فوریت بررسی حادثه کارکنان جان باخته در پتروپالایش دهلران
بازسازی پالایشگاههای آسیبدیده ۳شیفته دنبال میشود
احترام و حمایت پایههای اصلی تعلق سازمانی است
تندرستی با اجرای طرح ورزش در دسترس
کرامت انسانی در کانون تحول سازمانی
در پیام تسلیت رئیس جمهوری تاکید شد :
فوریت بررسی حادثه کارکنان جان باخته در پتروپالایش دهلران
رئیس جمهوری جان باختن تعدادی از کارکنان پتروپالایش دهلران در حادثه واژگونی اتوبوس را تسلیت گفت و مسئولان ذی ربط را به رسیدگی فوری و تأمین همه امکانات درمانی موردنیاز برای مداوای مصدومان، دلجویی از خانواده های داغدار و بررسی و اعلام شفاف ابعاد این حادثه با دقت و فوریت مأمور کرد. متن پیام تسلیت مسعود پزشکیان در پی جان باختن تعدادی از کارکنان پتروپالایش دهلران در حادثه تلخ واژگونی اتوبوس به شرح زیر است:
بسم الله الرحمن الرحیم
حادثه تلخ واژگونی اتوبوس حامل کارکنان زحمتکش پتروپالایش دهلران در مسیر بازگشت از محل کار که منجر به جان باختن و مجروح شدن تعدادی از این عزیزان شد، موجب تأسف و تأثر عمیق اینجانب شد. این رخداد دردناک را به خانواده های جان باختگان، همکارانشان و مردم شریف استان ایلام، به ویژه شهرستان های دهلران و آبدانان، تسلیت می گویم و از درگاه خداوند متعال برای همه آنان رحمت و رضوان الهی، برای مصدومان شفای عاجل و برای عموم بازماندگان صبر و آرامش مسئلت دارم. ضروری است مسئولان دستگاه های ذی ربط، ضمن رسیدگی فوری و تأمین همه امکانات درمانی موردنیاز برای مداوای مصدومان، با حضور و پیگیری مستمر، از خانواده های داغدار دلجویی به عمل آورند.
همچنین لازم است علل و ابعاد این حادثه با دقت و فوریت بررسی و نتایج آن به صورت شفاف اعلام شود. حفظ جان و سلامت نیروی کار، مسئولیتی جدی و غیرقابل اغماض است. باید با شناسایی و رفع زمینه های بروز حادثه، از تکرار چنین اتفاقاتی جلوگیری شود.
رئیس مجلس شورای اسلامی:
ناترازی انرژی با خرد جمعی و همراهی مردم برطرف می شود
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی در نشست علنی مجلس و در نطق پیش از دستور خود بیان کرد: برخی اظهارنظرهای مکرر درباره مسئله بنزین سبب ایجاد نگرانی میان مردم شده است. هر تصمیمی در این زمینه باید با اقناع افکار عمومی و به گونه ای باشد که کمترین فشار را به مردم تحمیل کند و لازم است متولیان این حوزه نیز حساسیت و اهمیت این موضوع را بیش از دیگران درک و از مواضع و اظهارنظرهای مداوم پرهیز کنند.
وی همچنین با اشاره به حادثه تلخ واژگونی اتوبوس کارکنان شرکت پتروپالایش دهلران تصریح کرد: مطلع شدیم تعدادی از کارکنان شریف شرکت پتروپالایش دهلران در حادثه تلخ واژگونی اتوبوس جان خود را از دست دادند. ضمن تسلیت این حادثه به خانواده های داغدار و به ویژه مردم شریف، شهیدپرور، غیور و متدین استان ایلام برای درگذشتگان رحمت و مغفرت الهی و برای مصدومان این حادثه شفای عاجل و کامل مسئلت دارم.
معاون اول رئیس جمهوری اعلام کرد:
ضرورت وحدت رویه اطلاع رسانی در حوزه بنزین
محمدرضا عارف، معاون اول رئیس جمهوری در نشست تعیین سیاست های کلان گندم برای سال ۱۴۰۶ با اشاره به ضرورت وحدت رویه در اطلاع رسانی دولت درباره مسائل مهم و حساس جامعه تأکید کرد: تصمیم های دولت درباره بنزین و فراورده های نفتی از طریق سخنگوی دولت یا مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فراورده های نفتی ایران اعلام می شود و مطالب مطرح شده از سوی دیگران در حاشیه نشست ها موضع و تصمیم الزامی دولت نیست. وی با تأکید بر ضرورت خودداری مسئولان از اظهارنظر درباره موضوع هایی که هنوز مراحل تصمیم گیری نهایی را طی نکرده اند، گفت: تقاضای من از همکاران در دولت این است که حتی وقتی دولت در آستانه اتخاذ تصمیمی قرار دارد، اما هنوز آن تصمیم نهایی نشده است، درباره آن صحبت نکنند.
سرپرست وزارت نفت تاکید کرد :
حمایت فوری و همه جانبه از بازماندگان و رسیدگی به مجروحان حادثه دهلران
سرپرست وزارت نفت در پی درگذشت تعدادی از کارکنان شرکت پتروپالایش دهلران در حادثه واژگونی اتوبوس، ضمن ابراز همدردی با خانواده های داغدار، بر حمایت فوری و همه جانبه از بازماندگان، رسیدگی به مجروحان و بررسی دقیق علل وقوع این حادثه تأکید کرد. در پیام حمید بورد آمده است: با اندوه و تأسف بسیار، خبر درگذشت تعدادی از همکاران شریف و زحمتکش شرکت پتروپالایش دهلران، از شرکت های وابسته به صندوق بازنشستگان صنعت نفت، در حادثه دلخراش واژگونی اتوبوس حین بازگشت از محل کار را دریافت کردم. بدین وسیله مراتب تسلیت و همدردی خود را با خانواده های داغدار و مردم شریف شهرستان آبدانان، ابراز می دارم و از خداوند متعال برای آن مرحومان علو درجات و برای بازماندگان صبر جمیل، مسئلت دارم. لازم است مدیران مربوطه در صندوق های بازنشستگی صنعت نفت، گروه سرمایه گذاری اهداف و شرکت پتروپالایش دهلران، از خانواده های داغدار، دلجویی نموده و هرگونه حمایت لازم به صورت فوری و همه جانبه به این عزیزان ارائه شود. همچنین اقدامات لازم به منظور رسیدگی فوری و مناسب به مجروحان این حادثه، انجام شود. مورد انتظار است مدیران و مسئولان مربوطه، علل وقوع این حادثه به طور دقیق و همه جانبه، بررسی و اقدام های لازم برای جلوگیری از تکرار چنین حوادثی انجام شود.
مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران اعلام کرد:
حفظ پایداری در شبکه گاز کشور
سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران درباره وضع کنونی شبکه گاز کشور و شرایط ذخایر گاز و سوخت گفت: امسال با وجود کاهش حدود ۱۳ درصدی تولید گاز کشور در پی حملات دشمن آمریکایی - صهیونیستی در ۲۷ اسفند به تأسیسات و چهار پالایشگاه مجتمع گاز پارس جنوبی، توانستیم پایداری شبکه گاز کشور را حفظ کنیم. اکنون حجم ذخایر گازوییل در مخازن سوخت مایع به بیش از سه میلیارد لیتر رسیده و گاز موردنیاز همه مصرف کنندگان بدون محدودیت به شبکه تحویل داده شده است. وی با اشاره به عملکرد بخش ذخیره سازی گاز تصریح کرد: امسال در دو مخزن شوریجه و سراجه رکوردهای قابل توجهی ثبت شد، به طوری که در مخزن شوریجه برای دومین سال پیاپی رکورد ذخیره سازی شکسته شد و در مخزن سراجه برای نخستین بار به رکوردی تاریخی دست یافتیم. مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران با بیان اینکه وضع پایداری شبکه تاکنون مطلوب بوده است، گفت: با ورود به فصل سرد سال و تغییر آرایش مصرف، سهم بخش خانگی و تجاری از مصرف گاز افزایش می یابد و از حجم گاز دردسترس سایر بخش ها کاسته می شود. توکلی با اشاره به شرایط تأمین گاز در زمستان پیش رو نیز بیان کرد: امسال با سالی استثنایی و بسیار دشوار در تأمین گاز روبه رو هستیم و دست کم ۱۱ استان کشور در معرض تنش گازی قرار دارند که این شرایط در سه استان مازندران، گلستان و خراسان شمالی گسترده تر خواهد بود.
معاون توسعه مدیریت و سرمایه انسانی وزیر نفت:
افزایش سقف حقوق کارکنان صنعت نفت آبان ماه اعمال می شود
صدیقه خزایی، معاون توسعه مدیریت و سرمایه انسانی وزیر نفت درباره شرایط خاص و دشوار فعالیت در صنعت نفت بیان کرد: با بهره گیری از ظرفیت های قانونی برنامه هفتم پیشرفت و پیگیری های مستمر سرپرست وزارت نفت و تعامل سازنده با سازمان اداری و استخدامی کشور و اعضای شورای حقوق و دستمزد، افزایش سقف خالص پرداختی میانگین ماهانه کارکنان مشمول صنعت نفت تصویب و ابلاغ شد.
معاون توسعه مدیریت و سرمایه انسانی وزیر نفت درباره جزئیات این مصوبه گفت: بر اساس مصوبه جدید، سقف خالص پرداختی میانگین ماهانه کارکنان مشمول، متناسب با نوع شغل، محل خدمت و برنامه کاری روزکار و اقماری، بین ۲۰ تا حداکثر ۸۵ درصد افزایش یافته است. همچنین دامنه مشمولان در سال جاری به گروه هایی از مشاغل اصلی تخصصی و فناوری اطلاعات در مناطق عملیاتی غیرگرمسیر توسعه یافته و توجهی ویژه نیز به کارکنان پالایشگاه آبادان، به عنوان تنها پالایشگاه دولتی کشور، با توجه به اهمیت راهبردی و شرایط خاص عملیاتی آن شده است.
خزایی تصریح کرد: افزایش سقف حقوق کارکنان مشمول از ابتدای فروردین ۱۴۰۵ محاسبه و اعمال خواهد شد و مابه التفاوت ناشی از اجرای این مصوبه، به همراه حقوق آبان به کارکنان مشمول پرداخت می شود.
معاون وزیرنفت در امور پالایش و پخش فراورده های نفتی تأکید کرد:
تدوین سازوکار عادلانه در سامان دهی کارت های اضطراری سوخت
محمدصادق عظیمی فر، مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فراورده های نفتی ایران در نشست تخصصی بررسی روند اجرای طرح سامان دهی کارت های اضطراری سوخت با قدردانی از همراهی استاندار هرمزگان و دستگاه های اجرایی در اجرای این طرح بیان کرد: با توجه به ماهیت ملی و حساس طرح سامان دهی کارت های اضطراری سوخت، باید سازوکاری دقیق، منصفانه و شفاف طراحی و اجرا شود تا سهمیه و نیاز سوختی مصرف کنندگان واقعی و فعالان اقتصادی نادیده گرفته نشود. همچنین در این نشست، درباره تأمین سوخت تاکسی های اینترنتی، خودروهای فعال در جزایر قشم و کیش و خودروهای دارای پلاک گذر موقت تصمیم گیری شد. بر اساس تصمیم اتخاذشده، سهمیه سوخت تاکسی های اینترنتی اسنپ و تپسی به صورت متمرکز از طریق ستاد مرکزی پایش و تأمین خواهد شد. همچنین، تمهیدهای لازم برای تأمین نیاز سوختی تاکسی های فعال در جزایر قشم و کیش و خودروهای دارای پلاک گذر موقت در نظر گرفته شد.افزایش ظرفیت و تعداد دستگاه های صدور آنی کارت هوشمند سوخت در استان نیز از دیگر دستورهای ابلاغ شده در این نشست بود.
تشکیل کارگروه مشترک برای رفع چالش ها
امید شاکری، مدیرعامل شرکت ملی صنایع پتروشیمی ایران در نشست هم اندیشی با مدیران عامل هلدینگ های صنعت پتروشیمی گفت: این نشست با هدف هم فکری و هم افزایی میان شرکت ملی صنایع پتروشیمی ایران، هلدینگ های پتروشیمی و انجمن صنفی کارفرمایی صنعت پتروشیمی برگزار شد تا مسائل و چالش های موجود شناسایی و راهکارهای عملی برای کاهش و رفع آنها بررسی شود. وی با اشاره به روند بازسازی و بازیابی واحدهای آسیب دیده در جریان جنگ تحمیلی تأکید کرد: بازگشت واحدهای آسیب دیده به چرخه تولید و فراهم کردن زمینه احیای ظرفیت های عملیاتی صنعت باید شتاب گیرد. مدیرعامل شرکت ملی صنایع پتروشیمی ایران با تأکید بر ورود جدی تر شرکت های پتروشیمی به حوزه تأمین خوراک در بخش بالادستی گفت: در این زمینه اقدام های مناسبی انجام شده و برنامه هایی نیز برای ادامه این مسیر در دست اجراست.
سرپرست وزارت نفت:
بازسازی پالایشگاه های آسیب دیده ۳شیفته دنبال می شود
سرپرست وزارت نفت از اجرای سه شیفته فعالیت های اجرایی در بعضی از بخش های پالایشگاه های گازی آسیب دیده پارس جنوبی با هدف شتاب در عملیات بازسازی و بازگرداندن هرچه سریع تر ظرفیت های تولید گاز به چرخه تولید خبر داد.
حمید بورد درنشست شورای معاونان وزارت نفت با اشاره به حادثه اخیرسکوی گازی فاز ۱۴ پارس جنوبی بیان کرد: متأسفانه در این سکو حادثه آتش سوزی رخ داد، اما با حضور به موقع نیروهای امدادی و عملیاتی، خوشبختانه این حادثه هیچ گونه تلفات جانی نداشت و خسارت ها نیز گسترده نبود.
وی با اشاره به بازدید میدانی خود از بررسی وضع محل حادثه گفت: هم اکنون نیروهای عملیاتی و تخصصی در محل مستقر هستند و اقدام های لازم برای تعمیر و بازسازی هرچه سریع تر تجهیزات آسیب دیده را انجام می دهند تا روند بازگشت سکو به چرخه تولید با شتاب پیگیری شود. سرپرست وزارت نفت با قدردانی از تلاش کارکنان صنعت نفت گفت: همکاران ما در مناطق عملیاتی با وجود همه دشواری ها پای کار هستند و اقدام هایی بزرگ انجام می دهند.
سرپرست وزارت نفت درباره بازدید میدانی از پالایشگاه های گازی آسیب دیده در جنگ تحمیلی در پارس جنوبی تصریح کرد: روند بازسازی ها به خوبی از سوی شرکت های ملی نفت و گاز ایران در حال انجام است.
وی با تأکید بر ضرورت پیگیری مستمر برنامه های تولید و بازسازی گفت: از همکارانم می خواهم با برگزاری نشست های هفتگی، روند اجرای طرح ها را دنبال کنند تا هیچ گونه وقفه ای در پیشبرد برنامه ها ایجاد نشود.
دریافت مجوزهای تأمین منابع مالی بازسازی ها
سرپرست وزارت نفت با بیان اینکه برای تسریع در اجرای عملیات بازسازی، پیگیری های متعددی انجام شده و منابع مالی موردنیاز نیز در حال تأمین است، بیان کرد: در این زمینه مجوزهایی برای تأمین منابع مالی از بانک ها صادر شده است. بورد با اشاره به لزوم افزایش سرعت عملیات بازسازی پالایشگاه های گازی افزود: فعالیت های اجرایی برخی از فازها به صورت سه شیفته دنبال خواهد شد تا عملیات در زمان کوتاه تری پایان یابد و بتوانیم هرچه سریع تر آنها را به چرخه تولید بازگردانیم. وی با بیان اینکه بازسازی پالایشگاه هایی که حدود چهار سال ساخت آنها زمان برده، در چند ماه بسیار سنگین است، تصریح کرد: تلاش کارکنان صنعت نفت در بازسازی تأسیسات بسیار ارزشمند است.
مدیرعامل شرکت پایانه های نفتی ایران اعلام کرد:
نوسازی زیرساخت های انتقال نفت در خارگ
عباس اسدروز، مدیرعامل شرکت پایانه های نفتی ایران، با تأکید بر اهمیت صیانت از زیرساخت های راهبردی صادرات نفت کشور، نگهداشت و نوسازی تأسیسات عملیاتی را از محورهای مهم حفظ آمادگی عملیاتی پایانه ها دانست. وی با اشاره به جایگاه راهبردی پایانه نفتی خارگ در زنجیره صادرات نفت کشور گفت: حفظ قابلیت اطمینان تجهیزات و تأسیسات، مستلزم برنامه ریزی دقیق برای تعمیرات، اجرای به موقع پروژه های نگهداشت و توجه مستمر به وضعیت فنی زیرساخت های عملیاتی است. در این مسیر، شناسایی نیازهای تعمیراتی و اقدام به موقع برای نوسازی تجهیزات می تواند در کاهش ریسک های عملیاتی و افزایش پایداری فعالیت های پایانه نقش مؤثری داشته باشد. اسدروز با تأکید بر ضرورت اجرای پروژه های تخصصی مطابق با الزام های فنی و ایمنی افزود: در پروژه هایی از این دست، افزون بر کیفیت اجرای عملیات، توجه به ملاحظات ایمنی، هماهنگی میان واحدهای تخصصی و استفاده از ظرفیت کارشناسان و نیروهای فنی اهمیت ویژه ای دارد. اجرای اصولی این اقدام ها، زمینه حفظ آمادگی تأسیسات و پشتیبانی مطمئن از فرایند انتقال و بارگیری نفت را فراهم می کند.
مدیرعامل شرکت پایانه های نفتی ایران همچنین بر اهمیت رویکرد پیشگیرانه در نگهداشت تجهیزات تأکید کرد؛ رویکردی که با پایش مستمر وضعیت تأسیسات و برنامه ریزی برای تعمیر و تعویض به موقع تجهیزات، از بروز اختلالات احتمالی جلوگیری و به افزایش عمر مفید زیرساخت ها کمک می کند.
آمادگی ایران برای اجرای پروژه های بزرگ نفتی در ارمنستان
سرپرست وزارت نفت با تأکید بر ظرفیت گسترده همکاری های نفتی ایران و ارمنستان گفت: ایران آمادگی دارد توانمندی های فنی و مهندسی خود را برای اجرای پروژه های عظیم انرژی و ساخت پالایشگاه در ارمنستان به کار گیرد. حمید بورد در دیدار با داویت خوداتیان، وزیر مدیریت منطقه ای و زیرساخت ارمنستان، با یادآوری همکاری های مثبت دو کشور بیان کرد: وزارت نفت ایران هیچ گونه سقفی برای توسعه ارتباطات با این کشور قائل نیست. وی با تأکید بر آمادگی کامل ایران برای تقویت همکاری ها در زمینه های مختلف انرژی افزود: مذاکرات مطلوبی درباره حضور بخش خصوصی ایران برای ساخت پالایشگاه در ارمنستان انجام شده است که آماده دریافت پیشنهادها و نظرهای این کشور در این زمینه هستیم. سرپرست وزارت نفت با پیشنهاد مسیرهای جدید تجارت گازی با ارمنستان گفت: وزارت نفت ایران آماده است همکاری ها در این زمینه را از مسیرهای مختلف و جدید بررسی فنی کند و توسعه دهد.
بورد با اشاره به ظرفیت ها و توانمندی های شرکت های زیرمجموعه صندوق بازنشستگی نفت ادامه داد: این مجموعه امکانات کاملی برای همکاری های مختلف با کشور ارمنستان دارد. وی با اعلام آمادگی ایران برای صادرات ال پی جی به ارمنستان بدون هیچ محدودیتی بیان کرد: ایجاد زیرساخت های لازم در این زمینه نیز از دیگر توانمندی های ایران است که می تواند در اختیار ارمنستان قرار دهد. سرپرست وزارت نفت با تأکید بر اینکه پیشنهادهای دو طرف در کارگروه مشترک بررسی فنی و پیگیری شود، افزود: به تجارب ایران در صنعت نفت اعتماد داشته باشید، زیرا این تجارب در سخت ترین شرایط تحریم کسب شده است و می توانیم در بالاترین سطح با ارمنستان همکاری کنیم.
علاقه مندی ارمنستان برای توسعه همکاری های انرژی با ایران
داویت خوداتیان، وزیر مدیریت منطقه ای و زیرساخت ارمنستان نیز در این نشست با اعلام اینکه دو کشور سال های متمادی است که همکاری موفقی در زمینه تهاتر گاز و برق دارند، گفت: ارمنستان به توسعه تجارت گاز و فراورده های نفتی با ایران علاقه مند است.
وی با یادآوری همکاری های مثبت و مناسب دو کشور در حوزه انرژی تأکید کرد: ارمنستان آمادگی دارد با بخش خصوصی ایران نیز در زمینه های مختلف انرژی همکاری داشته باشد.
