چرا ورزش به یکی از اولویت های اصلی صنعت نفت تبدیل شده است؟
پیش از هر چیز باید بگویم که ورزش در صنعت نفت به عنوان یک اداره کل در وزارتخانه در نظر گرفته شده که این اتفاق به دلیل نگاه عمیق به ورزش در این صنعت است؛ نگاهی که از گذشته بوده و به مرور زمان تقویت شده است. نفت یک صنعت با فناوری بالا (هایتک) است. صنعت هایتک در شرایط محیطی سخت و دشوار برای نیروی انسانی شکل می گیرد و باعث فرسودگی های بسیاری از لحاظ جسمانی، شغلی و روحی می شود. این فشارها سبب خواهد شد که نیروی انسانی از جهات مختلف مورد آسیب قرار گیرد. به همین دلیل اگر می خواهیم زنجیره ارزش صنعت نفت استمرار داشته باشد و با قوت کار خود را در مناطق عملیاتی از جمله جزایر، سکوها و در شرایط اقماری و عملیاتی، به خوبی پیش ببرد، باید به ورزش و سلامت کارکنان،اهمیت ویژه داد.
البته این نگاه زمانی می تواند شکل بگیرد که نیروی انسانی در صنعت نفت به عنوان سرمایه تلقی شود نه به عنوان یک ابزار کار که پس از مصرف، آن را کنار بگذاریم. این نگاه سرمایه محور که یک نگاه مدرن، دقیق و درست است، باید دنبال شود.
با نگاهی به تاریخچه صنعت نفت در دنیا می توان شاهد وجود چنین تمایزی باشیم؛ به این معنا که کارکنان صنعت نفت به عنوان شرکای راهبردی این صنعت و نه به عنوان یک منبع به شمار می روند و تفاوت منبع و سرمایه در این است که منبع مصرف و سرمایه اضافه می شود. ما نیز نیروی انسانی را در صنعت نفت ایران به عنوان سرمایه می بینیم؛ سرمایه ای که می تواند سبب حفظ این زنجیره و ارتقای آن شود.
در این صورت باید شاهد استانداردهای بین المللی برای حفظ سلامت کارکنان این صنعت باشیم. همین طور است؟
بله، همین طور است. در حوزه سلامت صنعت نفت، استانداردهایی در سطح بین المللی با نام IOGP ازسوی تولیدکنندگان نفت و گاز دنیا به عنوان یک انجمن منتشر و به روزرسانی می شود و این استانداردها، سلامت در صنعت نفت دنیا را از دیگر صنایع متمایز کرده است؛ البته تفسیرهای متفاوتی نیز از این استانداردها صورت می گیرد که دلیل آن می تواند دامنه نیروی انسانی و حلقه ای باشد که صنعت باید در آن به نیروی انسانی متعهد باشد و اقدام های لازم برای ایجاد سلامت جسمی آنها را فراهم کند. در این میان خانواده ها نیز می توانند نقش مهمی داشته باشند.
شاید در صنعت نفت دنیا؛ به فراخور بلوغ سازمانی و مدیریتی، نگاه های متفاوتی به این موضوع وجود داشته باشد. به عنوان مثال در برخی کشورهای منطقه، امکانات بسیار خوب و شرایط بسیار عالی برای خانواده های کارکنان در نظر گرفته می شود و در برخی کشورها نیز محدودیت های زیادی در زمینه ارائه امکانات به کارکنان و خانواده آنها وجود دارد.
با توجه به اینکه ایران بیش از 110 سال سابقه در صنعت نفت دارد و با توجه به وجود پایه علمی و دقیق این صنعت در ایران، نگاه متعالی به سلامت کارکنان و خانواده های آنان وجود دارد و شاهد این نگاه نیز وجود اداره کل ورزش، به شکل مستقل آن است.
مساله مهم این است که کارکنان مناطق عملیاتی هم خود و هم خانواده هایشان با چالش های بسیاری روبه رو هستند. هریک از این نیروهای انسانی، در مناطق عملیاتی با فشارهای بسیاری رو به رو هستند و به دلیل زندگی اقماری، در بسیاری از شرایط سخت یا حتی شاد، نتوانسته اند کنار خانواده هایشان باشند.
