجام می شود؛ البته در برخی موارد، مانند امکانات و فضای آموزشی، ممکن است محدودیت هایی وجود داشته باشد که تغییر آنها بسادگی امکان پذیر نباشد.»
از یادگیری تا ارزیابی
به گفته گرجی، در سطح دوم، میزان یادگیری و دانش کسب شده از سوی شرکت کنندگان ارزیابی می شود. این ارزیابی معمولا از طریق آزمون ها، پروژه ها یا کارهای عملی انجام می گیرد: «هدف این سطح، اطمینان از این است که فراگیران به دانش و مهارت های لازم دست یافته اند و می توانند آنها را در محیط کار خود به کار بگیرند.» رئیس آموزش مرکزی شرکت ملی نفت ایران تصریح می کند: «سطح سوم ارزیابی که به آن سطح تغییر رفتار گفته می شود، پس از بازگشت فراگیران به محیط کار انجام می شود. در این مرحله، سرپرست مستقیم هر فرد، فرم های ارزیابی را پر می کند و تغییرات رفتاری و عملکردی فرد را پس از گذراندن دوره آموزشی بررسی می کند.
برای مثال، اگر فردی در دوره کنترل فوران شرکت کرده باشد، از سرپرستش پرسیده می شود که آیا در صورت وقوع فوران، واکنش فرد مطابق با آموزش های دریافتی بوده یا خیر؟ این ارزیابی معمولا 3 تا 6 ماه پس از پایان دوره انجام می شود.» بنابر اظهارنظر گرجی، سطح چهارم و نهایی ارزیابی، سطح نتایج است. در این مرحله، تأثیر دوره های آموزشی بر عملکرد کلی سازمان و دستیابی به اهداف استراتژیک بررسی می شود. این ارزیابی شامل بررسی شاخص هایی مانند افزایش بهره وری، کاهش خطاها، بهبود کیفیت کار و دستیابی به اهداف سازمانی است: «نتایج این ارزیابی به شرکت ملی نفت ایران کمک می کند تا اثربخشی دوره های آموزشی را به صورت کلی ارزیابی کرده و در صورت نیاز، تغییرات لازم را در برنامه های آموزشی خود اعمال کند.»
تفاهمنامه رسمی با نتایج مثبت
رئیس آموزش مرکزی شرکت ملی نفت ایران معتقد است در این شرکت، بخش آموزش از اهمیت ویژه ای برخوردار است و برای ارتقای سطح دانش و مهارت نیروهای انسانی، همکاری های گسترده ای با دانشگاه های معتبر کشور نظیر دانشگاه شریف، امیرکبیر، دانشگاه تهران، سازمان مدیریت صنعتی، دانشگاه صنعت نفت و پژوهشگاه صنعت نفت انجام می شود: «این همکاری ها در قالب تفاهمنامه های رسمی شکل گرفته و نتایج مثبت و قابل توجهی برای صنعت نفت و سازمان به همراه داشته است. دانشگاه صنعت نفت به عنوان یکی از مراکز علمی پیشرو در حوزه صنعت نفت، سال هاست که در تربیت نیروهای متخصص و مدیران کارآمد نقش مهمی ایفا کرده. شرکت ملی نفت ایران با این دانشگاه، تفاهمنامه ای منعقد کرده که در آن، بر همکاری در حوزه های مختلف آموزشی و پژوهشی تأکید شده است.»
برگزاری دوره های MBA
به بیان او، یکی از مهم ترین همکاری های اخیر با دانشگاه صنعت نفت، برگزاری دوره های MBA با گرایش مدیریت پروژه است. این دوره ها با هدف تربیت استعدادهای مدیریتی و تقویت مهارت های مدیریت پروژه در نیروهای انسانی شرکت ملی نفت ایران طراحی شده اند: «مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران بر اهمیت این دوره ها تأکید کرده و خواستار ورود جدی به این حوزه شده اند.
به همین منظور، تفاهمنامه ای، در 6ماه پیش از سوی مدیریت توسعه منابع انسانی امضا و دوره ها با همکاری دانشگاه صنعت نفت آغاز شد.» البته برای شرکت در این دوره ها، معیارهای خاصی در نظر گرفته شده و افراد بر اساس شایستگی ها و ظرفیت های مدیریتی انتخاب می شوند: «این رویکرد باعث شده تا شرکت کنندگان از کیفیت آموزشی بالا و محتوای تخصصی بهره مند شوند. بازخوردهای مثبت فراگیران، نشان دهنده موفقیت این دوره ها و تأثیر آنها بر ارتقای مهارت های مدیریتی است.»
گرجی می گوید: «پژوهشگاه و دانشگاه صنعت نفت نیز به عنوان یکی از مراکز علمی و پژوهشی پیشرو در حوزه نفت و گاز، سال هاست که در توسعه فناوری ها و روش های نوین در صنعت نفت نقش مهمی ایفا کرده اند.
شرکت ملی نفت ایران افزون بر انعقاد تفاهمنامه با دانشگاه های معتبر کشور با این پژوهشگاه و دانشگاه صنعت نفت نیز تفاهمنامه ای منعقد کرده که در آن بر همکاری در حوزه های مختلف آموزشی و پژوهشی تأکید شده است: «یکی از مهم ترین زمینه های همکاری با دانشگاه و پژوهشگاه صنعت نفت، تأمین مدرس های مجرب و استفاده از امکانات آموزشی پیشرفته این پژوهشگاه است. این همکاری باعث شده تا شرکت ملی نفت ایران بتواند از تجربیات و دانش مدرس های برجسته دانشگاه و پژوهشگاه بهره مند شود و دوره های آموزشی با کیفیت بالا برگزار کند.» همچنین، استفاده از امکانات آموزشی پژوهشگاه، مانند آزمایشگاه ها و کارگاه های تخصصی، به ارتقای سطح عملی و تئوری دوره ها کمک کرده است؛ هرچند همکاری با دانشگاه صنعت نفت و پژوهشگاه صنعت نفت، خروجی های مثبت و قابل توجهی برای شرکت ملی نفت ایران و صنعت نفت به همراه داشته است.