بازسازی انبارهای آسیب دیده نفت
براساس برنامه ادامه دارد
مدیر پروژه بازسازی انبارهای آسیب دیده نفت دیده تأکید کرد: با توجه به حمله دشمنان به انبارهای نفت تهران و البرز، اکنون با اقتدار اعلام می کنیم که چرخه تولید، ذخیره، انتقال و توزیع فراورده های نفتی در استان های تهران، البرز و نیمه شمالی کشور بدون کوچک ترین وقفه ای جریان دارد و مسیر توسعه و تکمیل فازهای بعدی بازسازی تأسیسات آسیب دیده با قدرت ادامه خواهد داشت.
آرش عرب در حاشیه بازدید حمید بورد، سرپرست وزارت نفت از انبار نفت ری با تشریح ابعاد خسارت های وارد شده و چالش های اجرایی پروژه بازسازی انبارهای نفت استان های تهران و البرز گفت: در سخت ترین شرایط و هم زمان با حملات دشمن، با عزم جهادی و برنامه ریزی فشرده وارد میدان شدیم. وی با اشاره به حجم عظیم فعالیت های انجام شده در کوتاه ترین زمان ممکن افزود: با اجرای ده ها کیلومتر پایپینگ، عملیات حجیم جوشکاری، بازسازی و راه اندازی اضطراری تلمبه خانه ها و مخازن در شرایط خاص ازجمله تقارن با ماه های مبارک رمضان و تعطیلات نوروز توانستیم بخشی از زیرساخت های آسیب دیده را به چرخه بهره برداری بازگردانیم. مدیر پروژه بازسازی انبارهای آسیب دیده نفت تصریح کرد: ثبت رکوردهای کم نظیر در بارگیری و انتقال روزانه میلیون ها لیتر فراورده، آن هم در شرایطی که با اوج مصرف و محدودیت های عملیاتی روبه رو بودیم، تنها با لطف الهی و در سایه تلاش های نیروهای خدوم و متخصص بومی محقق شد.
عرب با تأکید بر اینکه هدف اصلی ما صیانت از آسایش عمومی و جلوگیری از کوچک ترین اختلال در زندگی مردم است، بیان کرد: امروز با اقتدار اعلام می کنیم که چرخه تولید، ذخیره، انتقال و توزیع فراورده های نفتی در استان های تهران، البرز و نیمه شمالی کشور بدون کوچک ترین وقفه ای جریان دارد و مسیر توسعه و تکمیل فازهای بعدی با قدرت ادامه خواهد داشت.
وزیر امور خارجه:
امنیت انرژی منطقه به همکاری پایدار اعضای اکو نیاز دارد
وزیر امور خارجه کشورمان با اشاره به تأثیر تجاوزهای آمریکا و رژیم صهیونیستی بر امنیت انرژی منطقه، تقویت همکاری های انرژی و ایجاد سازوکاری منطقه ای پایدار و قابل اتکا را برای تضمین جریان انتقال انرژی و کاهش آسیب پذیری کشورها ضروری دانست.
سیدعباس عراقچی در نشست شورای وزیران امور خارجه سازمان همکاری اقتصادی (اکو) در اسلام آباد با اشاره به اهمیت همکاری های منطقه ای در حوزه انرژی بیان کرد: با توجه به تأثیر فزاینده تجاوزهای آمریکا و رژیم صهیونیستی بر امنیت انرژی منطقه، تقویت همکاری های انرژی به ضرورتی فوری و راهبردی تبدیل شده است.
وی با بیان اینکه منطقه به چارچوب امنیتی مستقل و سازوکار منطقه ای، قابل اتکا و پایدار در حوزه انرژی نیاز دارد، افزود: چنین سازوکاری باید از جریان انتقال انرژی صیانت کند، تأمین باثبات انرژی را تضمین کند و آسیب پذیری های ناشی از عوامل خارجی را کاهش دهد.
وزیر امور خارجه تصریح کرد: افزایش تاب آوری جمعی در برابر شوک ها و اختلالات ژئوپلیتیک، مستلزم تقویت همکاری های مشترک و ایجاد سازوکارهای پایدار منطقه ای در حوزه انرژی است. عراقچی تجارت، حمل ونقل و انرژی را سه رکن راهبردی همکاری های سازمان اکو دانست و گفت: تقویت ارتباطات و پیوندهای منطقه ای، تسهیل تجارت درون منطقه ای و ارتقای همکاری های انرژی، تاب آوری جمعی کشورهای عضو را افزایش می دهد و به شکل گیری منطقه ای یکپارچه تر و متکی به ظرفیت های داخلی کمک می کند.
وی با اشاره به تحولات منطقه ای، بر ضرورت شکل گیری گفت وگویی واقعی، فراگیر و با محوریت کشورهای منطقه درباره ترتیبات امنیتی تأکید کرد و افزود: این گفت وگو باید بر اصول جلوگیری از استفاده هر کشور ثالث از قلمرو یا تأسیسات یک کشور برای تجاوز علیه کشور دیگر استوار باشد.
وزیر امور خارجه با اشاره به چشم انداز دهه آینده سازمان اکو، بر اجرای عملی همکاری ها و تحقق دستاوردهای قابل اندازه گیری تأکید کرد.
سرپرست وزارت نفت از قهرمانان بی ادعای تولید در قلب خلیج فارس قدردانی کرد
با سپر جان برای ایران
مشعل | سکوی گازی فاز 14 پارس جنوبی در تاریخ ۱۹ آبان امسال دچارآتش سوزی شدکه خوشبختانه خسارت جانی در بر نداشت و با اقدام به موقع نیروهای عملیاتی و ایمنی هر17 نفر کارکنان مستقر دراین سکوی گازی به خشکی انتقال یافتند و آتش سوزی آن درکوتاه ترین زمان ممکن مهار شد. در پی این حادثه، حمید بورد، سرپرست وزارت نفت، درسفر به عسلویه و حضور در سکوی D فاز 14 پارس جنوبی افزون بر گزارش گیری و بازدید از شرایط این سکوی گازی، موجب دلگرمی کارکنان شد و از تلاش های کارکنان سکوهای دریایی در امر تولید قدردانی کرد .
در پی وقوع حادثه آتش سوزی سکوی گازی فاز14 پارس جنوبی، حمید بورد سرپرست وزارت نفت که به منظور بازدید از سکوی آسیب دیده راهی عسلویه شده بود، با حضور درجمع کارکنان و قدردانی از آنها برای مدیریت این حادثه و بر بازگشت این سکو به چرخه تولید تاکید کرد.
وی درجریان بازدید از سکوی D فاز ۱۴ پارس جنوبی با اشاره به تلاش شبانه روزی کارکنان صنعت نفت برای استمرار تولید گاز در شرایط دشوار گفت: امروز برای عرض خداقوت و خسته نباشید به همکاران زحمتکش خود به این منطقه آمده ام تا به ملت شریف ایران بگویم که صنعت نفت در سخت ترین شرایط نیز برای ایران و کشور قهرمانمان ایستاده است.
سرپرست وزارت نفت با اشاره به وقوع آتش سوزی در این سکو افزود: آتش سوزی رخ داده با استفاده از ظرفیت کشتی های آتش خوار و امکانات موجود در منطقه مهار و اطفا شد و همکاران نیز بلافاصله برای آغاز عملیات بازسازی و تعمیرات در محل مستقر شدند. بورد درباره عملیات نجات کارکنان حاضر در سکو نیز گفت: همکارانی که هنگام وقوع حادثه در محل مشغول کار بودند، با تلاش نیروهای امدادی از دریا نجات یافتند. عملیات نجات این افراد نیز کار سنگینی بود و خوشبختانه تلفات جانی نداشتیم. این حادثه خسارت های تجهیزاتی به همراه داشت و بخشی از تجهیزات سکو دچار آتش سوزی شد. وی با قدردانی از تلاش کارکنان شرکت نفت و گاز پارس برای مدیریت شرایط پس از حادثه تصریح کرد: به زودی با انجام عملیات بازسازی، فعالیت در این سکو از سرگرفته می شود، ضمن اینکه حجم گازی که در پی این حادثه از دست رفته، از طریق دیگرسکوها جبران شده است.
همکاران در سخت ترین شرایط مشغول کار هستند
سرپرست وزارت نفت ادامه داد: من ازطرف رئیس جمهوری و اعضای هیئت دولت به همکارانم خسته نباشید می گویم؛ همکارانی که در سخت ترین شرایط مشغول کار هستند و امیدوارم بتوانیم زحمات این عزیزان را جبران کنیم.
بورد با تأکید بر اهمیت حضور در کنار کارکنان در شرایط دشوارتصریح کرد: انصاف و منطق حکم می کرد که در نخستین فرصت به دیدار این همکاران بیاییم و از نزدیک از تلاش های آنان قدردانی کنیم. شاید کاری که همکاران ما در چنین شرایطی و در این منطقه انجام می دهند، از بسیاری از فعالیت های دیگر دشوارتر باشد. وی خطاب به خانواده های عزیزی که همسران، پدران و فرزندانشان در سکوهای دریایی مشغول به کار هستند، تصریح کرد: شما نیز در این مجاهدت و تلاش قهرمانانه شریک هستید. اینجا فقط موضوع حقوق و دستمزد، اشتغال و درآمد نیست، بلکه تلاش و خدمت در مسیر سربازی برای کشور است و شما نیز همراه و شریک این قهرمانان هستید. سرپرست وزارت نفت گفت: همکاران ما در این صنعت، سربازان و قهرمانان ملی کشور هستند و بی تردید خانواده های عزیز آنها نیز در این مسیر سهیم هستند. امیدوارم همه با هم و با همدلی و همراهی، برای آبادانی ایران تلاش کنیم و در این جهاد بزرگ شریک باشیم.
پیگیری بازسازی با نگاه ملی
بورد همچنین در نشست بررسی روند اجرای طرح های بازسازی پالایشگاه های آسیب دیده درجنگ تحمیلی سوم با اشاره به روند مطلوب بازسازی ها گفت: مسیر بازسازی ها مسیری درست است، اما درخواستم این است که زمینه پیشبرد سریع تر فعالیت ها فراهم شود؛ به ویژه در پروژه های فازهای ۹ و ۱۰ که لازم است با جدیت بیشتری دنبال شوند. وی با تأکید بر اینکه پروژه های در حال اجرا نباید فقط از منظر طرح های صنعتی ارزیابی شوند، افزود: این طرح ها اقدام هایی اساسی و ملی هستند که با منافع کشور ارتباط مستقیم دارند.
سرپرست وزارت نفت با تأکید بر ضرورت جلوگیری از توقف تولید در صنایع بیان کرد: شما به یک جامعه خدمت می کنید. تلاش شما به پایداری زندگی میلیون ها نفر و استمرار فعالیت های اقتصادی کشور کمک می کند.
بورد با اشاره به اینکه امروز همه نگاه ها به صنعت نفت است، تصریح کرد: اقدام های بسیار مناسبی برای حفظ پایداری تولید و تأمین انرژی کشور در صنعت نفت انجام شده که دستاورد بسیار مهمی است. امروز اگر کشور با بحران جدی در حوزه انرژی روبه رو نشده، نتیجه مدیریت صحیح و تلاش مجموعه کارکنان صنعت نفت و گاز است. وی با تأکید بر اینکه درخواست من این است که نگاه به فعالیت ها در صنعت نفت فقط نگاه پروژه ای نباشد، گفت: نباید تصور کنیم که با تکمیل یک پروژه و پایان عملیات اجرایی، مسئولیت ما نیز تمام می شود. آنچه اهمیت دارد، نتیجه این تلاش ها در تأمین پایدار گاز، حفظ آرامش خانواده ها، استمرار فعالیت صنایع و پایداری کشور است؛ بنابراین باید با همین نگاه ملی و مسئولانه، کار را با جدیت ادامه دهیم.
ضرورت همراهی مردم با کارکنان صنعت نفت
سرپرست وزارت نفت همچنین با اشاره به شرایط دشوار فعالیت در منطقه و ضرورت همراهی مردم با کارکنان صنعت نفت گفت: لازم است ملت شریف ایران با فرزندان خود در صنعت نفت همکاری کنند تا بتوانیم امسال نیز با مدیریت مصرف و پیوستن به پویش ۱۸ تا ۲۰ درجه سانتیگراد، از این شرایط سخت عبور کنیم. بورد با تأکید بر ضرورت صرفه جویی به ویژه در بخش های خانگی و تجاری افزود: از مردم درخواست می کنیم در مصرف گاز صرفه جویی کنند تا بتوانیم گاز موردنیاز همه نقاط کشور را تأمین کنیم و همانند پارسال، امسال را نیز با سربلندی در پیشگاه خداوند و ملت بزرگ ایران پشت سر بگذاریم. وی هدف اصلی از این بازدید را دیدار با کارکنان صنعت نفت و قدردانی از تلاش های آنان دانست و گفت: همان طور که رزمندگان و نیروهای مدافع کشور در خط مقدم ایستادگی می کنند، کارکنان صنعت نفت نیز سربازان ملت ایران در خط مقدم اقتصادی هستند.
نجات کارکنان با مدیریت یکپارچه بحران
شهرام احمدی، مدیرکل اچ اس ای وزارت نفت نیز درتشریح ابعاد مختلف مدیریت بحران و اقدام های انجام شده برای نجات کارکنان این سکو گفت: پس از پشت سر گذاشتن لحظات بسیار سخت، اشک شوق و خوشحالی را در چشمان یکایک همکاران شاهد بودیم. در این عملیات، کار تیمی هماهنگ و گسترده ای شکل گرفت تا کارکنان حادثه دیده با سلامت به خشکی منتقل شوند.
وی با تأکید بر مخاطرات خاص فعالیت در سکوهای دریایی افزود: کار در تأسیسات دریایی به دلیل محصور و دورافتاده بودن، محدودیت دسترسی به امکانات، دشواری پشتیبانی و تأثیر عوامل کنترل ناپذیر جوی، پیچیدگی های بیشتری در مقایسه با فعالیت در مناطق خشکی و پالایشگاهی دارد و همین موضوع ضرورت آمادگی و برنامه ریزی دقیق برای شرایط اضطراری را دوچندان می کند. مدیرکل اچ اس ای وزارت نفت مدیریت شرایط اضطراری را از حلقه های مهم در کنترل این حادثه دانست و بیان کرد: در نخستین مرحله، گروه مستقر روی سکو با انجام اقدام های عملیاتی لازم، شرایط را برای ایمن سازی تأسیسات فراهم کرد. قطع جریان گاز در چاه ها، تخلیه فشار از سکو و هدایت کارکنان به سمت قایق نجات با همراهی رئیس سکو و افسر اچ اس ای نیز از اقدام هایی بود که در این مرحله انجام شد.احمدی همچنین با اشاره به عملکرد قایق نجات در شرایط نامساعد دریایی تصریح کرد: اطمینان از صحت عملکرد قایق های نجات، یکی از مواردی است که به صورت مستمر در برنامه های ایمنی سکوها کنترل می شود.وی افزود: در زمان وقوع حادثه، بر اساس اطلاعات هواشناسی، ارتفاع موج دریا به حدود ۲۰ فوت رسیده بود، باوجوداین قایق نجات عملکرد مناسبی داشت و توانست نقش مؤثری در حفظ جان کارکنان ایفا کند.مدیرکل اچ اس ای وزارت نفت در ادامه، نقش کمیته مدیریت بحران شرکت نفت و گاز پارس را در سازمان دهی عملیات امداد و نجات مهم ارزیابی کرد و افزود: هم زمان با وقوع حادثه، گروه مدیریت بحران شرکت نفت و گاز پارس به سرعت وارد عمل شد و با رعایت پروتکل ها، هماهنگی های لازم برای اجرای عملیات امداد و نجات در شرایط نامساعد جوی و طی ساعات شب را انجام داد.احمدی بیان کرد: اجرای موفق چنین عملیات هایی بدون طراحی و تدوین قبلی نقشه راه، پیش بینی سناریوهای اضطراری و تعامل میان ارگان های مختلف امکان پذیر نیست و در این حادثه نیز هماهنگی میان بخش های مختلف و عملکرد منسجم تیم های عملیاتی، زمینه ساز دستیابی به نتیجه مطلوب شد.
مدیر عامل شرکت انتقال گاز ایران در گفت و گو با مشعل از ایستادگی کارکنان در روزهای جنگ می گوید
خوشنامان گمنام
مشعل | همه قهرمانان روزهای جنگ در قاب دوربین ها دیده نمی شوند؛ برخی در امتداد هزاران کیلومتر خطوط انتقال گاز، در ایستگاه های تقویت فشار و تأسیساتی حضور دارند که شاید نامشان کمتر شنیده شود، اما رفاه و آسایش روزمره میلیون ها نفر به عملکرد و تلاش آنان وابسته است. در امتداد هرخط انتقال گاز مدفون شده در دل خاک، زنجیره ای پیچیده از تلاش ها، تخصص ها نهفته است؛ زنجیره ای بزرگ که در روزهای عادی کمتر به چشم می آید، اما اهمیت راهبردی آن هنگام جنگ و بحران بیش از هر زمانی دیگر آشکار می شود.
در روزهایی که صدای انفجار از گوشه وکنار کشور به گوش می رسید و زیرساخت های انرژی در معرض تهدید دشمن آمریکایی - صهیونی قرار داشتند، جبهه ای دیگر برای حفظ جریان زندگی روزمره شکل گرفته بود؛ جبهه ای که سنگرهایش نه فقط در میدان های نظامی، بلکه از سواحل داغ جنوب تا قلب جنگل های هیرکانی گسترده شده بود. کارکنان شرکت انتقال گاز ایران در سراسر کشور، میان تهدیدها و دشواری ها ایستادند تا پایداری شبکه و استمرار خدمت رسانی به مردم دچار اختلال نشود. پیمان خضرایی، مدیرعامل شرکت انتقال گاز ایران، تعهد و آمادگی مردانی را روایت می کند که پایداری انرژی کشور مرهون تلاش آنهاست. مشروح این گفت وگو را با خبرنگار مشعل می خوانید.
سال گذشته در دو مقطع زمانی، شاهد حملات دشمن آمریکایی- صهیونی به زیرساخت های انرژی کشوردر مناطق مختلف بودیم؛ از رویارویی با شرایط و گذار از آن روزها بگویید.
سال 1404 دو دوره جنگ را تجربه کردیم؛ یکی جنگ ۱۲روزه و دیگری جنگ رمضان یا همان جنگ 40 روزه که هرکدام شرایط و ویژگی هایی متفاوت داشتند. در ابتدا و شروع جنگ ۱۲روزه تقریبا هیچکس تصور نمی کرد چنین اتفاقی رخ دهد و تا حدی غافلگیر شدیم، اما در جنگ رمضان(40 روزه) اگرچه قابل پیش بینی نبود، اما تجربه جنگ 12 روزه باعث شد با آمادگی و شناخت بیشتری با شرایط جنگی روبه رو شویم.
به یاد دارم درجنگ ۱۲روزه، پس از حمله دشمن آمریکایی-صهیونی و شهادت جمعی از فرماندهان، در نخستین فرصت به محل کار رفتیم و درجلسه ای فوری، شرایط و میزان آمادگی عملیاتی ارزیابی شد. پس از آن نشست ستاد بحران شرکت ملی گاز ایران با حضور سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران برگزار و در آن اقدام های لازم برای مدیریت شرایط بررسی شد.
در ساعات نخست حمله دشمن، اطلاعات دقیق و قابل اتکایی در اختیار نداشتیم و منابع خبری نیز پاسخگوی نیازهای عملیاتی نبودند، اما با تجمیع اطلاعات درستاد بحران و بهره گیری از ارتباط یکپارچه میان بخش های مختلف شبکه ملی گاز، تصویر دقیق تری ازشرایط به دست آمد و بر اساس آن، برنامه ها و سناریوهای لازم تدوین و به مناطق عملیاتی شرکت انتقال گاز ایران ابلاغ شد.
تلاش مجموعه انتقال گاز ایران درجنگ 12 روزه این بود که آسیب پذیری شبکه حداقل و اقدام های مرتبط با پدافند غیرعامل نیز در بالاترین سطح باشد.
در جنگ رمضان تا چه حد بر شرایط چیره شدید و آن را مدیریت کردید؟
درحمله دشمن به ساختمان های مجاور، پرتابه های دشمن را می دیدم و درهمان لحظات بودکه با صدای ناشی از عبوریک پرتابه، شیشه های ساختمان ستاد نیز شروع به لرزیدن کرد. درآن لحظات نفسگیر، نخستین و مهم ترین دغدغه، حفظ جان همکاران بود؛ به همین دلیل شرایط برای خروج آرام و ایمن کارکنان از محیط کار فراهم شد. برای اطمینان، خودم کنار راه پله هامستقر شدم و با کمک همکاران، تلاش کردیم تخلیه همکاران تا آخرین نفر به طور ایمن انجام شود.