بی شک چنین شرایطی فشارهای جسمی و روانی بسیاری را برای فرد به همراه دارد و ورزش می تواند راهکار بسیار خوبی برای برطرف کردن بخش عمده ای از این مشکلات باشد.
با وجود محدودیت های روزافزون در شرایط تحریم،زنجیره عرضه صنعت نفت، حفظ شده و به فعالیت های تولیدی خود ادامه داده است؛ در این میان کارکنان صنعت نفت نقش اساسی دارند.
در حال حاضر شرایط در صنعت نفت به گونه ای است که محدودیت های آن با نیروی انسانی که شامل خلاقیت و تلاش آنهاست، تامین می شود. این شرایط و اهمیت کارکنان در صنعت نفت سبب شده تا ورزش را بخشی از زنجیره ارزش صنعت نفت برای حفظ سلامت و روحیه کارکنان و خانواده آنها در نظر بگیریم و به هیچ عنوان نگاه ویترینی و لوکس به این حوزه نداشته باشیم.
در کنار آن اگر بخواهیم از نگاه سلامت محور، ورزش را مورد توجه قرار دهیم، ورزش می تواند بسیاری از مسائل سلامت را که شامل سلامت جسمانی و روحی کارکنان و خانواده آنهاست، ارتقا دهد. باید بگویم ورزش برای کارکنان و خانواده ها به عنوان اصلی ترین رکن سلامتی مورد توجه صنعت نفت قرار دارد.
مدیریت کلان صنعت نفت نگاهی توسعه محور به ورزش دارد؛ با این نگاه، برای کارکنان عملیاتی و ستادی با توجه به تفاوت در سلامت جسمانی چه برنامه ای در بخش ورزش همگانی در دستور کار قرار دارد؟
وقتی قرار است ورزش را در یک صنعت به عنوان یک اصل بدانیم، باید به این مساله نیز توجه کنیم که ورزش تا کجا؟ ورزش برای چه سطوح و چه سنی و حتی برای چه جنسیتی؟ به عنوان مثال زمانی که از ورزش کارکنان صحبت می شود، این ورزش در مناطق عملیاتی یک معنا دارد و در حوزه های ستادی معنایی دیگر. بیشترین مشکلاتی که در مناطق عملیاتی وجود دارد،به موضوع اسکلتی- عضلانی کارکنان مربوط می شود که ناشی از شرایط سخت کاری و جابه جایی اجسام سنگین است. در واقع استمرار در انجام یک کار سبب ایجاد فرسودگی می شود.در این بخش حوزه اچ اس ای مسئولیت این را دارد تا موضوع تناسب جسمانی برای کار را مورد توجه قرار دهد. بنابراین، زمانی که درباره کارکنان مناطق عملیاتی صحبت می کنیم، برنامه و تعریف مجزایی داریم و باید فرایندی دنبال شود که کارکنان آن منطقه مانند یک آتش نشان یا یک پلیس، آمادگی جسمانی بخشی از مسئولیت های آن به شمار رود، زیرا اگر چنین آمادگی نداشته باشد، نمی تواند به کار خود ادامه دهد.
خوشبختانه در صنعت نفت رویدادهایی برای ارتقای سلامت کارکنان برگزار می شود که از آنها جمله می توان به برگزاری مسابقات کارکنان آتش نشانی اشاره کرد که چندی پیش برگزار شد.
در برخی فضاهای کاری نیازاست کارکنان برای تقویت اسکلت - عضلات ورزش های قدرتی انجام دهند اما در برخی فضاهای کاری مثل حوزه های ستادی، به دلیل کاهش تحرک، کارکنان با معضلاتی مانند اضافه وزن، چربی خون، فشارخون و استرس های موجود در ستادها روبه رو هستند؛ به همین دلیل در اینگونه فضاهای کاری برای تناسب جسمانی کارکنان باید برنامه ای متفاوت تر شامل ورزش های گروهی یا ورزش هایی چون شنا و ورزش های سالنی در دستور کار باشد.
پیش از هر چیز تاکید می کنم ورزش را در خدمت صنعت نفت می دانیم نه صنعت نفت را در خدمت ورزش. البته باید این را بگویم که توجه به ورزش در صنعت نفت سبب شده است تا به ورزش کشور هم خدمت کنیم، زیرا باعث افزایش سلامت کارکنان، کاهش نرخ بیماری ها و کاهش فشار به نظام سلامت کشور شده است.