همزمان با تخلیه کارکنان، خبرحمله و برخورد پرتابه دشمن به یکی از خطوط لوله انتقال گاز اعلام شد و به این ترتیب، با موضوع مهم عملیاتی در شبکه انتقال گاز کشور نیز مواجه شدیم؛ طبیعی است در چنین شرایطی سطح نگرانی و فشار روانی افزایش یابد، اما شرایط باید به نحوی مدیریت می شد که کمترین مشکل متوجه شبکه انتقال گاز باشد؛ از این رو لازم بود برای رویارویی با موارد پیش آمده برنامه داشته باشیم. اهمیت پایداری شبکه و استمرار صادرات گاز، ضرورت مدیریت سریع حادثه و بازگرداندن خط به مدار را دو چندان کرده بود؛ به همین دلیل به منظور رفع مشکل پیش آمده، هماهنگی های لازم انجام شد وتیم های عملیاتی به منطقه اعزام شدند. با وجود احتمال حمله مجدد دشمن و هشدار مسئولان مبنی برترک محل، ترمیم خط لوله یاد شده با غیرت و احساس مسئولیتی مثال زدنی انجام شد و خط انتقال آسیب دیده که اهمیت راهبردی بسیاری هم داشت، در کمتر از 10ساعت با رعایت ملاحظات ایمنی به مدار بازگشت.
این عملیات چه تجربه ای برای شما و همکارانتان به همراه داشت؟
یکی از مهم ترین تجربه های این عملیات در روزهای جنگ، استفاده از تخصص و مهارت نیروهای با تجربه برای بازنگری در شیوه اجرای تعمیرات و انتخاب روش متناسب با شرایط اضطراری و جنگی بود. با توجه به وضعیت آن زمان، روشی انتخاب شد که عملیات در کوتاه ترین زمان ممکن به نتیجه برسد. در شرایط عادی، انجام چنین تعمیراتی ممکن بود تا ۴۸ ساعت زمان ببرد، اما با تکیه بر توان تخصصی همکاران و پذیرش ریسک های متناسب از سوی تیم مدیریتی، عملیات با وجود تهدیدهای دشمن آمریکایی - صهیونیستی، در زمانی کوتاه تر انجام شد.
جنگ رمضان از رویکرد مدیریتی چه تجربه ای برای شما دربرداشت؟
اقدام هایی که در جنگ 12 روزه انجام شده فقط تصمیم هایی مقطعی و مختص آن روزها نبود، بلکه بر پایه تجربه ، آموزش ، دستورعمل و مانورهایی بود که پیش از این برای رویارویی با شرایط اضطراری در سازمان پیش بینی و نهادینه شده بود. جنگ رمضان نیز شرایطی متفاوت را پیش روی ما قرار داد و ضرورت استفاده از این آمادگی ها را بیش از گذشته نشان داد. یکی از مهم ترین اقدام های مهم درجنگ رمضان(40 روزه) بازنگری در شیوه استقرار ماشین آلات و تجهیزات عملیاتی شرکت انتقال گاز بود. این شرکت ناوگان قابل توجهی از ماشین آلات و تجهیزات را در اختیار داردکه بخشی از آنها در یاردهای عملیاتی مستقر بودند. تجربه به دست آمده درجنگ۱۲روزه موجب شد تا پراکندگی استقرار آنها در دستور کار قرار گیرد؛ به طوری که ناوگان
عملیاتی شرکت انتقال گاز و تجهیزات آن آسیب چندانی نبینند. این تجربه نشان داد که استفاده از درس آموخته های دوره های قبلی و پیش بینی تدابیرحفاظتی، تا چه اندازه در صیانت از سرمایه ها و حفظ ظرفیت عملیاتی شرکت اهمیت دارد.
درجنگ رمضان باچه تصمیم گیری های دشواری روبه رو شدید؟
در شرکت انتقال گاز ایران، تصمیم گیری درباره مسائل داخل شبکه و عملیات روزمره، عمدتا به عهده مدیرعامل و مدیران مناطق عملیاتی است. البته هرگاه تصمیمی بر بخش های دیگر زنجیره گاز، ازجمله پالایشگاه ها یا شرکت های گاز استانی، تأثیرگذار باشد، هماهنگی با مجموعه های مرتبط ضرورت دارد؛ زیرا شبکه گاز به صورت یکپارچه فعالیت می کند و هر اقدام باید با در نظر گرفتن شرایط بخش های بالادستی و پایین دستی انجام شود. یکی ازموقعیت هایی که تصمیم گیری در آن اهمیت زیادی داشت، صیانت از تاسیسات وحفظ پایداری شبکه صادرات گاز به کشور همسایه بود. در آن مقطع، هشدارهایی درباره احتمال حمله به محدوده این تأسیسات دریافت کرده بودیم؛ از یک سو، حفظ جان و تأمین امنیت همکاران اولویت داشت و از سوی دیگر، توقف صادرات گاز می توانست پیامدهای فنی و بین المللی به همراه داشته باشد. تصمیم بر این شد که کارکنان به محل امن منتقل شوند و با حضورحداقلی نیرو ها در اتاق کنترل، شرایط برای صادرات گاز از ایستگاه مربوطه پایدار بماند؛ آن چندساعت که همکاران در محل امن مستقر شده بودند تا وضعیت از حالت هشدار خارج شود، بسیار نگران کننده بود؛ اگرچه، دشمن آمریکایی ـ صهیونیستی به نزدیکی یکی ازتأسیسات گازحمله کرد، اما خوشبختانه آسیبی به کارکنان و ایستگاه صادراتی وارد نشد و جریان صادرات گاز نیز با وجود تأکید بر تخلیه کامل منطقه و توقف صادرات، بی هیچ وقفه ای ادامه یافت.
در حمله دشمن به پالایشگاه های پارس جنوبی اولویت اصلی شرکت انتقال گاز ایران چه بود و چه اقدام هایی انجام شد؟
با آسیب دیدن پالایشگاه های پارس جنوبی، بخشی از ظرفیت تولید گاز کشور از مدار خارج شد. درچنین شرایطی، با توجه به محدودیت های ایجادشده، مدیریت شبکه باید به صورت یکپارچه و با هماهنگی دیسپچینگ شرکت ملی گاز ایران انجام می شد. در آن مقطع، اولویت اصلی این بود که گازرسانی به شهرها و مشترکان خانگی دچار اختلال نشود.
نکته مهم این است که قطع جریان گاز در شبکه شهری با قطع برق تفاوت دارد. زمانی که فشار شبکه گاز از حد مشخصی پایین تر می آید، رگولاتورهای نصب شده در ورودی منازل و دیگر مصرف کنندگان، به عنوان تجهیزات ایمنی، جریان گاز را قطع می کنند. این تجهیزات به گونه ای طراحی شده اند که درصورت افت فشار و خاموش شدن وسایل گازسوز، از ورود مجدد گاز و بروز حوادث احتمالی جلوگیری می کنند؛ به همین دلیل، برقراری دوباره جریان گاز، به سادگی وصل کردن یک کلید برق نیست. رگولاتورها باید به صورت دستی و با مراجعه نیروهای متخصص، بررسی و دوباره فعال شوند. بر همین اساس، اولویت شرکت ملی گاز ایران و مجموعه های فعال در زنجیره گاز این بود که با مدیریت مصرف و توزیع، از قطع گاز در شبکه داخلی و به ویژه بخش خانگی جلوگیری شود. درجریان حمله دشمن آمریکایی ـ صهیونیستی به پالایشگاه های پارس جنوبی، با توجه به محدودیت ایجاد شده در تولید گاز و برای حفظ پایداری شبکه، اقدام هایی در زمینه اولویت بندی مصرف انجام و در کوتاه ترین زمان شرایط برای بهبود پایداری شبکه آماده شد .
شرکت انتقال گاز ایران چگونه پایداری شبکه را در برابر حملات حفظ کرد؟
محدوده مسئولیت شرکت انتقال گاز ایران، انتقال گاز با فشار بالا از پالایشگاه ها تا تحویل آن به شرکت های گاز استانی به خصوص شرکت گاز استان تهران را شامل می شود. همکاران شرکت گاز استان های کشورنیز در آن شرایط دشوار، تلاش بسیار ارزشمندی انجام دادند. نیروهای امدادی گاز باید در شرایطی که همچنان در معرض حملات قرار داشتند، برای ایمن سازی شبکه و قطع گاز در محل های آسیب دیده اقدام می کردند.این تلاش ها و فداکاری ها شایسته توجه و قدردانی است؛ اگرچه در پوشش رسانه ای، معمولا فعالیت نیروهای امدادی شرکت های گاز کمتر از دیگر گروه های امدادی دیده می شود، در حالی که نقش آ نها در جلوگیری از بروز حوادث ثانویه بسیار مهم است. در شرکت انتقال گاز ایران نیز برای جلوگیری از اختلال در شبکه و مدیریت شرایط اضطراری، اقدام های گسترده مانند بیش از ۵۵۰ مورد تغییر آرایش شبکه انجام شد. همکاران منطقه ۱۰ عملیات انتقال گاز که وظیفه دریافت گاز از پالایشگاه های پارس جنوبی را به عهده دارند، در شرایط دشوار و با وجود احتمال تکرار حملات، برای کنترل جریان گاز و جلوگیری از ورود گاز اضافی به پالایشگاه های آسیب دیده اقدام کردند. 14 مورد عملیات تغییر وضعیت و آرایش ایستگاه های تقویت فشار گاز، از دیگر اقدام هایی بود که با توجه به شرایط خاص شبکه و ضرورت حفظ پایداری انتقال گاز انجام شد.
در بحبوحه جنگ رمضان نظارت بر شبکه انتقال گاز چگونه انجام می شد؟
ایران دارای شبکه انتقال گاز بسیارگسترده ای به طول بیش از 40 هزار کیلومتر است که با وجود تجهیزات کنترلی موجود در مسیر، پایش آن به ویژه در شرایطی مثل جنگ رمضان، بسیار سخت و پرمسئولیت است. در جنگ رمضان همه همکاران چه در ستاد و چه در مناطق عملیاتی شرکت انتقال گاز ایران، این شبکه گسترده را به طور کامل رصد و کنترل می کردند، زیرا افزون بر احتمال آسیب به واسطه حملات هوایی دشمن، نگرانی هایی نیز درباره خرابکاری از سوی نیروهای خرابکار در خطوط انتقال وجود داشت.
به منظور جلوگیری از خرابکاری های احتمالی، گشت های پیاده و خودرویی در طول مسیر خطوط انتقال گاز انجام شد؛ به طوری که حدود ۲۰۰ هزار مورد گشت و پایش به ثبت رسید. درجریان این بررسی ها، موارد مشکوکی ازجمله پرتابه های عمل نکرده و تجهیزات انفجاری در مجاورت خطوط شناسایی و موضوع برای پیگیری به مراجع مسئول گزارش شد. درچندین مورد نیز با هوشیاری همکاران و هماهنگی با نیروهای انتظامی و امنیتی، تهدیدهای احتمالی نیروهای خرابکار شناسایی و برطرف شد. برای درک ابعاد این مسئولیت باید توجه داشت که شبکه انتقال گاز، سراسر کشور را پوشش می دهد و حفظ پایداری آن به حضور و آمادگی دائم نیروها نیاز دارد. همکاران ما در طول جنگ رمضان، با اتکا به دستورعمل های پیشین و تدابیرجدیدی که متناسب با نوع تهدیدها تدوین شده بود، با آماده باش کامل در محل خدمت خود حضور داشتند. نیروهای عملیاتی انتقال گاز باید همواره آماده می بودند تا با نخستین تماس، خود را به محل حادثه یا نقطه مورد نیاز برسانند. این سطح از آمادگی، هوشیاری و مسئولیت پذیری، حاصل تلاش جمعی کارکنانی بود که در طول جنگ اجازه نداد امنیت انرژی و پایداری خدمات رسانی به مردم کشور مختل شود.
این سطح از آمادگی، هماهنگی و انسجام میان کارکنان شرکت انتقال گاز ایران چگونه شکل گرفته است؟
مدیریت یکپارچه حاکم بر بخش های مختلف صنعت گاز از جمله شرکت انتقال گاز ایران، نقش مهمی در شکل گیری انسجام کار کنان در انجام وظایف محوله دارد. براین اساس، نقش ها، وظایف و مأموریت های هر بخش و هر یک از کارکنان به روشنی تعریف شده است. فعالیت های عملیاتی صنعت گاز، مستمر و تخصصی است و مدیران، کارشناسان و نیروهای عملیاتی شرکت انتقال گاز ایران نیز از تجربه و تخصص ارزشمندی برخوردارند.
عامل دیگر انسجام مربوط به نوع نگرش کارکنان در مأموریت های محوله در شرکت انتقال گاز ایران است.در این مجموعه، تصمیم گیری ها فقط بر اساس وظایف درون سازمانی انجام نمی شود، بلکه آثار هر اقدام بر بخش های بالادستی و پایین دستی نیز مورد توجه قرار می گیرد. بخش بالادست، پالایشگاه های گاز و مجموعه های مرتبط با شرکت ملی نفت ایران و بخش پایین دست، نیز شرکت های گاز استانی و مصرف کنندگان نهایی را شامل می شود؛ بنابراین، تصمیم گیری ها درمجموعه شرکت انتقال گازایران با در نظر گرفتن زنجیره تأمین و توزیع گاز کشور انجام می شود و این نگاه یکپارچه در لایه های مختلف سازمان نهادینه شده و به افزایش هماهنگی مجموعه کمک کرده است. در کنار این عوامل، تمرین های عملیاتی، مانورها، دستورعمل های از پیش تدوین شده و جلسات مدیریتی و عملیاتی نیز نقش مهمی در آمادگی کارکنان در انسجام نیروها برای مواجهه با شرایط به ویژه هنگام اضطرار دارند. انتقال گاز، صنعتی خطی و پرریسک است که گاز را با فشار حدود هزار تا هزار و ۲۰۰ پی اس آی درخطوط سراسری منتقل می کند. برای درک بهتر این موضوع، کافی است بدانیم فشار گاز مصرفی منازل، حدود یک چهارم این فشار درخطوط انتقال حدود چهار هزار برابر فشار گازمصرفی منازل است. چنین شرایطی، ضرورت رعایت دستورعمل های سختگیرانه ایمنی و آمادگی دائمی نیروهای عملیاتی را دوچندان می کند. عامل دیگر، همدلی و احساس مسئولیت کارکنان در قبال کشور است. در شرایطی که کشوراز سوی دشمن مورد تعرض قرار گرفته است، همه وظیفه داریم با تمام توان، مسئولیت خود را به بهترین شکل انجام دهیم. همکاران ما در شرکت انتقال گاز ایران به خوبی می دانند که روزهای دشوار، زمان اصلی ایفای مسئولیت آنهاست؛ روزهایی که بخش های مختلف کشور بیش از هر زمان دیگری به خدمات شرکت انتقال گاز ایران نیاز دارند؛ از این رو، مدیران و کارکنان عملیاتی در چنین شرایطی با بالاترین سطح آمادگی برای خدمت رسانی در میدان حضور پیدا می کنند. این روحیه مسئولیت پذیری و تعهد، در موقعیت های مختلف و طی سال های فعالیت شرکت بارها خود را نشان داده است.
در طول جنگ، رویدادی با ابعاد انسانی ویژه رخ داد که جلوه ای از مسئولیت پذیری و فداکاری کارکنان را برای شما پررنگ تر کند؟
شرکت انتقال گاز ایران فراتر از مسئولیت های مستقیم عمل می کند. درجریان جنگ رمضان و حمله دشمن آمریکایی - صهیونی به انبار نفت ری، همکاران ما با حضور در محل، خط لوله انتقال فراورده به طول حدود 1100 متر را در مدت زمانی کوتاه ترمیم کردند تا از اختلال در انتقال فراورده و بروز مشکل در تأمین سوخت شمال کشور جلوگیری شود. این عملیات بسیار دشوار در شرایطی انجام شد که تهدید پهپادی همچنان وجود داشت، اما همکاران من با احساس مسئولیت و فراتر از حوزه مأموریت مستقیم شرکت، در این عملیات مشارکت کردند و اقدامی ارزشمند انجام دادند. این حضور و عملکرد برای من افتخارآمیز بود و جلوه ای از رشادت، تعهد و مسئولیت پذیری نیروهای عملیاتی را به نمایش گذاشت.
تجربه دو دوره جنگ تا چه اندازه به ارتقای برنامه ها، دستورعمل ها و سازوکارهای مدیریت در شرکت انتقال گاز ایران کمک کرد؟
این تجربه تأثیر قابل توجهی بر ارتقای آمادگی و سازوکارهای مدیریت بحران در شرکت انتقال گاز ایران داشت. شرایط جنگ ۴۰روزه با جنگ ۱۲روزه متفاوت بود و ما پس از این دو دوره، بازنگری های در دستورعمل های آمادگی و واکنش در شرایط اضطراری انجام دادیم. تمام تجربیات و درس آموخته های این دو دوره را تدوین و مستند و با بررسی رویدادها و شناسایی نقاط قوت و ضعف، دستورعمل های تعمیراتی و واکنش در شرایط اضطراری را بازنگری کرده ایم. به ویژه دستورعمل هایی که با هدف استمرار عملیات و حفظ پایداری شبکه تدوین شده اند، متناسب با شرایط جنگی مورد بازبینی قرار گرفته اند. مجموعه این اقدام ها به ارتقای توان سازمانی و افزایش چابکی شرکت انتقال گاز ایران کمک کرده است.
امروز کارکنان عملیاتی افزون برانجام مانورهای معمول، باید با مانورهای نوین جنگی، نحوه واکنش در شرایط جنگی و اقدام های مورد نیاز در وضعیت قرمز آشنا باشند.
دستورعمل ها نیز با همین رویکرد تدوین و بازنگری شده اند و مانورهای متعددی نیز برگزار شده است.
مجموعه این اقدام ها موجب شده است تا آشنایی نیروها با این شرایط افزایش یابد و آمادگی بیشتری برای مواجهه با موقعیت های دشوار و اضطراری کسب کنند.
چگونه میان ضرورت حضور نیروها در عملیات و توجه به وضعیت خانواده هایشان تعادل برقرار کردید؟
بخش زیادی از همکاران عملیاتی، در مناطق محل خدمت و درکنارخانواده های خود زندگی نمی کنند؛ بنابراین، نگرانی درباره امنیت خانواده ها در شرایط جنگی کاملا طبیعی بود. تلاش کردیم میان ضرورت حضور نیروها در عملیات و رسیدگی به وضعیت خانواده هایشان تعادل برقرار کنیم. برای این منظور، با نوبت بندی و جابه جایی گروه های عملیاتی، شرایطی فراهم شدتا بخشی از کارکنان بتوانند به امورخانواده خود رسیدگی کنند و گروه دیگر مسئولیت های عملیاتی را به عهده بگیرد. این روند به صورت گردشی انجام می شد تا کارکنان بتوانند در کنار انجام وظایف خود، به نیازهای خانواده هایشان نیز توجه داشته باشند. البته این شرایط برای کارکنان و خانواده هایشان آسان نبود، اما ماهیت فعالیت های عملیاتی با ریسک هایی همراه است و خانواده های همکاران نیز تا حد زیادی با اقتضائات این نوع مأموریت آشنا هستند. در کنار این موضوع، حضور مدیران در میدان و در کنار کارکنان نیز در تقویت روحیه و انگیزه نیروها تأثیر گذار بود. زمانی که کارکنان مدیران ارشد و عملیاتی در کنار خود می دیدند، با انگیزه و احساس مسئولیت بیشتری به انجام وظایف خود ادامه می دادند. درچنین شرایطی، احساس وظیفه ملی و تعهد به کشور نیز نقش مهمی در همراهی کارکنان داشت. من خودم از فرزندان جنوب ایران هستم و دوران جنگ هشت ساله را نیز تجربه کرده ام؛ با این حال، شرایط این جنگ متفاوت بود، زیرا مشخص نبود کدام نقطه و در چه زمانی ممکن است هدف حمله دشمن قرار گیرد. در آن مقطع، من در تهران و خانواده ام در شیراز بودند. خانواده نگران بود و این درخواست را داشت که در محل کار نمانم و به جای امنی بروم و تلاش من هم دور کردن آنها از این نگرانی و آرام کردن آنها بود. اگرچه به آنها می گفتم به جای امنی رفته ام اما به دلیل مسئولیت هایی که به عهده داشتم و احساس تعهد به کشور، بسیاری از شب ها را در محل کار می ماندم.
تجربه های جنگ چه تغییری در نگاه شما به مسئولیت مدیریتی و نقش کارکنان شرکت انتقال گاز ایجاد کرد؟
این تجربه قطعا نگاه من را تغییر داد. در جریان جنگ، بیش از گذشته به جایگاه و اهمیت شرکت انتقال گاز ایران در کشور و نقش کارکنان آن در حفظ پایداری خدمات و تأمین نیاز مردم پی بردم. این شرایط به همه ما یادآوری کرد که باید توجه بیشتری به همکاران عملیاتی، نیازها و مطالبات آنها، همچنین خانواده هایشان داشته باشیم.
در همین مسیرتلاش شده است با قدردانی از کارکنان و استفاده از اختیارات محدودی که وجود دارد تا حد امکان شرایط کاری آنها بهبود یابد. امیدواریم بتوانیم حتی در اندازه ای محدود، بخشی از زحمات این همکاران را جبران کنیم.
تأکید می کنم تمام اقدام هایی که به آنها اشاره شد، حاصل تلاش کارکنان بوده است. سهم اصلی در مدیریت شرایط جنگی و اقدام هایی که در آن دوران انجام شد، متعلق به همکاران عملیاتی؛ همان نیروهایی که در صف مقدم حضور داشتند و کار را پیش بردند.
مسئولیت و وظیفه مدیران، ایجاد هماهنگی، تبیین اهداف برای مجموعه و فراهم کردن زمینه انجام مأموریت هاست؛ اگر کارکنان در میدان حضور نداشته باشند، مدیریت به تنهایی نمی تواند مأموریت ها را پیش ببرد. مدیریت و کارکنان دو بخش جدا از هم نیستند، بلکه اعضای یک تیم یکپارچه اند. مهم این است که نقش ها در سازمان، از پایین ترین تا بالاترین سطح، به درستی تعریف شده باشد و هر فرد بداند چه مسئولیتی به عهده دارد؛ نقش او تا چه اندازه اهمیت دارد. از اپراتور یک ایستگاه تقویت فشار گرفته تا مدیر یک مجموعه بزرگ و همکارانی که در پایش شبکه فعالیت می کنند، همه حلقه های یک زنجیره اند و عملکرد هر یک برای مجموعه اهمیت دارد.
چه پیامی به کارکنان مناطق عملیاتی شرکت انتقال گاز دارید؟
گذراندن روزهای جنگ دشوار بود، اما نتایج عملکرد شرکت انتقال گاز نشان داد که این شرایط، به انسجام و یکپارچگی بیشتر مجموعه کمک کرد. شرکت انتقال گاز نیز توانست در دوران جنگ، رسالت و مسئولیت خود را به خوبی انجام دهد و این موضوع برای همه ما مایه افتخار است.به همه همکاران عزیزم در مناطق عملیاتی خداقوت می گویم و از تلاش های آنان قدردانی می کنم. انتظار دارم همان طور که تاکنون با وجود محدودیت ها و دشواری های موجود پای کار بوده اند، همچنان با عشق و علاقه به مسئولیت های خود ادامه دهند، مهارت هایشان را ارتقا دهند و برای کشور و میهن افتخارآفرین باشند. شرکت انتقال گاز ایران از جمله مجموعه هایی است که خدمات آن برای مردم بسیار ضروری است، اما شاید فعالیت های این شرکت و اهمیت شبکه انتقال گاز آن چنان که باید شناخته شده نباشد. حتی گاهی برخی دستگاه های اجرایی نیز در مکاتبات خود از عنوان های نادرست برای این شرکت استفاده می کنند؛ بسیاری از مردم نیز ممکن است تفاوت میان شرکت انتقال گاز ایران و شرکت های گاز استانی را ندانند. به همین دلیل، من همکاران این مجموعه را «خوشنامان گمنام» می دانم؛ افرادی که هدف اصلی شان خدمت به کشور و هم وطنان است و بی آنکه چندان دیده شوند، نقشی اساسی در حفظ پایداری خدمات گازرسانی ایفا می کنند.
سکوی فروزان؛ نگینی که در دل خلیج همیشه فارس می درخشد
تلاش بی مرزدر مرز مشترک
یونس صادقی | برای رسیدن به مجتمع نفت و گاز دریایی فروزان، باید مسیر چند ساعته هوایی، زمینی و دریایی را طی کنی تا به مرز آبی ایران و عربستان برسی؛ جایی که تا دوردست ها، آبی بیکران خلیج فارس می درخشد و سکوی نفتی فروزان، مانند نگینی بر این پهنه آبی خودنمایی می کند. در آنجا، مهمان کارکنان شرکت نفت فلات قاره ایران شدم تا هرکدام راوی قصه خود در یکی از سخت ترین میدان های نفتی ایران باشند. گزارش پیش رو، شرح روایت سفرخبرنگار"مشعل" به میدان نفتی فروزان است که در ادامه می آید.
برای رسیدن به مجتمع دریایی نفت و گاز فروزان، باید خود را به جزیره خارگ رساند. با توجه به آسیب دیدن فرودگاه این جزیره در جنگ تحمیلی و نبود امکان پرواز به آنجا، سفر هوایی از فرودگاه مهرآباد به بوشهر آغاز شد..پرواز در هوای گرگ ومیش صبح شروع شد؛ .وقتی به فرودگاه بوشهر رسیدیم، دیگر از تاریکی خبری نبود و محمد حداد، رئیس روابط عمومی منطقه عملیاتی خارگ در شرکت نفت فلات قاره به استقبال ما آمده بود. از همان ابتدای آشنایی، صمیمیتی خاص بین ما شکل گرفت و همین امر، دشواری سفر را آسان تر کرد.
پیش به سوی دریا
به محض اینکه کارکنان در بخش خروجی فرودگاه جمع شدند، چند دستگاه خودروی ون به شکلی منظم پشت سر هم قرار گرفتند تا آنها را برای راهی شدن به محل کار خود در دریا، به سمت اسکله بوشهر ببرند. در اسکله نیز شناوری آماده بود تا کارکنان را به جزیره خارگ برساند؛ شناوری چند طبقه که طبقه میانی آن مخصوص مسافران بود؛ جایی که کارکنان به شکل اتوبوسی، کنار هم می نشستند و آماده سفر به خارگ می شدند. طبقه بالای شناور نیز به اتاق کاپیتان، افسر و خدمه اختصاص داشت. شکل خاص و طراحی صندلی ها در بالای شناور که روبه روی هم قرار می گرفتند، محفلی دوستانه را میان کارکنان شکل داده بود تا مسیر تقریبا چهار ساعته بوشهر به خارگ، راحت تر بگذرد.
زندگی جریان دارد
در طول مسیر، با هدایت محمد حداد، با چند نفر از کارکنان شرکت نفت فلات قاره ایران که در سکوی نفتی ابوذر و خارگ کار می کردند، گپ وگفتی کردم و آنها از شرایط دشوار جنگ، بمباران و استرسی که هنگام کار تحمل کرده بودند، گفتند.
مسعود شاکری، جانشین مجتمع نفت و گاز دریایی ابوذر که همسفر ما تا خارگ بود، روایتی از روزهای بمباران خارگ و کار در سکوی نفتی ابوذر برایم تعریف کرد. او با وجود شرایط سخت هنگام بمباران، در دریا مشغول به کار بود؛ اما درست پس از طی کردن حدود ۳۰ ساعت مسیر بازگشت به خانه اش در کرج، نزدیک محل سکونتش مورد اصابت قرار گرفته بود. با اینکه این روایت ها را با لبخندی بر لب تعریف می کرد، عمق استرسی که در طول آن روزها و لحظات تحمل کرده بود، حکایت از فاجعه ای انسانی داشت.
شاکری می گفت: من 10 روز وسط خلیج فارس بودم و هیچ اتفاقی برایم رخ نداد؛ اما در نزدیکی خانـــــه ام، جـــایی که فکر می کــردم به محلــــی امن رسیـــده ام، با بمــباران مواجه شدم.
پس از آن، سراغ مهرزاد حسن زاده، کاپیتان شناور رفتم که با لباس سفید دریانوردی و روحیه ای خندان، از زندگی کاری خود روی دریا گفت. او عاشق کارش بود و روایت خود را از روزهای جنگ چنین تعریف کرد: در آن شرایط سخت که شناورها مورد اصابت موشک و پهپاد قرار می گرفتند، با همکارانم صحبت کردم و گفتم اگر قرار باشد اتفاقی بیفتد، در خانه هم همان اتفاق خواهد افتاد؛ پس زندگی ادامه دارد.
پس از نزدیک به چهار ساعت شناور بودن روی دریا، به خارگ نزدیک شدیم. گرمای اواخر مهرماه و هوای شرجی، به صورتم خورد. از یک سو، شکافته شدن آرام دریا توسط شناور، تصویری کارت پستالی از خلیج فارس پیش چشمم می گشود و از سوی دیگر، گرمای هوا و نور شدید آفتاب ظهر، تاب دیدن این لحظات را کم می کرد؛ اما جزیره خارگ، همچون لاک پشتی زیبا در میان دریا، خود را نشان می داد.
خارگ؛ آهوی آرام خلیج فارس
جزیره خارگ، به تعبیر جلال آل احمد، "درّ یتیم خلیج فارس"، از گذشته های دور به عنوان نقطه ای راهبردی، در روند تحولات منطقه ای و بین المللی نقش آفرین بوده است. به اعتقاد "گیرشمن"، باستان شناس فرانسوی، خارگ سه هزار سال پیش از میلاد، جزو قلمرو عیلام بوده و افزون براین، وجود گور دخمه های باستانی و بقاع متبرکه نیز بر غنای تاریخی و فرهنگی این جزیره افزوده است. حضور آهوهای زیبا درجزیره زیبای خارگ که براساس روایات محلی، آنها را نذر امامزاده میرمحمد حنفیه می دانند، جلوه ای خیره کننده از همزیستی انسان و طبیعت را به نمایش می گذارد. در پس سیمای صنعتی خارگ، لایه هایی از تمدنی کهن نهفته که قدمت زمین شناختی این جزیره، با توجه به ساختارهای مرجانی آن را به حدود یک میلیون سال پیش می رساند. در مجموع جزیره خارگ، با درهم تنیدگی صنعت، تاریخ و طبیعت، تصویری کم نظیر از همزیستی میراث تمدنی و زیست طبیعی را مقابل چشمان مسافران خود می گستراند؛ . به هنگام ورود به جزیره خارگ، روایت مردانی را شنیدم که در روزهای جنگ، با ایثار و جان فشانی، چرخه تولید کشور را زنده نگه داشتند. گویی آنان میراث داران همان دریانوردان کهنی هستند که روزگاری، مسیر تجارت در خلیج فارس را هموار کردند.
روایت مهنـــــدس کیـــــوان فتحی، جانشــــیـــــن مدیر منطقه عملیاتی خارگ در شرکت نفت فلات قاره ایران شنیدنی بود. او از شرایط دشوار در روزهای جنگ گفت؛ روزهایی که کارکنان هنگام بازگشت به محل کار، با توجه به اوضاع پیش آمده جنگی، نمی دانستند که امکان حضور و ادامه فعالیت خواهند داشت یا خیر؟ در آن شرایط سخت، ذخایر مواد غذایی نیز تنها برای سه روز کفایت می کرد. با این همه، به گفته او، کار حتی برای یک روز هم متوقف نشد و تولید کاهش نیافت.
فروزان و زندگی در دل دریا
با غروب آفتاب، باید خود را برای سفر دریایی چهار ساعته دیگری به مقصد سکوی نفتی فروزان در نیمه شب آماده می کردم. طبق برنامه اعلام شده، ساعت سه بامداد، کارکنان شرکت نفت فلات قاره ایران، هر یک با کوله پشتی خود، باید در میدانی نزدیک به اقامتگاه شرکت گرد هم می آمدند تا برای سفری 14 روزه و کار در دریا عازم شوند. هنگام رسیدن به شناور، به دلیل تاریکی هوا و خواب آلودگی کارکنان، سکوت بر فضا حاکم بود. بیشتر آنها ترجیح می دادند ساعات باقیمانده تا روشنایی صبح را استراحت کنند؛ زیرا به محض رسیدن به سکو، باید خود را برای شروع کار آماده می کردند.در دل شب، تنها صدای امواج دریا و موتور شناور به گوش می رسید و شناور، همچون گهواره ای آرام بر پهنه خلیج فارس به مسیر خود ادامه می داد. صبح شده بود که به نزدیکی سکوی نفتی فروزان رسیدیم.در آن لحظه، با صدای یکی از کارکنان و روشن شدن چراغ های داخل شناور، همسفران از خواب بیدار شدند و خود را برای رفتن به سکو آماده کردند. با پهلوگیری شناور، همراه با کارکنان در صفی منظم و با بالا رفتن از پله های فلزی تعبیه شده، وارد عرشه سکویی با سازه ای عظیم به نام فروزان شدیم.
حسین ملیجی، معاون بهره برداری مجتمع نفت و گاز فروزان به استقبالمان آمد و پس از خوشامدگویی، برای استراحتی کوتاه و صرف صبحانه ما را به رستوران مجتمع دعوت کرد. نخستین مواجهه ام با سکوی نفتی فروزان که فاصله چندانی با مرز دریایی عربستان نداشت، تجربه ای وصف ناشدنی است؛ سازه ای عظیم و زرد رنگ که در میان آبی بیکران خلیج فارس خودنمایی می کرد و حسی از غرور ملی را در وجود آدمی برمی انگیخت. به راستی، کار در میان این سازه عظیم فلزی که روزها زیرآفتاب سوزان و شب ها در پرتو مهتاب جلوه گری می کند، بسیار غرورانگیز است.
رستوران؛ قرارگاه آرامش
هنگام صرف صبحانه، کارکنان از شرایط زندگی و کار در سکوی نفتی فروزان گفتند؛ از اینکه برای رسیدن به رستوران و صرف هر یک از سه وعده غذایی، باید ده ها پله را میان طبقات بالا و پایین بروند؛ کاری که بدون جسمی توانمند و آمادگی بدنی امکان پذیر نیست.
عبدالرضا عبودیان، سرآشپز مجتمع فروزان، از دو شیفت کاری صبح و شب برای تهــــیه وعده های غذایی کــــــارکنان گفت: گروهی از کارکنان رستوران، مسئولیت آماده سازی غذا، دسر، کیک و شیرینی را به عهده دارند تا نیازهای غذایی افراد حاضر در سکو، در طول شبانه روز تأمین باشد. آنچه که نظرم را جلب کرد، این بود که سالن رستوران، تنها محلی برای صرف غذا و استراحت نبود؛ بلکه فضایی برای گفت وگوهای کاری، برنامه ریزی و دیدار دوستان و همکاران هم به شمار می رفت.
فروزان، خانه اول
پس از صرف صبحانه، سه طبقه را با پلکان های زرد رنگ سکو طی کردم تا با حسین ملیجی، معاون بهره برداری مجتمع نفت و گاز فروزان گفت وگو کنم و از او درباره شرایط خاص کار در فروزان بپرسم. ملیجی با روحیه ای بشاش و مهمان نواز و با لهجه دلنشین شمالی، از کارکنان و کار آنها در فروزان گفت، از اینکه با جان ودل پای کار ایستاده اند تا در این نقطه مرزی دریایی کشور، تولید نفت ادامه یابد. او تاکید کرد: در دوران جنگ، نه تنها کاهشی در تولید رخ نداد، بلکه میزان تولید نیز افزایش یافت. یکی دیگر از بخش های مهم سکو، اتاق رادیو بود؛ جایی که مسئولیت برقراری ارتباط با واحدهای مختلف را به عهده داشت. در آنجا، نظام فرخی، مسئول این بخش که آخرین لحظات نوبت کاری اش را سپری می کرد و قرار بود با همان شناوری که به فروزان آمده بود، برای گذران استراحت به سمت شیراز برود، تا آخرین لحظه حضورش، گرم و صمیمی و با صدایی رسا پاسخ گوی پرسش هایم بود.
فرخی، سکوی نفتی فروزان را خانه اول خود خواند؛ زیرا بعد از حدود ۲۶ سال خدمت و حضور درشرایط گوناگون کاری، فروزان دیگر تنها محل کارش نبود و به بخشی از زندگی و هویت او تبدیل شده بود. او از روزهای سخت کار در سکو و حتی روزی که هنگام فوت فرزند تازه متولدشده اش، نتوانسته بود در حساس ترین لحظات در کنار همسر و خانواده اش باشد، سخن گفت: همین دوری ها باعث گلایه همسر و مادرم شده؛ اما به خاطر تعهدی که در قبال کار و همکارانم حس می کنم، باید حتی در لحظات سخت زندگی شخصی، کنار آنها در فروزان بمانم. با ملیجی به عنوان میزبان و راه بلد به بخشی هایی از سکو مثل جایی که اتاق استراحت کارکنان را در خود جای داده، سر می زنم. اتاق هایی کوچک با ابعاد تقریبی دو و نیم در سه متر که در هر یک از آنها باید چهار نفر کنار یکدیگر استراحت کنند تا برای یک روز کاری دیگر آماده باشند.
در میان آهن و آفتاب
با گذر از دالانی طولانی، به بخش دیگری از مجتمع می رویم تا شرایط کاری کارکنان را از نزدیک ببینم. عقربه ساعت، ۱۰ صبح را نشان می دهد؛ اگرچه اواخر مهرماه است؛ اما شرجی بودن هوا و گرمای طاقت فرسا، تنفس را دشوار کرده است. هرچند چشم انداز زیبای خلیج فارس پیش رویمان گسترده بود؛ اما اقلیم سخت و شرایط طاقت فرسای آن بر این زیبایی سایه می انداخت. با خود فکر می کردم اگر در این روزهای پاییزی، شرایط چنین است، کارکنان در اوج گرمای تابستان ودر میان انبوهی از سازه های فلزی، چگونه این شرایط را تحمل می کنند؟ در مسیری که از آن می گذشتیم، گروهی با تجهیزات جوشکاری مشغول جوش دادن لوله های یک اتاقک بودند. لباس هایشان از شدت عرق کردن زیاد در آن هوای شرجی، خیس شده بود؛ تصویری ملموس از دشواری کار در گرمای سکو.
یکی از بخش های مهم این مجتمع دریایی، واحد بهره برداری آن بود. در آنجا با مجید برنا و احسان باقرتاش آشنا شدم و هریک درباره اهمیت دقت و مراقبت درحوزه مسئولتی که عهده دار آن هستند، توضیحات فنی بیان کردند.
در حین قدم زدن روی سکو، چند قایق ماهیگیری را دیدم که در نزدیکی سازه مشغول صید بودند. تماشای آنها در کنار این تأسیسات عظیم صنعتی، تصویری دلنشین از پیوند کار و زندگی در پهنه خلیج فارس به نمایش می گذاشت؛ جایی که فعالیت صنعتی و صیادی، در فاصله ای اندک از یکدیگر جریان داشتند.
در ادامه، با سیدعلی توحید نژاد از کارکنان واحد بهره برداری مجتمع دریای نفت و گاز فروزان، گفت وگو کردم. او از شرایط دشوار کار، حجـــــم بالای گاز و شرایط اضطراری، به ویژه در دوران جنگ تحمیلی گفت: درچنین شرایطی، کارکنان باید بر روحیه خود مسلط می ماندند، آرامش خود را حفظ می کردند و با وجود خطرها، وظایف خود را هم به درستی انجام می دادند تا روند تولید بدون وقفه ادامه یابد.
در ادامه این گفت وگو، کامران غزوه، سرپرست خدمات فنی چاه های فروزان، از سرکشی های روزانه اش به چاه ها به عنوان مسئولیتی که مستلزم حضور مستمر و تعهد است، گفت و کمال الدین مظفری، معاون تعمیرات سکوی نفتی فروزان نیز از شرایط طاقت فرسای کار روی سکو، از سختی دوری از خانواده و دشواری های رفت وآمد گلایه کرد؛ شرایطی که من به عنوان یک گزارشگر در این سفر از نزدیک شاهد آن بودم. مظفری همچنین به خطرهای ناشی از انتشارگازها به عنوان مخاطراتی که همواره بخشی از واقعیت کار در چنین محیط هایی است، اشاره کرد و گفت: کارکنان سکوها، به دلیل دوری از خشکی، ناگزیرند مسئولیت چند نفر را بر دوش داشته باشند و در موقعیت های کاری مختلف، ایفای نقش کنند تا نفت و گاز تولید شده درسکو در بهترین شرایط ممکن منتقل شود.
گفت وگو با پیمان سعادتمند، مسئول ایمنی و آتش نشانی مجتمع نفت و گاز فروزان، آخرین بخش گفت و گوی من روی این سازه عظیم بود. او از نیروهای ایمنی روی سکو به عنوان منجی یاد کرد و گفت: در لحظات بحران، نگاه ها به سوی کارکنان ایمنی و آتش نشانی دوخته می شود؛ کسانی که باید با پایبندی دقیق به فرایندها و دستورعمل های ایمنی، خطرات را به حداقل برسانند و در لحظات حساس، از جان کارکنان و تأسیسات حفاظت کنند.
پاسداران مرزهای نفتی ایران
با رسیدن ظهر و پایان گفت و گوها با مساعدت حسین ملیجی، معاون بهره برداری مجتمع نفت و گاز فروزان به نقطه شروع، یعنی رستوران سکو می رویم تا پس از صرف غذا با کارکنانی که پس از ۱۴ روز کار به منازل باز می گشتند، همراه شویم و به جزیره خارگ و در نهایت بوشهر برویم. با بدرقه کارکنان مهمان نواز سکوی فروزان و با رعایت نظم و اصول ایمنی با بسکت (وسیله ای که کارکنان را به طبقات بالای سکو و بالعکس هدایت می کند) از روی سکو وارد شناور شدیم؛ تجربه ای که برایم اندکی دلهره آور بود. در نهایت مسیر حرکت شناور به سمت جزیره خارگ آغاز شد. هرچه شناور از سکوی نفتی فروزان دورتر می شد، بیشتر به این فکر می کردم که در این سازه عظیم نفتی، در میان دریا، چه دل های زلالی حضور دارند که با وجود تمام مشکلات و سختی ها، جریان تولید نفت و گاز را را زنده نگه داشته اند و به نوعی، پاسداران مرزهای نفتی ایران هستند.