اگر جمله «ورزش در خدمت صنعت نفت است» به عنوان شعار تلقی شود،آن زمان است که ورزش به خصوص در حوزه همگانی معنای بهتری پیدا می کند. ضروری ترین بخش ورزش همگانی در صنعت نفت، کارکنان آن است؛ در مناطق عملیاتی به دلیل اینکه کارکنان برای مسئولیت های متفاوتی که دارند باید از آمادگی جسمانی بالایی برخوردار باشند، لازم است مهارت های ورزشی مختلف را فرابگیرند تا از نظر جسمانی آمادگی انجام کارهای خود در منطقه را داشته باشند. به همین دلیل اولویت در ورزش همگانی، تناسب جسمانی است و برای پیگیری این موضوع، کمیته سلامت در چهار شرکت اصلی وزارت نفت به صورت مجزا ایجاد شده است.
مسئولیت این کمیته ها با توجه به اینکه موضوع کارکنان را پیگیری می کنند به بخش اچ اس ای سپرده شده است که واحدهای ورزش و روابط کار نیز از دیگر اعضای آن هستند. در این کمیته شرایطی ایجاد شده است که بخش های دیگر صنعت نفت به کمک اچ اس ای بیایند. به عنوان مثال همکاران در بخش مددکاری از نظر روحی و روانی از همکاران اقماری حمایت می کنند، همچنین بخش بهداشت و درمان در جهت سیاست های این کمیته معاینات دوره ای کارکنان را به عهده دارد که مشکلات سلامت کارکنان مناطق و ستاد را شناسایی و اعلام می کند.این کمیته پس از دریافت گزارش از بخش های مختلف و بررسی آنها، برای ارتقای سلامت کارکنان تصمیم گیری می کند.
در این میان حضور و توجه به سلامت خانواده های کارکنان در چه جایگاهی قرار دارد؟
وقتی حلقه خدمات ورزشی و سلامت بزرگ تر می شود و این حلقه خانواده های کارکنان را هم در برمی گیرد، با پیچیدگی و تنوع بیشتری به خصوص در حوزه ورزش مواجه می شویم. کارکنان صنعت نفت فرزندانی دارند که برای آنها بسیار اهمیت دارد و پدر خانواده که از خانه و محیط زندگی خود دور است، برایش بسیار اهمیت دارد که بداند هنگامی که در کنار خانواده نیست، فرزندش به چه کاری مشغول است و اینکه آیا در فضای سالمی در حال رشد است؟
ورزش یکی از فضاهای سالم و تاثیرگذار برای فرزندان به شمار می آید و اگر در صنعت نفت برای فرزند کارکنان،چنین فضایی را فراهم کنیم، ذهن والدین هنگام کار آسوده خواهد بود.خانواده را از کارکنان صنعت نفت جدا نمی دانیم. زمانی که کارکنان اقماری دو هفته از خانواده خود دور هستند، باید ذهنی آرام داشته باشند و اگر برنامه مناسبی برای خانواده نداشته باشیم، آنها که دور از خانواده اند با فشار مضاعفی از نگرانی ها مواجه می شوند که می تواند در درازمدت به ایجاد اختلال در کار کارکنان بینجامد؛ بنابراین همه تلاش خود را کرده ایم تا در شهرک های نفتی مناطق مختلف کشور، امکانات ورزشی ایجاد کنیم که بخشی از این امکانات در اختیار خانواده ها قرار می گیرد. نباید فراموش کرد که کارکنان صنعت نفت در شرایط بسیار سخت مشغول خدمات رسانی هستند و باید با ارائه امکاناتی به آنها و خانواده شان در حوزه هایی مثل ورزش، این شرایط را برای آنها قابل تحمل تر کرد.
معتقدم شرایط کار در صنعت نفت با کار در دیگر بخش ها بسیار متفاوت است.
اگر صنعت نفت خوب کار کند، می توان از منابع آن برای دیگر حوزه ها و بخش ها هم استفاده شود. در صنعت نفت، بخشی از ورزش همگانی به تناسب جسمانی کارکنان و بخش دیگر از آن هم به خانواده کارکنان مربوط می شود. نمی توانم بگویم شرایط ایده عالی در این زمینه فراهم شده است، زیرا درصد همکارانی که از خدمات ورزشی استفاده می کنند، بالا نیست و در خوش بینانه ترین حالت در برخی مناطق، به ویژه مناطقی که امکانات ورزشی مناسب در آنها وجود دارد، به 60 درصد می رسد.