نگاهی به مأموریت های پرخطر شناورهای نفت فلات قاره در دوران جنگ
نجات در میان موج و موشک
مشعل | در روزهایی که جنگ، آسمان و آب های خلیج فارس را ناامن کرده و رفت وآمد هوایی به جزیره خارگ متوقف شده بود، شناورهای مسافربری در خدمت شرکت نفت فلات قاره ایران همچنان راه میان ساحل و سکوهای نفتی را باز نگاه داشتند. در این میان، دریانوردانی بودند که با وجود اختلال سامانه های ناوبری، شرایط نامساعد جوی، و نگرانی خانواده هایشان، سکان را رها نکردند؛ مردانی که در دل تاریکی و اضطراب، مسافران را به سلامت به مقصد می رساندند. مهرزاد حسن زاده، فرمانده شناور مسافربری، متولد آبادان و یکی از همین دریانوردان است که از روزهای سخت جنگ و بار مسئولیتی که به عهده داشت، به خبرنگار مشعل گفت که مشروح آن را می خوانید.
از مسئولیتی که در شناور دارید، برایمان بگویید.
من مسئولیت فرماندهی شناور مسافربری را دارم که در خدمت شرکت نفت فلات قاره ایران و منطقه خارگ است.
هفته ای دو روز مأموریت جابه جایی مسافران را در مسیر خارگ به بوشهر و برعکس به عهده دارم؛ البته فعالیت به این مسیر محدود نمی شود و متناسب با نیاز عملیاتی، مأموریت های مختلفی انجام می شود.
کار در شناور ساعت و زمان مشخصی ندارد و در تمام شبانه روز باید آماده به کار باشیم. هر زمان که شرکت نفت فلات قاره ایران درسکوهای نفتی به خدمات دریایی نیاز داشته باشند، باید برای انجام مأموریت آماده شویم. بخشی از فعالیت مربوط به جابه جایی کارکنان و نیروهای عملیاتی است و درکنار آن، انتقال بار مورد نیاز، مواد غذایی و دیگر اقلامی که برای ادامه فعالیت سکوها ضروری است، انجام می دهیم.
در جنگ 40 روزه چه شرایطی را تجربه کردید؟
در آن مقطع در منطقه بهرگان بودم. نخستین اتفاقی که به یاد دارم، در طول حدود ۴۰ روز، این منطقه دست کم ۹ بار مورد حمله هوایی دشمن آمریکایی- صهیونی قرار گرفت. شرایط جنگ امروز با آنچه در دوران جنگ ایران و عراق تجربه کردیم، تفاوت زیادی دارد. آن زمان شکل حملات و درگیری ها متفاوت بود، اما حالا پهپادها و موشک ها ممکن است ناگهان به منطقه ای حمله کنند و فرصت چندانی برای واکنش باقی نگذارند. همین غافلگیری، فشار روانی زیادی به افراد وارد می کند.
به یاد دارم درشناور، تعدادی نیروی خارجی حضور داشتند که با شروع حملات، بعضی از آنها به شدت ترسیده بودند؛ گریه می کردند و اصرار داشتند هرطور شده از شناور پیاده شوند تا به کشورشان برگردند. تصور می کردند با هماهنگی سفارت می توانند از منطقه خارج شوند، اما مسیرهای خروجی بسته بود و امکان جابه جایی عادی وجود نداشت؛ با وجود این شرایط، ترس و نگرانی آنها به اندازه ای بود که حاضر نبودند درشناور بمانند و در نهایت پیاده شدند.
جابه جایی کارکنان سکوها در طول جنگ با چه محدودیت هایی روبه رو شد؟
با حمله به فرودگاه خارگ و بسته شدن مسیر هوایی، دریا تنها راه ارتباطی باقی مانده برای جابه جایی کارکنان بود. کارکنان سکوها به همین مسیر دریایی وابسته بودند و شناورها نیز نقش مهمی در انتقال آنها داشتند. در آن شرایط، خدمات بالگردی هم متوقف شده بود و کارکنان برای رفت وآمد و تعویض شیفت، به شناورها وابستگی بیشتری پیدا کردند.
آیا مأموریت های دریایی در روزهای جنگ افزایش پیدا کرد؟
برای رعایت مسائل ایمنی، تعداد نیروهای مستقر در سکوها را کاهش داده بودند، اما این موضوع به معنای کاهش نیاز عملیاتی آنها نبود؛ بنابراین، با اینکه تعداد افراد کمتری در سکوها حضور داشتند، همچنان باید جابه جایی نیروها با نظم و فواصل زمانی مشخص انجام می شد. از سوی دیگر، شرایط جنگی باعث شده بود رفت وآمد کارکنان به دلایل مختلف، از جمله مسائل خانوادگی و نگرانی های ناشی از حملات، بیشتر شود. در نتیجه، تعداد مأموریت های شناورها افزایش پیدا می کرد و باید در زمان های کوتاه تری نیروهای بیشتری را جابه جا می کردیم.
اختلال درسامانه های ناوبری چه مشکلاتی برای شما ایجاد کرد؟
یکی از جدی ترین مشکلات در جنگ رمضان، همین اختلال در سامانه های ناوبری شناورها بود. در محدوده خلیج فارس، دست کم در مناطقی که من در خارگ و بهرگان حضور داشتم، سامانه های ناوبری با اختلال گسترده مواجه شده بودند. رادار، GPS سامانه شناسایی خودکار شناورها و حتی دسترسی به اطلاعات هواشناسی و اینترنت، همگی تحت تأثیر قرار گرفته بود. برای یک شناور، این تجهیزات اهمیت بسیار زیادی دارند. وقتی رادار از کار می افتد، به خصوص در شب، تشخیص موقعیت شناورهای دیگر و موانع اطراف بسیار دشوار می شود؛ چون میدان دید در تاریکی محدود و ممکن است شناورهای کوچک یا حتی کشتی های بزرگ را به موقع دیده نشوند. درچنین شرایطی، وقتی دریا متلاطم می شد،کار هم بسیارسخت تر انجام می شد. موج و تکان های شناور به اندازه ای بود که مسافران و حتی خدمه گاهی تعادل خود را از دست می دادند و روی عرشه می افتادند. باید در همان وضعیت، شناور را هدایت می کردیم و مراقب سلامت مسافران هم می بودیم.
آیا پیش می آمد که به دلیل وضعیت نامساعد دریا یا اختلال تجهیزات، امکان پهلوگیری و پیاده کردن مسافران وجود نداشته باشد؟
بله، در مسیر سکوی سروش به بهرگان که شرایط خیلی سختی داشت، چنین اتفاقی افتاد. در یکی از سفرها، وضعیت دریا به شدت نامساعد بود و وقتی به اسکله بهرگان رسیدیم، به دلیل شرایط خاص اسکله، جریان آب، باد و موج، امکان نزدیک شدن و پهلوگیری ایمن وجود نداشت. مجبور شدیم چند ساعت منتظر بمانیم تا وضعیت جریان آب و مد دریا مناسب تر شود و بتوانیم عملیات تخلیه مسافر را انجام دهیم. حتی پیاده کردن مسافران هم کار ساده ای نبود و باید با احتیاط زیادی انجام می شد. در برخی مواقع، هنگام نزدیک شدن به اسکله یا انجام عملیات پهلوگیری، حملات در نزدیکی تأسیسات نظامی اتفاق می افتاد و همین مسئله نگرانی و خطر را بیشتر می کرد.
در جریان جنگ ۱۲روزه اوضاع چگونه بود؟
در جریان جنگ ۱۲روزه، من در منطقه پارس جنوبی و عسلویه حضور داشتم. در آن منطقه، سکوها فاصله جغرافیایی زیادی از یکدیگر دارند که تقریبا به حدود ۲۰ مایل دریایی می رسد. به دلیل تعدد سکوها و محدودیت تعداد شناورها، حجم مأموریت ها بسیار بالا بود و گاهی مجبور می شدیم در یک روز چندین بار بین سکوها رفت وآمد کنیم. به خاطر دارم یک روز، درمجموع ۴۶ عملیات بوت لندینگ (پهلو گیری شناور در پایین ترین قسمت سکو ) انجام دادم. کار را حدود ساعت یک بامداد شروع کردم و تا ساعت ۱۰ شب ادامه دادیم؛ یعنی نزدیک به ۲۲ساعت درگیر مأموریت و روی پا بودیم. در میانه کار درخواست کردم فقط نیم ساعت استراحت کنیم، اما پاسخ دادند که شرایط جنگی است و باید به مأموریت ادامه بدهیم. واقعا فرصت استراحت چندانی نداشتیم. هنگام حرکت از یک سکو به سکوی دیگر، من و افسر شناور به نوبت استراحت کوتاهی می کردیم تا بتوانیم توان و تمرکزمان را برای ادامه کار حفظ کنیم و سرویس دهی به سکوها متوقف نشود.
تفاوت شرایط جنگ ۱۲روزه با جنگ ۴۰ روزه چه بود؟
جنگ ۴۰روزه شرایط سخت تری داشت؛ چون مدت آن طولانی تر بود و حملات هوایی بیشتری در منطقه اتفاق افتاد. در جنگ ۱۲روزه هم شرایط دشوار بود، اما در جنگ ۴۰روزه به دلیل طولانی شدن درگیری ها، جابه جایی کارکنان بیشتر و کار سخت تر شده بود. برخی نیروها به دلیل نگرانی درباره خانواده هایشان ناچار بودند منطقه را ترک کنند و افراد دیگری هم می بایست جایگزین آنها می شدند. در نتیجه، تعداد مأموریت های شناورها بیشتر شده بود. در آن روزها همه شناورهای حاضر در منطقه تلاش می کردند پشتیبانی ازسکوها متوقف نشود وهیچ کدام از سکوها را بدون پشتیبانی رها نکردیم. وقتی بالگردها و مسیرهای هوایی از دسترس خارج شده بودند، کارکنان سکوها چشم انتظار شناورها بودند و برای رفت وآمد و تأمین نیازهایشان به خدمات دریایی وابستگی داشتند.
در آن شرایط حساس شما چطور خود را موظف به کار می کردید؟
واقعیت این است که ما بخشی از یک مجموعه بزرگ هستیم که همه اعضای آن باید کنار هم کار کنند. مدیریت شرکت نفت فلات قاره ایران شرایط را به روشنی با ما در میان گذاشته بود و از افرادی که توانایی و آمادگی ادامه کار داشتند، خواسته بود مسئولیت خود را انجام دهند. من هم تصمیم گرفتم بمانم. دریانوردی حرفه من است و سال هاست در این مسیر فعالیت می کنم.
نمی توانستم درخانه بمانم و احساس می کردم که باید در چنین شرایطی در جایگاه خودم باشم و کاری را که به آن متعهد هستم، انجام دهم. برای من، این تعهد حرفه ای در کنار حس تعلق به کشور اهمیت داشت. درجریان جنگ، یکی از کارکنان سکوها گفته بود وقتی شناور به سمت سکو می آید، احساس می کند درهای بهشت به رویش باز شده است؛ چون می فهمد فراموش نشده و هنوز امیدی برای بازگشت به ساحل وجود دارد. این حرف برای ما ارزشمند بود.
از خبر حمله به شناورهای مسافربری چطور مطلع می شدید و این اخبار چه تاثیری بر کار شما داشت؟
از طریق تماس های تلفنی از وضعیت شناورهای دیگر مطلع می شدیم؛ هرچند به دلیل اختلال اینترنت و محدودیت های ارتباطی، ارتباطات هم مثل گذشته آسان نبود. یکی از شناورها در منطقه سیری مورد اصابت قرار گرفت. شناور دیگری هم برای کمک به آن اعزام شده بودکه خودش هدف قرارگرفت. این اتفاق ها نشان می داد که فعالیت در دریا تا چه اندازه می تواند خطرناک باشد.
در آن روزها ناخداها و فرماندهان شناورها تلاش زیادی کردند. برای نمونه، ناخدایی از بوشهر روزانه حدود ۵۰۰ نفر را جابه جا می کرد. در آن شرایط فقط کارکنان صنعت نفت مطرح نبودند و مردم محلی خارگ هم درگیر وضعیت جنگی بودند. بعضی از آنها باید از جزیره خارج می شدند و شناورها در این زمینه نیز نقش داشتند. این کار جنبه ای از مسئولیت اجتماعی دریانوردان بود؛ یعنی درکنار مأموریت های سازمانی و انتقال کارکنان، برای کمک به مردم و حفظ جان آنها هم تلاش می کردیم.
توسعه و بازسازی ظرفیت در میدان های کلیدی
گاز با تمام توان می آید
مشعل| تولید گاز در ایران، فرایندی دشوار و تحقق آن نیازمند عوامل بسیاری است؛ از حفظ فشار مخازن گرفته تا مدیریت تعمیرات، توسعه میدان های مشترک و رساندن گاز تولیدشده به شبکه، همه و همه حلقه های زنجیره ای هستند که موفقیت هر یک به عملکرد دیگری وابسته است. کارنامه شرکت ملی نفت ایران از زمان آغاز به کار دولت چهاردهم نیز در همین زنجیره معنا پیدا می کند؛ دوره ای که افزایش ظرفیت تولید، ثبت رکوردهای تازه و تلاش برای بازگرداندن ظرفیت های ازدست رفته، همزمان پیش رفتند.
زمستان، آزمون واقعی توان تولید گاز است؛ زمانی که تقاضای خانگی افزایش می یابد و نیروگاه ها و صنایع نیز به تأمین مستمر انرژی نیاز دارند. در چنین شرایطی، افزایش تولید روزانه گاز خام به میزان حدود ۳۵ میلیون مترمکعب در زمستان ۱۴۰۳ نسبت به زمستان سال پیش از آن، یکی از نشانه های رشد ظرفیت تولید بود. این روند در سال ۱۴۰۴ نیز ادامه یافت. تولید روزانه گاز خام در بهمن ماه رکوردی تازه ثبت کرد که حدود ۱۶ میلیون مترمکعب در روز از رکورد سال قبل بیشتر بود. در شاخص های ماهانه نیز رکورد تولید سال ۱۴۰۳ نسبت به سال ۱۴۰۲ حدود ۴۱ میلیون مترمکعب افزایش یافت و در دی ماه ۱۴۰۴ بار دیگر ارتقا پیدا کرد.
این ارقام از یک نکته مهم حکایت دارند: رشد تولید صرفا به ثبت یک عدد چشمگیر در یک روز محدود نماند، بلکه در مقاطع مختلف خود را نشان داد. البته پایداری این روند، در کنار افزایش ظرفیت، به مدیریت افت طبیعی تولید مخازن و آمادگی تجهیزات نیز وابسته است.
پارس جنوبی؛ جایی که هر چاه اهمیت دارد
در میدان مشترک پارس جنوبی، افزایش برداشت هم اهمیت اقتصادی دارد و هم با صیانت از سهم ایران در منابع مشترک ارتباط پیدا می کند. تولید روزانه گاز خام این میدان در آذرماه ۱۴۰۴ به ۷۲۹.۶ میلیون مترمکعب رسید و در ۲۸ بهمن همان سال نیز با ثبت روزانه 730 میلیون مترمکعب رکورد تاریخی تولید میدان شکسته شد.
ورود چاه های تازه به مدار، بخش مهمی از این مسیر را تشکیل داد. در فاز ۱۱، هفت چاه جدید با ظرفیت مجموع ۱۵ میلیون مترمکعب در روز به تولید رسیدند. در فاز ۱۳ نیز هفت چاه، درمجموع ۱۰.۵ میلیون مترمکعب در روز به ظرفیت افزودند و دو چاه فاز ۱۴ نیز سه میلیون مترمکعب در روز تولید داشتند. در کنار این موارد، چاه های درون میدانی و چاه های تعمیرشده نیز به تقویت ظرفیت تولید کمک کردند. حمید بورد، سرپرست وزارت نفت، پیشتر در تشریح کارنامه تولید گاز اعلام کرده بود: «در تولید گاز نیز رکورد چند سال گذشته را جابه جا کردیم و در زمستان گذشته به تولید یک میلیارد و ۱۰۰ میلیون مترمکعب در روز رسیدیم.» بیان این آمار مقایسه ای، تصویری از مقیاس تولید گاز کشور در زمستان گذشته ارائه می کند.
ظرفیت سازی در نقاط مختلف کشور
افزایش تولید گاز در مجموعه شرکت ملی نفت ایران، تنها به پارس جنوبی محدود نمانده است. میدان گازی دی با ورود سه چاه جدید، روزانه سه میلیون مترمکعب به تولید گاز کشور اضافه کرد. در میدان های آغار، مزدوران، دالان و تنگ بیجار نیز چاه های تازه وارد مدار شدند. توسعه میدان توس و خارتنگ و افزایش ظرفیت تولید در میدان شانول نیز بخشی از همین مسیر بود. در شمال شرق کشور، طرح توسعه میدان توس با سرمایه گذاری اعلام شده ۱۲۰ میلیون یورو وارد مرحله بهره برداری اولیه شد؛ طرحی که هدف نهایی آن، با تکمیل چهار حلقه چاه، دستیابی به تولید روزانه حدود پنج میلیون مترمکعب گاز است. این تمایز میان تولید اولیه و ظرفیت نهایی اهمیت دارد: ورود یک طرح به مدار، به معنای تحقق تمام ظرفیت پیش بینی شده آن نیست.
ذخیره سازی؛ پشتوانه روزهای سرد
افزایش تولید، تنها ابزار عبور از زمستان نیست. بخشی از آمادگی شبکه باید در ماه های گرم و کم مصرف ایجاد شود؛ زمانی که امکان تزریق گاز به مخازن ذخیره سازی فراهم است.
در سال ۱۴۰۴، سه میلیارد و 160 میلیون مترمکعب گاز در مخازن سراجه و شوریجه ذخیره شد؛ رقمی که در گزارش های منتشرشده به عنوان رکورد تاریخی ذخیره سازی کشور معرفی شده است. این ذخیره سازی در کنار مدیریت تعمیرات و آماده سازی تأسیسات، حاشیه اطمینان بیشتری برای تأمین گاز در فصل سرد ایجاد می کند.
آزمون تاب آوری؛ بازسازی و بازگشت ظرفیت
با وجود افزایش تولید گاز، روند تأمین این انرژی بدون اختلال پیش نرفت. حمله به چهار پالایشگاه گازی پارس جنوبی در اسفند ۱۴۰۴، باعث کاهش قابل توجه ظرفیت تولید و تحویل گاز شد؛ به طوری که بنا بر آمار ارائه شده در گزارش های عملکرد، حدود 230 میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید گاز پارس جنوبی از مدار خارج شد.
با تلاش های انجام شده برای بازسازی و بازگرداندن ظرفیت های آسیب دیده، پیش بینی می شود حدود 100 میلیون مترمکعب از این ظرفیت پیش از آغاز روزهای سرد سال به مدار تولید بازگردد.
در این شرایط بازگرداندن ظرفیت های آسیب دیده به مدار، در کنار ادامه عملیات تولید، به یکی از مأموریت های مهم صنعت نفت تبدیل شد. سرپرست وزارت نفت درباره مدیریت شرایط دشوار تولید، از همیاری تمامی کارکنان صنعت نفت ایران سخن گفته و تاکید کرده است که ادامه بازسازی نقاط آسیب دیده و پیگیری طرح های توسعه ای با جدیت در دستور کار وزارت نفت و شرکت ملی نفت ایران قرار دارد.
کارنامه ای نیازمند ارزیابی
عملکرد دو ساله تولید گاز را می توان در سه محور ارزیابی کرد: ثبت رکوردهای تازه، توسعه ظرفیت در میدان های مختلف و تلاش برای حفظ جریان تولید در شرایط بحرانی. با این حال، رکورد تولید به تنهایی برای سنجش امنیت انرژی کافی نیست. میزان گاز تحویلی به شبکه، پایداری تولید در بلندمدت، سرعت بازسازی تأسیسات و کاهش فاصله میان عرضه و تقاضا نیز باید در کنار آن بررسی شوند. در نهایت، دستاورد صنعت نفت تنها در افزایش عدد تولید خلاصه نمی شود؛ ارزش واقعی آن زمانی آشکار می شود که ظرفیت ایجادشده، در روزهای اوج مصرف نیز به تأمین پایدار گاز تبدیل شود.
مدیر شرکت خطوط لوله و مخابرات نفت منطقه مرکزی در گفت وگو با «مشعل»:
احترام و حمایت پایه های اصلی تعلق سازمانی است
مشعل | سیدحشمت الله امیری، مدیرشرکت خطوط لوله و مخابرات نفت منطقه مرکزی، درکنار مسئولیت هدایت شبکه ای گسترده در پنج استان، تلاش کرده است میان آمادگی عملیاتی، توسعه زیرساخت ها و توجه به سرمایه انسانی پیوندی ماندگار برقرارکند. او در روزهای بحران، از تقویت مسیرهای انتقال و پشتیبانی دیگر مناطق گرفته تا آماده سازی ظرفیت های جایگزین را دنبال کرده و در روزهای عادی نیز ازپیگیری مسائل کارکنان، ورزش، مطالعه و یادگیری غافل نمانده است. خبرنگار "مشعل" با وی گفت وگویی انجام داده که مشروح آن را می خوانید.
منطقه مرکزی در روزهای جنگ چگونه مأموریت خود را ادامه داد؟
به واسطه حمله دشمن آمریکایی - صهیونی به برخی تأسیسات انتقال نفت در نقاطی ازکشور و آسیب به آنها، شرکت خطوط لوله و مخابرات نفت منطقه مرکزی افزون برانجام مأموریت های جاری خود، نقش پشتیبانی را هم به عهده گرفت و با اعزام تیم فنی و عملیاتی 37 نفره به مناطق مورد نیاز وارسال برخی اقلام ازجمله هفت کیلومترلوله با هدف جلوگیری از اختلال در انتقال فراورده به شمال و شمال شرق کشور، این ماموریت را انجام داد. همزمان کمیته اضطراری نیز برای استفاده از ظرفیت های فنی و عملیاتی در مدیریت بهترشرایط بحران تشکیل شد. درجنگ رمضان، اقدام های متعدد دیگری به منظورحفظ پایداری انتقال سیالات نفتی انجام شد که تغییر منیفولد در یکی از تاسیسات، از آن جمله بود و افزایش قابل توجه ظرفیت انتقال فراورده به سمت تهران را رقم زد.
اتصال خطوط انتقال با هدف امکان افزایش خوراک پالایشگاه تهران و ایجاد امکان انتقال ریلی نیز از دیگر اقدام هایی بود که درآن مقطع برای پایداری شبکه انجام شد؛ البته موارد فنی و ارزشمند دیگری نیز انجام شد که در این مقال نمی گنجد.
در همان زمان و با توجه به اهمیت ارتباطات در مدیریت شبکه انتقال،دیتاسنترمخابراتی منطقه مرکزی به عنوان یکی از بخش های اصلی پشتیبانی سازماندهی شد و پوشش مخابراتی کنترل ۱۲ منطقه را به عهده گرفت. همچنین با آماده سازی زیرساخت های لازم، امکان پشتیبانی از دیسپچینگ کنترل مرکزی تهران فراهم شد تا درصورت بروز بحران، هدایت و کنترل عملیات مناطق از طریق منطقه مرکزی ادامه یابد.
برای ایجاد انگیزه در کارکنان چه اقدام هایی صورت گرفته است ؟
ایجاد انگیزه، فقط به مسائل مالی محدود نمی شود؛ احترام، حمایت، فراهم کردن امکانات و توجه به نیازهای کارکنان نیز می تواند نقش مهمی در افزایش انگیزه وتعلق سازمانی ایفا کند. در زمینه افزایش انگیزه کارکنان و تعلق خاطر آنها به سازمان تلاش هایی شده که بهبود شرایط رفاهی و رفع دغدغه های کارکنان از آن جمله است. در این زمینه تلاش شده منازل سازمانی این شرکت که در اختیار پالایشگاه امام خمینی (ره) شازند قرار داشت، به شرکت خطوط لوله و مخابرات نفت منطقه مرکزی مسترد شود که تاکنون بیش از 70 درصد این بازپس گیری انجام شده است. بودجه ای نیز برای بهسازی و نوسازی آنها اختصاص یافته و افزون بر این، چند واحد مسکونی دیگر در شهرک مهاجران برای اسکان کارکنان تأمین شده است. در حوزه بهداشت و درمان نیز با رؤسای مربوط این بخش در پنج استان ارتباط برقرار کرده ایم و برخی مشکلات قراردادی برای خدمات درمانی کارکنان در استان های مرکزی و لرستان پیگیری و برطرف شده است. در مراکز انتقال نفت قم نیز با هماهنگی شرکت مخابرات، راه اندازی آنتن BTS در دستور کار قرارگرفت تا کارکنان امکان ارتباط بهتر با خانواده های خود را داشته باشند.
برای شنیدن صدای کارکنان و پیگیری مسائل آنها چه سازوکاری ایجاد کرده اید؟
در این زمینه کارگروه تکریم سرمایه انسانی متشکل از امور اداری، روابط عمومی و امور مالی تشکیل و موظف شده اند ماهانه در بخش های مختلف سازمان حضور یابند ومسائل کارکنان را ثبت و پیگیری کنند. تاکنون حدود ۳۸۷ مورد از مشکلات کارکنان ثبت شده و ۱۰۰ پیشنهاد دریافتی نیز در دستور کار قرار گرفته است.
برای موضوع هایی مانند ازدواج، طلاق، کنترل خشم و مدیریت بحران و تاب آوری، همچنین پیگیری این گونه موارد، مشاورخانواده را به کار گرفته ایم. به منظور ایجاد اوقات مفرح برای کارکنان و خانواده های آنها نیز برگزاری اردوهای گلگشت پیش بینی و تلاش شده تا امکان استفاده از تسهیلات اقامتی فراهم شود. فعال سازی رستوران منطقه و بهبود بخشی به شرایط و امکانات ورزشی، برای ایجاد فضای صمیمانه تر میان همکاران نیز از دیگر مواردی است که با هدف افزایش انگیزه کارکنان انجام شده و می کوشیم که این روند ادامه داشته باشد.
تجربه زندگی و خانواده چه تأثیری بر نگاه مدیریتی شما داشته است؟
من اهل چهارمحال و بختیاری هستم و سال ۱۳۷۱ برای کار به رفسنجان رفتم. در سال های فعالیت، خانواده ام در جابه جایی ها و دشواری های زندگی همراه من بودند. همسرم فرهنگی است و در مسیر شغلی ام همراهی زیادی داشته است. پس از حدود ۲۰ سال فعالیت در بندرعباس و رفسنجان به اصفهان منتقل شدم و اکنون در استان مرکزی در انتظار فراهم شدن شرایط انتقال خانواده هستم. این تجربه ها به من آموخته اند که موفقیت شغلی بدون همراهی و حمایت خانواده آسان نیست.
روایتی از همت شبانه روزی و اراده پولادین کارکنان در مرکز انتقال نفت شازند
سفیران پایداری در شریان های نفت
مشعل | در مرکز انتقال نفت شازند، نفت هیچ گاه در انتظار نمی ماند؛ حتی وقتی که برف و بوران زمستان، راه ها را می بندد؛ اینجا زندگی با ضرباهنگ تلمبه ها و گردش بی وقفه خطوط گره خورده است. پشت صحنه این تداوم، قصه کارکنانی نهفته است که کمتر به رشته تحریر در آمده است؛ قصه هایی از دشواری کار در سرما و آلودگی تا دل نگرانی خانواده هایی که چشم انتظار بازگشت عزیزانشان هستند. گاه یک تصمیم به موقع، گاه همراهی یک همکار و گاه مسئولیتی که بر زمین نمی ماند، معنای واقعی کار را آشکار می کند. مرکز انتقال نفت شازند، فراتر از خطوط و تجهیزات، حکایت انسان هایی است که با وجود همه خستگی ها و نگرانی ها، تعهد به کار را بخشی از زندگی خود می دانند؛ مردانی که در سکوت شیفت ها، سهمشان را در استمرار جریان نفت ادا می کنند.
عشق به مردم انگیزه ام را بالا می برد
محمد سلیمی پناه، رئیس مرکز انتقال نفت شازند، سال هاست در صنعت نفت فعالیت می کند؛ مسیری که از مرکز انتقال نفت رازان آغاز شد و به مسئولیت کنونی اش در این مرکز رسیده است. او در این سال ها، از نزدیک با دشواری های کار در مراکز انتقال نفت و ضرورت تداوم فعالیت این مجموعه ها آشنا شده است.
سلیمی پناه با اشاره به جایگاه مرکز انتقال نفت شازند در شبکه انتقال نفت کشور با بیان این که فعالیت درچنین مرکزی به هماهنگی میان بخش های مختلف و همراهی کارکنانی نیاز دارد ادامه می دهد: انتقال نفت خام و فراورده های نفتی تعطیلی بردار نیست و کارکنان این مجموعه باید در تمام ساعات شبانه روز آماده انجام وظیفه باشند.
او با تأکید بر اینکه شرایط جوی و روزهای بحرانی نیز مانعی برای ادامه فعالیت ها نیست، توضیح می دهد: گاهی شدت سرما و بسته شدن جاده ها باعث می شود کارکنان مرکز، مدت زمان بیشتری در محل کار بمانند، اما عشق به کار و مسئولیت پذیری در برابر مردم، انگیزه ای می شود برای ادامه کار و این مسیر.
سلیمی پناه درکنار عشق و علاقه به مسئولیتی که عهده دار آن است، بر بهبود وضعیت معیشتی کارکنان نیز تاکید دارد و تصریح می کند: افزایش هزینه های زندگی و دشواری های اقتصادی، به ویژه برای نیروهای خدماتی که کف سازمان قرار دارند، می تواند بر انگیزه کاری آنها تأثیر بگذارد. به همین دلیل، حمایت متناسب با شرایط اقتصادی و مسئولیت کارکنان، در کنار روحیه تعهد و همکاری، برای استمرار خدمت رسانی اهمیت دارد.
خاطره ای که در ذهن مانده است
در میان سال های فعالیت سلیمی پناه، زمستان سال ۱۳۸۵ و گرفتارشدن مسافران در گردنه رازان، خاطره ای ماندگار است؛ روزی که کارکنان مرکز برای کمک به مردم، از امکانات محل کار خود استفاده کردند.
او می گوید: بارش سنگین برف، مسیر گردنه رازان را مسدود کرده بود و تعدادی از مسافران در خودروهای خود گرفتار شده بودند. پس از اطلاع از وضعیت، با کمک همکاران برای اسکان و رسیدگی به مسافران اقدام کردیم. در میان مسافران، کودکی بود که از شدت سرما حال مساعدی نداشت؛ او را به داخل مرکز آوردیم تا گرم شود. همکاران ترابری نیز برای جابه جایی مسافران کمک کردند. در نهایت، نیروهایی از دیگر بخش ها همچون ارتش برای بازگشایی مسیر وارد عمل شدند.
وی همراهی خانواده را پشتگرمی خود عنوان می کند و می گوید: هرچه از سال های خدمتم گذشت، خانواده نیز به تدریج با شرایط کاری من کنار آمد. دو دختر دارم که یکی دانشجوست و دیگری در آستانه کنکور قرار دارد. با بزرگ ترشدن آنها، درکشان از مسئولیت های کاری من نیز بیشتر شده است و می دانند که گاهی ضرورت حضور در محل کار بر برنامه های خانوادگی، مقدم می شود.
علاقه ام به مکانیک راز ماندگاری برای ادامه کار است
عبدالحسین خلفی، یکی دیگر کارکنان شرکت خطوط لوله و مخابرات نفت منطقه مرکزی است که سال هاست در مرکز انتقال نفت رازان در بخش تعمیرات مکانیک فعالیت می کند و تبحر و تجربه اش در تعمیرات، دلیلی برحضور موقتش در مرکز انتقال نفت شازند بود. وی که از سال ۱۳۶۷ وارد صنعت نفت شده است، علاقه به کار مکانیکی را یکی از دلایل ماندگاری خود در این حرفه می داند و می گوید: کار در خطوط لوله با مسئولیت پذیری و آمادگی برای حضور در شرایط پیش بینی نشده همراه است. گاهی مسئولان نیمه شب تماس می گیرند و برای رسیدگی به یک مشکل فنی باید خودم را به مرکز برسانم. در تمام این سال ها، علاقه به کار باعث شده است که برای حضور و انجام مسئولیت هایم تردید نکنم.
در میان خاطرات کاری خلفی، آتش سوزی تلمبه خانه رازان در دی ۱۳۷۳، تلخ ترین خاطره است که درباره آن روز توضیح می دهد: یکی از توربین ها به دلیل کاهش خروجی نیاز به بررسی داشت. که ناگهان حجم زیادی نفت خام از محل اتصال بیرون زد و با رسیدن به توربین مجاور، آتش سوزی آغاز شد. تلاش کردیم توربین ها را خاموش کنیم تا دامنه خسارت کاهش پیدا کند. در این حادثه توربین ها آسیب دیدند و تعدادی از همکاران هم مصدوم شدند، اما خوشبختانه این حادثه تلفات جانی نداشت. توصیه خلفی به کارکنان جوان روشن است: هیچ کاری نباید بدون هماهنگی و رعایت اصول ایمنی انجام شود؛ حتی اگر موضوع به نشتی جزئی یک شیر یا اتصال محدود باشد. اقدام خودسرانه می تواند پیامدهای جبران ناپذیری داشته باشد.
لزوم بررسی دقیق تجهیزات و هماهنگی میان کارکنان در پیشگیری از حوادث
امیرعلی ادیبی فر کارمند ارشد عملیات مرکز انتقال نفت شازند سال ۱۳۶۸ وارد صنعت نفت شده و در طول نزدیک به چهار دهه فعالیت، تجربه کار در بخش اداری، بهره برداری و مراکز انتقال نفت را پشت سر گذاشته است. ادیبی فر درباره شرایط محیطی شازند می گوید: سرما و آلودگی صوتی از دشواری های همیشگی کار ماست. در روزهای سرد سال، انجام عملیات در محوطه سخت تر می شود و وزش باد نیز گردوغبار گوگرد انباشته شده در محدوده پالایشگاه را به سمت مرکز انتقال نفت می آورد. این آلودگی باعث سوزش چشم و مشکلات تنفسی کارکنان می شود. در کنار فشار جسمی، استرس ناشی از مسئولیت های کاری و مواجهه مستمر با آلودگی های محیطی نیز بر سلامت و آرامش همکاران تأثیر می گذارد.
وی از خاطرات سال های کاری اش شبی در فصل بهار را به یاد می آورد که رعدوبرق شدیدی رخ داده بود و گاز به دنبال برخورد صاعقه بر اثر نشتی یکی از توربین ها مشتعل شده بود. ادیبی فر این تجربه را یادآور اهمیت توجه به نشانه های کوچک و واکنش به موقع می داند و تأکید می کند که در عملیات، بررسی دقیق تجهیزات و هماهنگی میان کارکنان نقش مهمی در پیشگیری از حوادث دارد.
او از روزهای جنگ ۱۲روزه و جنگ رمضان نیز یاد می کند؛ روزهایی که نامشخص بودن شرایط، هم کارکنان و هم خانواده هایشان را نگران می کرد. ادیبی فر به موضوع معیشت کارکنان جوان اشاره می کند و می گوید: فاصله حقوق با هزینه های زندگی، فشار مضاعفی برکارکنان وارد می کند. کارکنان جوان باید با انگیزه و مسئولیت پذیری کار خود را به بهترین شکل انجام دهند، اما حمایت متناسب با شرایط اقتصادی و دشواری های این حرفه نیز ضروری است تا انگیزه و علاقه به کار در میان نیروها حفظ شود.
آمادگی ، تمرکز و تصمیم گیری به موقع سه رکن اصلی فعالیت حرفه ای
سیدمحمودرضا عطیفه رئیس نوبت کاری مرکز انتقال نفت شازند از سال ۱۳۸۴ وارد صنعت نفت شده و بخش عمده دوران خدمت خود را در رسته عملیات، در مرکز انتقال نفت رازان و شازند گذرانده است و در این سال ها آموخته که آمادگی، تمرکز و تصمیم گیری به موقع، نقش مهمی در پیشگیری از حوادث و تداوم سوخت رسانی دارد. او درباره آموخته هایش توضیح می دهد: کار در عملیات به من یاد داده است هنگام بروز مشکل آرامش خود را حفظ کنم تا بتوانم تصمیم درستی بگیرم؛ این مهارت در زندگی شخصی هم کمک کرده تا در شرایط دشوار بهتر با مسائل روبه رو شوم. یکی از ماندگارترین خاطرات عطیفه نیز به جنگ رمضان بازمی گردد؛ شبی که برای تداوم سوخت رسانی به مناطق شمالی کشور، ساعت ها در شرایطی پرخطر مشغول کار بود. او آن شب را اینگونه به یاد می آورد: صدای بمباران شنیده می شد و حتی جرات نداشتیم چراغی روشن کنیم. خانواده هایمان مرتب تماس می گرفتند، اما به دلیل ضعف آنتن دهی، ارتباط با آنها دشوار بود. با وجود نگرانی، باید کار را به پایان می رساندیم تا سوخت رسانی به مناطق شمالی ادامه پیدا کند. سرانجام خط را راه اندازی کردیم و شرایط انتقال به حالت عادی بازگشت.
عطیفه معتقد است در محیط پراسترس عملیات، تخصص به تنهایی کافی نیست و روحیه جمعی نیز اهمیت دارد. محیط کاری آرام و صمیمی، حتی با شوخی های به جا، می تواند روحیه کارکنان را تقویت کند و انرژی بیشتری برای انجام مسئولیت ها بدهد.
مسئولیت های شبانه روزی و تغییر محل زندگی، خانواده عطیفه را نیز تحت تأثیر قرار داده است. او با قدردانی از همسر و دو دخترش می گوید: در سال های خدمت، خانواده ام دشواری های شغلی مرا تحمل کردند و به ویژه هنگام تغییر محل زندگی، همراهی زیادی داشتند. از آنها سپاسگزارم و امیدوارم بتوانم این همراهی را جبران کنم.
آموزش و احترام به پیشکسوتان در صنعت نفت
محمد رضایی مسئول عملیات انتقال نفت مرکز انتقال نفت شازند از بهمن ۱۳۸۸ وارد صنعت نفت شده و از ابتدای استخدام تاکنون در این مرکز فعالیت می کند. او در این سال ها، دشواری های کار عملیاتی را تجربه کرده است؛ از بازرسی تجهیزات در سرمای زمستان تا مسئولیت هایی که گاهی ساعت ها پس از آغاز شیفت ادامه پیدا می کنند.
روزهای جنگ، علاوه بر مسئولیت های کاری، نگرانی خانواده ها را نیز به همراه داشت. رضایی درباره یکی از آن شب ها توضیح می دهد: در شیفت شب مشغول کار بودم و چون تلفن همراهم بی صدا بود، متوجه تماس های خانواده نشدم. وقتی گوشی را بررسی کردم و تماس های متعدد را دیدم، بلافاصله تماس گرفتم تا آنها را از نگرانی بیرون بیاورم. او ادامه می دهد: سعی می کنم مشکلات و فشارهای محیط کار را کمتر به خانه منتقل کنم؛ به ویژه اینکه مادرم تنهاست و نمی خواهم نگرانی بیشتری برای او ایجاد شود.
او با اشاره به دشواری های کار می گوید: تهیه گزارش های متعدد در شیفت شب گاهی چهار تا پنج ساعت زمان می برد و در کنار وظایف عملیاتی، خستگی کارکنان را بیشتر می کند. به همین دلیل، توجه به شرایط کاری و حمایت از نیروها اهمیت زیادی دارد. رضایی، آموزش و احترام به پیشکسوتان را از ضرورت های فعالیت در صنعت نفت می داند و تأکید می کند: کارکنان جوان باید برای یادگیری بیشتر تلاش کنند و از تجربه همکارانی که سال ها در این صنعت فعالیت کرده اند، بهره ببرند. حفظ نظم، تقویت انگیزه و توجه به نیازهای کارکنان، به ما کمک می کند مسئولیت هایمان را با کیفیت بهتری انجام دهیم.
متخصصان شرکت بهره برداری نفت و گاز مارون محدودیت را شکستند
هم افزایی برای خودکفایی
مشعل | سال ها تحریم و محدودیت، اگرچه تأمین تجهیزات و دسترسی به فناوری های مورد نیاز صنعت نفت را دشوار کرده، اما نتوانسته است مانع تلاش متخصصانی شود که راه حل چالش های عملیاتی را در دانش و تجربه خود جست وجو می کنند. در شرکت بهره برداری نفت و گاز مارون، یک نمونه از این تلاش ها به طراحی و ساخت نمک گیر برقی بومی انجامیده است؛ تجهیزی که برای نخستین بار در شرکت ملی مناطق نفتخیز جنوب با تکیه بر توان متخصصان داخلی ساخته شده و صرفه جویی ارزی قابل توجهی نیز در بر داشته است.
این دستاورد، جلوه ای از ظرفیت دانش و تخصص داخلی برای کاهش وابستگی به فناوری خارجی است؛ ظرفیتی که محمدرضا ظهرابی، رئیس مهندسی فراورش شرکت بهره برداری نفت و گاز مارون، و ناصر فراز، رئیس مهندسی فراورش بخش شرق این شرکت، در گفت وگو با خبرنگار ماهنامه «مشعل»، از شکل گیری ایده تا ساخت و راه اندازی این تجهیز روایت می کنند.