به عنوان مثال در مناطق نفت خیز جنوب در شهر اهواز مشارکت بالاست، اما درکلان شهری مانند تهران این عدد به 10 تا 15 درصد هم نمی رسد و این یعنی 85 درصد جامعه هدف، از امکانات ورزش نفت استفاده نمی کنند. البته این به آن معنا نیست که آنها ورزش نمی کنند بلکه از امکانات صنعت نفت بی بهره اند.
مهم ترین دلیلی که سبب شد تا درصد پایینی از جامعه هدف از امکانات ورزشی استفاده کنند، چیست؟
یکی از دلایلی که سبب می شود تا درصد بالایی از جامعه هدف از امکانات ورزشی صنعت نفت استفاده نکنند این است که شرایط، امکانات و زیرساخت ها ی وزارت نفت کفاف نیاز فرد را نمی دهد و یا مکان های ورزشی دور از زندگی کارکنان است، بنابراین فرد ترجیح می دهد در نزدیک ترین مکان محل زندگی خود، این هزینه را پرداخت کند تا خود یا فرزندش از امکانات ورزشی مناسب استفاده کنند.
در همین زمینه یک راهکار مناسب در شورای ورزش صنعت نفت که اولین نشست آن با ترکیب جدید در سال جدید است؛با عنوان «ورزش در دسترس» یا «ورزش آزاد برای کارکنان و خانواده آنها» مصوب شد که البته نتیجه خوبی نیز به همراه داشت. به این شکل که در بستر نرم افزارهای تلفن همراه به چند اپلیکیشن رسیدیم تا خدمات خاصی را به کارکنان و خانواده های آنان ارائه بدهند. متقاضیان می توانند با ورود به این اپلیکیشن ها تمام مراکز ورزشی سراسر کشور را که با وزارت نفت قرارداد دارند شناسایی و با استفاده از اعتباری که برای هر فرد در نظر گرفته شده است، در هر نقطه از کشور از امکانات ورزشی استفاده کنند. این طرح در جهت ارتقای عدالت ورزشی و ارتقای امکانات ورزشی و سهولت دسترسی برای کارکنان و خانواده های آنان مصوب شده است.
طرح مورد نظر از چه زمانی اجرایی می شود؟
این طرح به صورت آزمایشی در شرکت بهینه سازی مصرف سوخت در حال اجراست و 98 درصد رضایت از آن ثبت شده است. البته در مرحله اول به کارمندان خدمات ارائه می شود و در مرحله بعد در نظر داریم با توسعه مراکز ورزشی، خانواده ها نیز بتوانند از این امکانات استفاده کنند.
با توجه به برنامه ریزی انجام شده، قرار است این طرح تا پایان امسال در کلان شهرهایی که امکانات ورزشی در آن است اما صنعت نفت مالکیتی به آنها ندارد، اجرایی شود. شرکت ملی نفت ایران و شرکت ملی صنایع پتروشیمی ایران متقاضی شده اند تا این طرح را به صورت آزمایشی انجام دهند. امیدوارم با این طرح، بخشی از عدالت ورزشی در صنعت نفت اجرا شود.
با اجرای این طرح، صنعت نفت از واحدهای استیجاری ورزشی در سراسر کشور که البته با استقبال کمی نیز مواجه است؛ فاصله می گیرد؟
دقیقا چنین اتفاقی رخ خواهد داد. در حال حاضر از مکان های استیجاری با ظرفیت پایین استفاده می شود و خیلی وقت ها شاهد هستیم که مراجعه کننده در مقایسه با هزینه ای که برای اجاره سالن می شود، بسیار کم است. به عنوان مثال به استخری سر زدم که برای جانبازان و معلولین نوبت ویژه ای در نظر گرفته شده بود و تنها دو نفر مراجعه کننده داشت و برای آن 25میلیون تومان هزینه شده بود. با استفاده از امکانات استیجاری، مکان های ورزشی برای خدمات رسانی محدود می شود، اما با استفاده از اپلیکیشن، کارکنان می توانند از امکانات ورزشی در سراسر کشور