با ورود برخی میدان های نفتی کشور به نیمه دوم عمر تولید، میزان آب همراه نفت افزایش می یابد و جداسازی آب و نمک از نفت خام برای حفظ کیفیت محصول و تداوم تولید اهمیتی دوچندان پیدا می کند. در این شرایط، توسعه تأسیسات نمک زدایی و تأمین تجهیزات مورد نیاز آن، از ضرورت های فنی صنعت نفت به شمار می رود؛ ضرورتی که در کنار محدودیت های مالی و دشواری دسترسی به فناوری های خارجی، اتکا به دانش و توان متخصصان داخلی را بیش از پیش اهمیت می بخشد. ساخت نمک گیر برقی بومی در شرکت بهره برداری نفت و گاز مارون، پاسخی به این نیاز است که با تسهیل فرایند فراورش نفت خام، در واحد نمک زدایی شماره یک این شرکت به کار گرفته شده است.
ایده ای از دل تجربه
پشت ساخت این تجهیز، تنها یک نیاز عملیاتی یا تصمیم مدیریتی قرار نداشت؛ ایده ای بود که به تدریج در ذهن یک متخصص شکل گرفت و با مطالعه، محاسبه و همکاری گروهی به مرحله اجرا رسید.
محمدرضا ظهرابی، رئیس مهندسی فراورش شرکت بهره برداری نفت و گاز مارون، که درسال 1375 وارد صنعت نفت شده است، در تشریح چگونگی شکل گیری پروژه می گوید: ایده طراحی و ساخت نمک گیر برقی، از چند سال پیش در ذهنم شکل گرفته بود؛ در این مدت، مطالعات اولیه را انجام داده و با شماری از کارشناسان برق و فرایند نیز درباره مبانی علمی و چگونگی دستیابی به طرحی قابل اجرا به بحث و تبادل نظر کرده بودم.
وی تصریح می کند: اگرچه امکان مهندسی معکوس بر اساس نمک گیرهای موجود وجود داشت، اما هدف نهایی دستیابی به راهکاری علمی و فنی بود که بتوان آن را با توجه به مشخصات هر نوع نفت طراحی و به کار گرفت؛ از این رو، مسیر کار به بازسازی صرف یک تجهیز موجود محدود نشد و تلاش شد مبانی علمی طراحی با دقت بیشتری بررسی شود.
ظهرابی ادامه می دهد: در نهایت، با همراهی نخبگان جوان و همکاران متخصص صنعت نفت، مطالعات علمی پیش رفت و روش های محاسباتی مورد نیاز بر اساس منابع معتبر به دست آمد. برای اطمینان از صحت محاسبات نیز یک نمونه موجود شبیه سازی شد و نتایج، درستی مسیر طراحی را تأیید کرد.
ظهرابی با اشاره به سرعت پیشبرد کار می گوید: پس از تأیید طرح، موضوع به همکاران منتقل شد و محاسبات و طراحی در مدت کوتاهی به انجام رسید. هم زمان، اقدام های اجرایی، تعمیرات اساسی و آماده سازی تجهیزات نیز با همکاری واحدهای عملیاتی، تعمیرات و ابزار دقیق پیگیری شد تا پروژه مطابق برنامه ریزی در کمتر از یک سال به پایان برسد.
وی تصریح می کند: زمانی که تجهیز نصب و برای انجام آزمایش آماده شد، با عملکردی فراتر از انتظار رو به رو بودیم که نتیجه برنامه ریزی درست و کار گروهی تیمی توانمند در صنعت نفت ایران و نشان دهنده توان متخصصان نفت ایران است که برای اولین بار در شرکت ملی مناطق نفتخیز جنوب این محصول به صورت انحصاری ساخته شده است.
رئیس مهندسی فراورش شرکت بهره برداری نفت و گاز مارون همچنین با اشاره به صرفه جویی ارزی و نتایج اقتصادی ای تجهیز بومی بیان می کند: تأمین نمونه خارجی ساخت چنین تأسیساتی بیش از سه میلیون یورو هزینه در بر دارد، اما مجموعه توانست نمونه بومی را برای اولین بار در کشور با هزینه بسیار کمتر از آن بسازد.
بر این اساس، اجرای پروژه به صرفه جویی بیش از دومیلیون یورویی انجامیده است؛ رقمی که اهمیت توسعه توان ساخت داخل را در شرایط محدودیت منابع مالی و دشواری تأمین تجهیزات خارجی نشان می دهد و یکی از مهم ترین ابعاد این دستاورد، نتایج اقتصادی آن است.
اجرای موفق با کار گروهی
ظهرابی معتقد است هیچ فردی به تنهایی نمی تواند از عهده همه پیچیدگی های چنین پروژه هایی در صنعت نفت برآید و همکاری یک تیم منسجم، زمینه حل مسائل و پیشبرد کار را فراهم می کند. از نگاه وی، تجربه ساخت نمک گیر برقی نیز نمونه ای از همین ظرفیت است؛ ظرفیتی که در آن، دانش تخصصی، تجربه عملیاتی و همراهی بخش های مختلف به نتیجه ای مشترک انجامید.
وی در ادامه، درباره ویژگی های نیروی انسانی مورد نیاز سازمان می گوید: گروه های خلاق و برخوردار از ایده های نو، نه تنها در حل مشکلات مؤثرند، بلکه می توانند زمینه پیشرفت سازمان در حوزه های علمی و فنی را فراهم کنند. به اعتقاد او، چنین گروه هایی همچنین قادرند به کاهش هزینه ها، کاهش آلاینده ها و کاهش پسماند کمک کنند.
پروژه نمک گیر برقی را می توان نمونه ای از تأثیر پیوند میان دانش، خلاقیت و کار گروهی دانست؛ پیوندی که در صورت فراهم بودن بستر مناسب، می تواند از دل نیازهای روزمره عملیاتی به دستاوردهای فنی ارزشمند برسد.
دستاوردی فراتر از ساخت یک تجهیز
ناصر فراز، رئیس مهندسی فراورش بخش شرق شرکت بهره برداری نفت و گاز مارون که سال 1391 وارد صنعت نفت شده است، می گوید: پیش از اجرای این پروژه، دانش طراحی این نوع نمک گیر برقی در داخل کشور در دسترس نبود و تأمین آن به فناوری و دانش شرکت های خارجی، به ویژه شرکت های اروپایی و آمریکایی، وابستگی داشت؛ از این رو دستیابی به دانش فنی طراحی و ساخت داخلی، صرفا به معنای تأمین یک تجهیز مورد نیاز نبود، بلکه گامی برای کاهش وابستگی فناورانه و تقویت توان مهندسی و مهم ترین نیاز در مجموعه به شمار می رفت. او همچنین یادآور می شود که در شرکت های بهره برداری صنعت نفت، ایده های ساخت تجهیزات بومی بسیار زیاد است.
وی در توضیح چرایی طراحی و ساخت نمک گیر برقی بومی تأکید می کند: اهمیت این پروژه را نباید تنها در ساخت یک دستگاه خلاصه کرد. مسئله اصلی، مواجهه هم زمان با نیاز به توسعه ظرفیت نمک زدایی، محدودیت بودجه و وابستگی به دانش طراحی خارجی بود؛ شرایطی که ضرورت یافتن راهکاری مبتنی بر توان داخلی را بیش از پیش آشکار می کرد.نکته قابل توجه در این پروژه، استانداردهای این تجهیز است. به گفته وی، اهمیت پروژه، فقط به کاهش هزینه ها محدود نمی شود. نمک گیر برقی ساخته شده در شرکت بهره برداری نفت و گاز مارون، مطابق با استانداردهای جهانی طراحی شده است و از فناوری میدان الکتریکی جریان متناوب و مستقیم (AC/DC) بهره می برد.
رئیس مهندسی فراورش بخش شرق شرکت بهره برداری نفت و گاز مارون تصریح می کند: نتایج به دست آمده از عملکرد این تجهیز نیز قابل توجه و بر اساس اطلاعات درباره این نمک گیر، میزان آب همراه نفت خروجی از نمک گیر بومی به کمتر از ۰٫۰۵ درصد رسیده است؛ در حالی که این میزان در نمونه های خارجی مشابه، حدود ۰٫۱ درصد اعلام شده است. این ارقام، افزون بر صرفه اقتصادی ساخت داخل، از دستیابی به عملکرد فنی مطلوب در فرایند نمک زدایی حکایت دارد.
خودکفایی با اعتماد به دانش و تجربه
داستان طراحی و ساخت دستگاه نمک گیر شرکت بهره برداری نفت و گاز مارون، از یک نیاز فنی و عملیاتی آغاز شد؛ نیازی که با افزایش ضرورت توسعه ظرفیت نمک زدایی، اهمیت بیشتری پیدا کرده است. این مسیر با مطالعات علمی و همکاری متخصصان ادامه یافت و در زمانی کوتاه، به ساخت و بهره برداری از تجهیزی بومی انجامید که از نظر اقتصادی و عملکرد فنی، دستاوردهایی قابل توجه به همراه داشته است.با این حال، اهمیت این تجربه تنها در صرفه جویی ارزی یا دستیابی به فناوری طراحی و ساخت خلاصه نمی شود. آنچه این پروژه را به نمونه ای قابل توجه تبدیل می کند، ظرفیت نهفته در نیروی انسانی صنعت نفت است؛ ظرفیتی که گاهی در میان حجم بالای مسئولیت های عملیاتی کمتر دیده می شود، اما در صورت فراهم شدن فرصت، می تواند پاسخگوی نیازهای پیچیده فنی باشد.در شرایطی که تأمین تجهیزات و دسترسی به فناوری خارجی با محدودیت های مختلف روبه روست، چنین تجربه هایی یادآور می شود که بخشی از مسیر خودکفایی از دل تجربه های روزمره، مطالعات تخصصی و اعتماد به توان کارشناسان داخلی می گذرد. نمک گیر برقی بومی مارون، در همین مسیر، نمونه ای از تبدیل دانش به محصول و تجربه به راه حل است؛ دستاوردی که ارزش واقعی آن، علاوه بر تجهیز ساخته شده، در تقویت توان مهندسی کشــور و فراهـــم کردن زمـینه برای
تکــرار چنیـــــن تجربـــه هــــایی در آینــــده معنا
پیدا می کند.
توسعه ورزش همگانی در صدر برنامه های شرکت ملی نفت ایران قرار دارد
تندرستی با اجرای طرح ورزش در دسترس
علیرضا عبدی | توسعه ورزش همگانی، تسهیل دسترسی کارکنان به امکانات ورزشی و توجه به سلامت جسمانی خانواده بزرگ صنعت نفت، از اولویت های اصلی امور ورزش و تربیت بدنی شرکت ملی نفت ایران به شمار می رود؛ رویکردی که با اجرای طرح های نوین و برنامه ریزی برای گسترش فرصت های ورزشی دنبال می شود. بهرام رضائیان، رئیس امور ورزش و تربیت بدنی شرکت ملی نفت ایران، در مصاحبه با خبرنگار ماهنامه "مشعل"، از برنامه هایش برای افزایش مشارکت کارکنان و خانواده های آنان، شناسایی استعدادهای ورزشی و توسعه امکانات ورزشی در مناطق عملیاتی می گوید. این مصاحبه را در ادامه می خوانید.
وضعیت کنونی ورزش را در بین کارکنان شرکت ملی نفت ایران چگونه ارزیابی می کنید؟
ورزش برای کارکنان صنعت نفت، بنا برسختی کار و نوع فعالیتی که انجام می دهند، ضرورتی انکارناپذیر است، از این رو لازم است به سلامت جسمانی و توسعه فعالیت های ورزشی آنان توجه بیشتری شود.
خوشبختانه صنعت نفت از زیرساخت های ورزشی مناسبی برخوردار و استقبال کارکنان از فعالیت های ورزشی نیز مطلوب است؛ این ظرفیت، در کنارعلاقه مندی همکاران و خانواده های آنان به ورزش به عنوان یک نقطه قوت، موجب می شود که امور ورزش شرکت ملی نفت ایران نیز با نگاهی مسئولانه تر در این حوزه برنامه ریزی کند.
از زیرساخت های ورزشی که شرکت ملی نفت ایران برای تحقق اهداف ورزشی و توسعه آن در اختیار دارد، بگویید.
همانطورکه اشاره شد، زیرساخت های مناسبی برای ورزش کارکنان و خانواده های آنان در شرکت ملی نفت ایران وجود دارد؛ اما بخشی از آنها نیازمند بازسازی و نوسازی است.
همچنین افزایش تعداد کارکنان و خانواده های علاقه مند به ورزش موجب شده زیرساخت های موجود نتواند به همه نیازهای این حوزه پاسخ دهد و محدودیت هایی را برای توسعه ورزش رقم بزند.
برای فائق شدن به این مسائل، تلاش زیادی شده، به طوری که طرح ها و برنامه های جدیدی با هدف دسترسی کارکنان و خانواده هایشان به امکانات ورزشی در دست اجراست تا سهولت و مشارکت هر چه بیشتری برای انجام فعالیت های ورزشی ایجاد شود. هدف این است که ضمن بهره گیری هرچه بهتر از ظرفیت های موجود، بتوانیم هم ورزش را در بین کارکنان و خانواده ها ارتقا و توسعه دهیم و هم امکان استفاده گسترده تر کارکنان از خدمات ورزشی را فراهم آوریم.
مهم ترین اولویتی که هم اکنون در امور ورزش و تربیت بدنی شرکت ملی نفت ایران پیگیری می شود، چیست؟
اولویت اصلی، توسعه ورزش همگانی با تمرکز بر کارکنان، خانواده ها و فرزندان آنهاست؛ رویکردی که در دوره های قبل نیز پیگیری شده و دستاوردهای ارزشمندی را به همراه داشته است. شرایط کنونی، محدودیت هایی را به ویژه در توسعه زیرساخت ها پیش رو قرار داده است؛ براساس قوانین و ابلاغیه های موجود، امکان توسعه زیرساخت ها به شیوه گذشته وجود ندارد و لازم است که راهکارهای تازه ای برای پاسخ گویی به نیازهای ورزشی کارکنان مورد توجه قرار گیرد.
یکی از مهم ترین طرح ها و برنامه هایی که به طور جدی پیگیری شده، به توسعه "ورزش در دسترس" مربوط می شود؛ طرحی که هدف آن تسهیل دسترسی همکاران به امکانات ورزشی و فراهم کردن شرایط ورزش در نزدیکی محل زندگی آنهاست.
توجه به فرزندان کارکنان و توسعه آکادمی های ورزشی نیز اولویت مهم دیگری به شمار می رود که در این بخش نیز مجوز تأسیس آکادمی های ورزشی برای همه شرکت های تابعه صادر شده است تا در مناطقی که ظرفیت و استعداد ورزشی وجود دارد، زمینه شناسایی استعدادها، جذب مربیان توانمند و آموزش اصولی فراهم شود. هدف از این کار آن است که کارکنان و فرزندان آنها بتوانند از این ظرفیت ها بهره مند شوند و افراد مستعد در صورت برخورداری از توانایی لازم، مسیر پیشرفت و حضور در تیم های قهرمانی را طی کنند.
درباره"ورزش در دسترس" برای کارکنان و خانواده ها توضیح بیشتری دهید؟
یکی از اهداف اصلی در اجرای طرح "ورزش در دسترس"، فراهم کردن امکان فعالیت ورزشی برای کارکنان در نزدیک ترین فاصله به محل زندگی و خانواده هایشان است. با توجه به اینکه بخشی از همکاران به صورت اقماری فعالیت می کنند و خانواده هایشان در تهران یا دیگر شهرهای بزرگ سکونت دارند، دسترسی آسان به امکانات ورزشی برای این گروه از کارکنان اهمیت ویژه ای پیدا می کند. از سوی دیگر، محدودیت ظرفیت مجموعه های ورزشی و دشواری رفت وآمد نیز ضرورت اجرای چنین طرحی را بیشتر کرده است.
در قالب این طرح، شرایطی فراهم است تا کارکنان و خانواده های آنها بتوانند از اماکن ورزشی نزدیک محل سکونت خود استفاده کنند و بخشی از هزینه های این خدمات نیز جبران شود. هدف دیگر این است که همکاران برای ورزش کردن، ناچار به طی مسافت های طولانی نباشند و هزینه استفاده از امکانات ورزشی نیز مانعی برای مشارکت آنان و اعضای خانواده شان ایجاد نکند؛ البته در این مسیر با محدودیت هایی مواجه هستیم؛ اما تلاش شده با استفاده از ظرفیت های موجود، دسترسی به ورزش آسان تر و کم هزینه تر باشد.
استقبال کارکنان از طرح "ورزش در دسترس" چطور بوده است؟
از این طرح در ستاد شرکت ملی نفت ایران، استقبال قابل توجهی شده است. بر اساس آمار اعلامی، تاکنون ۶ هزار و ۴۲۶ نفر در این طرح ثبت نام کرده اند که سه هزار و ۹۰۰ نفر آنها را بانوان و 2 هزار و ۵۰۰ نفر دیگر را آقایان تشکیل می دهند. این آمار نشان دهنده استقبال چشمگیر کارکنان، به ویژه بانوان، از فراهم شدن فرصت های بیشتر برای فعالیت ورزشی و همچنین ضرورت تداوم و توسعه این برنامه است.
برای توسعه ورزش بانوان و حمایت از ورزشکاران مستعد چه برنامه ای دارید؟
توسعه ورزش بانوان، یکی از محورهای مورد توجه امور ورزش و تربیت بدنی شرکت ملی نفت ایران است. اعتقاد داریم همه بانوان، چه کارکنان شاغل در صنعت نفت و چه اعضای خانواده کارکنان، از جمله زنان خانه دار، باید فرصت مناسبی برای فعالیت ورزشی داشته باشند. بر همین اساس، تلاش کرده ایم امکانات و سرانه ورزشی بانوان متناسب با نیازها و میزان استقبال آنها پیش بینی شود و در این زمینه تفاوتی میان بانوان و آقایان وجود نداشته باشد. در برخی بخش ها، میزان استقبال بانوان از برنامه های ورزشی، حتی بیشتر از آقایان بوده که نشان دهنده ظرفیت قابل توجه بانوان درحوزه ورزش است. هدف این است که بانوان برای مشارکت در فعالیت های ورزشی با محدودیت کمتری مواجه باشند و بتوانند متناسب با شرایط خود از امکانات موجود بهره مند شوند. برنامه های امور ورزش و تربیت بدنی شرکت ملی نفت ایران، تنها به کارکنان محدود نمی شود و همسران و فرزندان آنها و همچنین بازنشستگان را نیز دربرمی گیرد.
در کنار توسعه "ورزش در دسترس" و ایجاد مراکز حرکات اصلاحی و مشاوره ورزشی، راه اندازی آکادمی های ورزشی نیز برای فرزندان کارکنان پیگیری می شود؛ شناسایی استعدادها، جذب مربیان توانمند و فراهم کردن زمینه آموزش اصولی و معرفی افراد مستعد به تیم های قهرمانی، از جمله اهداف این برنامه هاست. امیدواریم با اجرای این اقدام ها، فرهنگ ورزش کردن در میان کارکنان، همسران و فرزندان آنان بیش از پیش گسترش یابد و ورزش به بخش جدایی ناپذیر زندگی خانواده بزرگ صنعت نفت تبدیل شود.
برای نیروهای اقماری با توجه به سختی شرایط کارشان، چه برنامه ای در حوزه ورزش دارید؟
کارکنانی که در سکوهای دریایی، دکل های حفاری و مناطق عملیاتی مشغول به کار هستند، به دلیل شرایط خاص شغلی و دوری از محل زندگی، بیش از دیگران به امکانات ورزشی مناسب نیاز دارند. از این رو، اقدام های زیادی برای فراهم کردن زمینه فعالیت ورزشی این گروه از همکاران انجام شده و همه سکوها و مناطق عملیاتی، از سوی شرکت های وابسته به شرکت ملی نفت ایران، به تجهیزات ورزشی مجهز شده اند. حتی در مواردی که امکان ایجاد مجموعه ورزشی مستقل وجود نداشته، فضایی مانند یک اتاق برای فعالیت های ورزشی کارکنان اقماری اختصاص داده شده تا همکاران بتوانند متناسب با امکانات موجود، فعالیت بدنی داشته باشند.زیرساخت ها و تجهیزات ورزشی در مناطق عملیاتی، (سکوها و دکل های حفاری) در کانون توجه قرار دارد و استقبال این عزیزان نیز بسیار مطلوب بوده است؛ اما به دنبال توسعه بیشتر خدمات و برنامه های فرهنگی برای این بخش از همکاران هستیم تا ورزش در کنار فعالیت های سخت و طاقت فرسای عملیاتی، جایگاه پررنگ تری بیابد و به حفظ سلامت و ارتقای کیفیت زندگی آنها کمک کند.
چه توصیه ای برای ترویج فرهنگ ورزش و افزایش مشارکت کارکنان در فعالیت های ورزشی دارید؟
ورزش در میان کارکنان صنعت نفت، جایگاه مناسبی دارد؛ اما تقویت این فرهنگ همچنان ضروری است. کارکنان این صنعت بزرگ در کنار مسئولیت های کاری و فعالیت در شرایط سخت، به ورزش نیاز دارند و وظیفه امور ورزش و تربیت بدنی شرکت ملی نفت ایران این است که با فراهم کردن شرایط، امکانات و فرصت های مناسب، زمینه مشارکت بیشتر آنان و خانواده هایشان را فراهم کند.ورزش، یک پدیده اجتماعی و سرمایه گذاری برای سلامت کارکنان است، نه هزینه اضافی؛ توجه به فعالیت بدنی و ترویج ورزش همگانی می تواند در پیشگیری از مشکلات ناشی از کم تحرکی و ارتقای سلامت افراد نقش مؤثری داشته باشد. به همین دلیل، باید ورزش را در برنامه ریزی های سازمانی و زندگی روزمره کارکنان جدی تر بگیریم.توصیه ام به همکاران در همه بخش ها این است که برای حفظ سلامت خود و خانواده هایشان، در برنامه های ورزشی شرکت مشارکت داشته باشند. ورزش فقط یک تفریح یا فعالیت جانبی نیست و نباید آن را امری لوکس تلقی کنیم؛ بلکه با توجه به شرایط زندگی و کاری امروز، ضرورتی برای حفظ سلامت است که باید با توجه به شرایط بدنی در اولویت برنامه های روزانه همگان قرار بگیرد.
خارگ به روایت مستشر قین
یونس صادقی | رومن گیرشمن (۱۹۷۹-۱۸۹۵)، رئیس هیئت باستان شناسی فرانسوی در ایران، کتابی شناخته شده با عنوان "جزیره خارگ" دارد که در آن به معرفی یافته های باستان شناسی جزیره پرداخته است. این کتاب در اواخر دهه 30 شمسی از سوی انتشارات شرکت ملی نفت ایران منتشر و در زمان انتشار با استقبال چشمگیری روبه رو و چندبار تجدید چاپ شد. "جزیره خارگ" به دلیل برخورداری از روایت هایی دست اول درباره تاریخ و باستان شناسی این جزیره، از جایگاه ویژه ای برخوردار است. از همین رو، در این شماره از ماهنامه "مشعل" به بازخوانی روایت این کتاب پرداخته شده است.
رومن گیرشمن، باستان شناس فرانسوی اوکراینی تبار، حدود 30 سال از عمر خود را به کاوش و پژوهش در محوطه های باستانی ایران اختصاص داد. او به دلیل کاوش های مهمی که در تپه سیلک، شوش، بیشاپور و مسجدسلیمان انجام داد، از چهره های شناخته شده باستان شناسی ایران به شمار می رود.
انگیزه کاوش در جزیره خارگ
کتاب "جزیره خارگ" که به دلیل اتکا بر پژوهش های میدانی و انتشار بخشی از یافته ها و اطلاعات برای نخستین بار، از ارزش و اهمیت پژوهشی قابل توجهی برخوردار است، با مرور بر پیشینه تاریخی این جزیره در ادوار کهن آغاز می شود و در ادامه و با معرفی تعدادی از آثار و بناهای تاریخی شاخص خارگ، از جمله گور دخمه پالمیریان، کلیسای نسطوری و بقعه منسوب به میر محمد حنفیه، به شرح و بررسی یافته های حاصل از کاوش های باستان شناسان فرانسوی در این جزیره می پردازد. از این منظر، می توان این کتاب را یکی از منابع مهم و قابل توجه برای مطالعات تاریخی و باستان شناختی جزیره خارگ دانست.
با آنکه تلاش پژوهشگران و باستان شناسان برجسته ای چون گیرشمن، زمینه را برای گسترش مطالعات تاریخی و باستان شناختی جزیره خارگ فراهم کرده و افق های تازه ای پیش روی پژوهشگران گشوده است، همچنان ضرورت دارد که یافته ها و تفسیرهای ارائه شده از سوی مستشرقان و پژوهشگران خارجی، با نگاهی انتقادی و رویکردی مبتنی بر احتیاط علمی مورد ارزیابی مجدد قرار گیرند.
گیرشمن در ابتدای کتاب، یکی از دلایل توجه به این جزیره را علاقه مدیران شرکت های عامل نفت ایران به گذشته تاریخی این جزیره برمی شمارد؛ با این رویکرد که «نمی توان آینده را شناخت، مگر با شناخت گذشته». از این رو، آنان خواستار شناخت بیشتر جزیره ای شدند که قرار بود به یکی از بزرگ ترین مراکز جهانی صدور نفت تبدیل شود. بر همین اساس، از هیئت باستان شناسی فرانسوی خواسته شد با انجام کاوش های علمی و دقیق، زوایای پنهان این جزیره زیبا را آشکار سازند. افزون بر این، یکی دیگر از دلایلی که گیرشمن برای حضور باستان شناسان و انجام پژوهش در این جزیره برمی شمارد، آگاه ساختن مهندسان نفت از اهمیت تاریخی خارگ است تا از این طریق، مانع تخریب آثار باستانی جزیره شوند.
پیشینه جزیره خارگ
براساس گزارش گیرشمن، جزیره خارگ حدود یک میلیون سال قدمت دارد؛ اما بیش از 14هزار سال نیست که از سطح دریا سر برآورده است. گیرشمن درباره شرایط کشاورزی در خارگ معتقد است که مردم محلی با ساختن آب بندهایی که هنگام بارندگی از آب پر می شدند، کشتزارهای کوچکی ایجاد می کردند. در قرن 17 میلادی، شخصی فرانسوی به نام "تونو" از خارگ دیدن و از گندم، جو، خرما و انگور به عنوان محصولاتی یاد کرده است که در این جزیره به عمل می آمده اند. او همچنین اشاره می کند که مردم برای رفع تشنگی از چند چاه استفاده می کردند و صید مروارید نیز از تجارت های رایج میان اهالی جزیره بوده است.
خارگ در آینه باستان شناسی
گیرشمن در کتاب "جزیره خارگ" تازه ترین یافته های حاصل از کاوش های باستان شناسی را ارائه کرده است. او اشاره می کند که قدیمی ترین آثاری که هیئت فرانسوی در این جزیره کشف کرده، 2 مقبره متعلق به حدود هزار سال پیش از میلاد است. این دو مقبره در دل سنگ کنده شده اند و هنوز حفره آنها متشکل از 2تخته سنگ ضربی باقی مانده است. افزون بر این، هیئت باستان شناسی فرانسوی بقایای یک چهارطاقی را در فاصله 100 متری جنوب معبدی کشف کرده بود که به عنوان نیایشگاه آیین زردشتی شناخته می شود.
گیرشمن درباره مقبره های معروف به پالمیریان نیز توضیح می دهد که در این مجموعه 2 دخمه بزرگ وجود دارد. به اعتقاد این باستان شناس، نمای دخمه جنوبی به احتمال زیاد در دوران اشغال هلندی ها تخریب شده است. در دخمه دیگر نیز نشانه هایی از معماری اشکانی و ساسانی به چشم می خورد.
گیرشمن درباره حضور پالمیریان در خارگ معتقد است: «احتمالا جمعی از آنان در جزیره می زیستند. وجود پایگاه تجارتی پالمیریان در خارگ، گوشه ای تاریک از فعالیت بازرگانی این مرکز بزرگ تجارتی، یعنی پالمیر، را در قرن های پیش از میلاد و آغاز عهد میلادی آشکار می کند.»
با این حال، براساس گزارش پژوهشگران امروزی و با توجه به ساختار معماری گوردخمه و وجود عناصر ایرانی در آن، این احتمال نیز مطرح است که این مجموعه به آیینی کهن و ایرانی در خارگ تعلق داشته باشد و لزوماً حاصل حضور قومی مهاجر در جزیره نباشد. از همین رو، استدلال گیرشمن در این خصوص را باید با رعایت جوانب احتیاط در نظر گرفت.
افزون بر این، به اعتقاد این باستان شناس، شمار مقابر مسیحی که بر مدخل آنها صلیبی ساده به شکل صلیب نسطوریان حک شده، نشان می دهد که در عصر ساسانی جماعت بزرگی از نسطوریان در جزیره خارگ زندگی می کرده اند.
در مجموع، کتاب گیرشمن با وجود حجم اندک، از اطلاعات ارزشمندی برخوردار است و می تواند به عنوان گامی اولیه در مسیر مطالعات و پژوهش های آینده درباره تاریخ جزیره خارگ مورد استفاده قرار گیرد.
شایستگی در میدان عمل
مهناز محمدی | صنعت نفت، جهانی تنیده در آهن و فولاد است؛ جهانی که سال ها با غرش دستگاه ها، هیاهوی تاسیسات و دشواری عملیات شناخته شده است. فضایی که به اشتباه در ذهن بسیاری مردانه ترسیم شده و حضور زنان در آن، یک «استثنا» به نظر می رسد. اما اگر کمی از ظاهر سخت و صنعتی آن فراتر رویم و به لایه های آن عمیق تر نگاه کنیم، روایت دیگری را می بینیم. روایت حضور زنانی که نه به عنوان یک «مهمان»، بلکه به عنوان بخش جدایی ناپذیر از پیکره این صنعت ایستاده اند و در مسیر آن نقش آفرینی می کنند. حضور زنان در مدیریت واحدهای عملیاتی، توسعه میدان های نفتی و عرصه های تخصصی، تنها تصاحب یک جایگاه شغلی نیست، روایت عبور از مرزهای ذهنی، غلبه بر پیش فرض ها و اثبات توانمندی هایی است که گاه برای اثبات آنها به تلاشی دو چندان نیاز دارند. باید در میان نگاه های سوال برانگیز و پیش فرض های جنسیتی، با تکیه بر دانش و تخصص خود، جایگاهشان را تثبیت کنند و این حضور، روایت ایستادگی در برابر تلاطم های فیزیکی و اجتماعی است. اما فراتر از چالش ها، این حضور، رنگ و بویی متفاوت به صنعت بخشیده است. حضور زنان، به محیط های سخت و گاه خشک صنعتی، نوعی ظرافت هوشمندانه در مدیریت بحران و نگاهی متفاوت به تعاملات انسانی تزریق کرده است. آنها نشان داده اند که «قدرت» همیشه در صدای بلند یا سخت گیری نیست، بلکه گاهی در دقت بسیار بالا و بدون خطا در رعایت ایمنی و در توانایی مدیریت پیچیدگی های انسانی نهفته است. ما در صنعت نفت، شاهد شکوفایی استعدادهایی هستیم که با عبور از مرزهای جنسیتی، معنای جدیدی از «تعلق به صنعت» را تعریف می کنند. روایت آنها، روایت ساختن آینده ای است که در آن، تنها چیزی که میان مشعل ها و لوله ها اهمیت دارد، «تخصص» است. ماهنامه مشعل در این شماره به گوشه هایی از تلاش و نقش آفرینی زنان در صنعت نفت پرداخته است؛ زنانی که سهمی ارزشمند در ساختن فردای این صنعت دارند.
کرامت انسانی در کانون تحول سازمانی
زهره یوسفیان ملا ، مشاور وزیر نفت در امور بانوان | وزارت نفت در یک سال گذشته، با رویکردی مبتنی بر ارتقای جایگاه سازمانی زنان، صیانت از حقوق و کرامت حرفه ای آنان، حمایت از خانواده کارکنان و تقویت مشارکت زنان در توسعه صنعت نفت، مجموعه ای از اقدام های سیاستی، اجرایی، مطالعاتی و بین بخشی را دنبال کرده است. در این دوره، تلاش شده است مأموریت امور بانوان از فعالیت های مناسبتی و فرهنگی فراتر برود و به حوزه های راهبردی نظیر عدالت جنسیتی، توسعه سرمایه انسانی، ارتقای مشارکت مدیریتی زنان، سلامت و کیفیت زندگی، حمایت از خانواده و پایش اجرای قوانین و سیاست های مرتبط توسعه یابد.
رفع موانع بهره مندی
در این حوزه، کوشش شده است تا نظام نامه امور زنان و خانواده صنعت نفت با هدف تقویت جایگاه نهادی، شفاف سازی مأموریت ها و مسئولیت ها و ایجاد انسجام در سیاست گذاری، همچنین چارچوب های سیاستی و برنامه راهبردی حوزه زنان و خانواده در صنعت نفت با هدف تبدیل مسائل شناسایی شده به برنامه های اجرایی و قابل پایش بازنگری و شاخص های عدالت جنسیتی با هدف ارزیابی وضعیت زنان در ساختار سازمانی، فرصت های شغلی، دسترسی به فرصت های توسعه و ارتقای حرفه ای و شناسایی موانع موجود پیگیری شود.
پیگیری مسائل و مطالبات زنان شاغل در حوزه حقوق حرفه ای، فرصت های برابر، شرایط محیط کار و رفع موانع سازمانی، رفع موانع بهره مندی زنان شاغل از مزایای قانونی از جمله موضوع مجردانگاری زنان شاغل و ضرورت بازنگری در شرایط بهره مندی آنان از حق عائله مندی و اولاد، پیشنهاد بررسی حقوقی موضوع و تدوین راهکارهای اجرایی خطاب به اداره کل تدوین و هماهنگی مقررات اداری و استخدامی و اداره کل امور حقوقی وزارت نفت، همچنین موضوع بهره مندی فرزندان کارکنان زن از خدمات بهداشت و درمان صنعت نفت، حمایت از زنان سرپرست خانوار و بازنگری مقررات مرتبط با آنان از جمله فوت همسر، ازدیگر مواردی هستند که در اولویت قرارگرفته اند. در این یک سال، بررسی و استخراج ظرفیت های قانونی برای حمایت از زنان شاغل از طریق بررسی بخشنامه ها و اسناد بالادستی مرتبط با حمایت از خانواده، عدالت جنسیتی و تسهیلات کارکنان هم بررسی شد تا ظرفیت های قابل استفاده در صنعت نفت به ویژه در زمینه های حمایت از زنان شاغل دارای فرزند خردسال و ایجاد شرایط مناسب تر برای ایفای هم زمان مسئولیت های شغلی و خانوادگی (کاهش ساعت کاری، دورکاری و...)، پیگیری مستمر راه اندازی مهدکودک همـــجوار، بهره مــندی از مهدکودک های وزارت آموزش و پرورش، کمک هزینه خرید خدمات مهدکودک فرزندان نیمه دومی، تخصیص پارکینگ برای مادران دارای فرزند زیر 6سال شناسایی شوند.
تلاش شده است با تدوین آیین نامه صیانت از امنیت اجتماعی زنان شاغل و دستورعمل اجرایی مربوطه با هدف حفظ کرامت انسانی، از رفتارهای آسیب زا پیشگیری و حمایت از کارکنان و رسیدگی منصفانه به گزارش ها و شکایت ها دنبال شود.
توسعه مسیر شغلی
در یک سال اخیر تلاش شد تا با هدف شناسایی استعدادها، قابلیت ها و ظرفیت های تخصصی و مدیریتی زنان، بانک اطلاعاتی زنان توانمند و ذخیره مدیریتی زنان صنعت نفت و بسته سیاستی «ارتقای انتصابات زنان شاغل و بررسی وضعیت حضور آنان در سطوح مختلف مدیریتی و کارشناسی سازمان» ایجاد شود. شناسایی موانع ارتقای شغلی زنان و پیگیری فراهم سازی فرصت های برابر برای حضور آنان در مسئـــولـــــــــیت هــــای مدیــــــریتـــی، تخصـــصـــی و تصمیـــم سازی، پیگـــیری طراحی سامانه پایش مدیران زن صنعت نفت با همکاری مرکز توسعه مدیریت صنعت نفت، برقراری ارتباط مستقیم با مدیران ارشد شرکت ها در جریان بازدیدهای میدانی و طرح موضوع ارتقای جایگاه حرفه ای زنان، پیگیری توسعه حضور زنان در شوراها، کمیته های تخصصی و فرایندهای تصمیم سازی سازمانی، توجه به توسعه مهارت های مدیریتی، رهبری، ارتباطی و حرفه ای زنان و معرفی الگوهای موفق مدیریتی و تخصصی و شناسایی و معرفی زنان توانمند صنعت نفت به معاونت امور زنان و خانواده ریاست جمهوری از سری برنامه های اجرایی بود که در یک سال اخیر به سرانجام رسیده است.
سلامت بانوان
در حوزه سلامت جسم و روان بانوان شاغل در صنعت نفت هم طراحی و اجرای برنامه های آموزشی و ترویجی سلامت بانوان با رویکرد پیشگیری، خودمراقبتی و ارتقای کیفیت زندگی در اولویت قرار گرفت. تلاش شد برنامه های آگاهی بخشی مرتبط با سلامت باروری، سلامت روان، پیشگیری از بیماری های غیرواگیر و حمایت از کارکنان دارای مسائل مرتبط با ناباروری، سلامت دوران میانسالی و یائسگی، تغییرات هورمونی، گرگرفتگی و راهکارهای ارتقای کیفیت زندگی با همکاری سازمان بهداشت و درمان صنعت نفت دنبال شود. پوسترها و اینفوگرافیک های تخصصی، تولید محتواهای تخصصی در قالب تولید پادکست های موضوعی، اینفوگرافی، بروشور و محتوای آموزشی و یادآورهای سلامت، طراحی محتوای مرتبط با سلامت زنان در محیط کار، استفاده از قالب های متنوع برای انتقال پیام های سلامت به کارکنان، ترویج تحرک بدنی و سبک زندگی سالم با برگزاری پویش «۷۰۰۰ قدم؛ همگام با نسیم پاییزی» با هدف تشویق کارکنان به افزایش تحرک بدنی هم از جمله برنامه هایی بود که در هفته ملی سلامت بانوان (سبا) یعنی ۲۴ تا ۳۰ مهرماه ۱۴۰۵ اجرایی شد.
در خصوص حمایت از مادران شاغل، تسهیلات مرتبط با فرزندآوری، مهدکودک و مراقبت از فرزندان کارکنان، کمک هزینه مهدکودک، پاداش فرزندآوری و مسائل مادران شاغل، هم پیگیری های لازم صورت گرفت و «طرح جامع خانواده صنعت نفت (كاركنان و خانواده های ستادی/عملیاتی/اقماری/شهرک نشین) تا افق 1410» در قالب ۹ محور راهبردی تدوین شد. طراحی و راه اندازی سامانه «نسل فردای صنعت نفت» جهت شناسایی علاقه مندی و استعدادهای فرزندان کارکنان صنعت نفت جهت برنامه ریزی هدفمند آموزش آنها هم از دیگر عملکردها جهت ارتقای تسهیلات بانوان است. توسعه فعالیت های ورزشی و تفریحی خانواده محور و طراحی برنامه های مشترک والدین و فرزندان هم از مواردی بود که به جد پیگیری شد.
در مجموع، جهت گیری اصلی اقدام های این دوره، استقرار رویکردی نظام مند، داده محور و مسئله محور در حوزه زنان و خانواده بوده است؛ رویکردی که ضمن پیگیری حقوق و مطالبات زنان شاغل، به توسعه سرمایه انسانی، پایداری خانواده کارکنان و بهره گیری مؤثرتر از ظرفیت های انسانی صنعت نفت توجه دارد.
روایت خانواده نفتی در جنگ ۴۰ روزه که نامشان با مسئولیت و امید پیوند خورد
قهرمانان خط مقدم
فاطمه دهقان نیری | قهرمانان، نه در میدان های نبرد، بلکه در میدان کار و در لحظه های نفسگیر میان مرگ و زندگی شناخته می شوند؛ انسان هایی که در اوج نگرانی و ناامنی، دست هایشان می لرزد، اما اراده شان هرگز. مسلم قربانی، از کارکنان شرکت پایانه های نفتی ایران و همسرش هاجر کشتکار، سرپرستار بخش نوزادان بیمارستان شهدای خلیج فارس بوشهر با مسئولیت پذیری و تلاش برای انجام وظیفه، رشادت هایی را در حوزه حفظ انرژی و مراقبت از جان انسان ها آفریدند. زوجی که در خط مقدم ماندند و یکی به پاس عملکرد ققنوس وارش در نجات جان نوزادان بیمارستان، پرستار نمونه کشور شد و دیگری در قامت همسر و پدر خانواده، مدال حمایت بر گردن آویخت. در ادامه گفت وگوی خبرنگار «مشعل» با این خانواده نفتی را می خوانید.
از روزهای جنگ 40 روزه، افزون بر صداهای گوش خراش جنگنده ها، انفجارها، خرابی ها و ناله های دردناک برای از دست دادن عزیزان، خاطراتی از ایثار و رشادت افرادی برجای مانده که در دفتر تاریخ برای همیشه حک شده است. هاجر کشتکار، همسر، مادر و سرپرستار بخش نوزادان بیمارستان خلیج فارس بوشهر، از جمله افرادی است که نامش با مهر، مسئولیت و امید گره می خورد؛ بانویی که در طول جنگ ۴۰روزه، برای نجات جان نوزادان تلاش کرد؛ نوزادانی کوچک که هنوز فرصت نکرده بودند دنیا را بشناسند، اما برای زنده ماندن به دستانی مطمئن و قلبی سرشار از امید نیاز داشتند.
فراتر از تقدیرنامه
نام هاجر کشتکار، پرستار حرفه ای و مسئولیت پذیر بیمارستان شهدای خلیج فارس بوشهر در جنگ ۴۰ روزه به دلیل نجات جان نوزادان، در قاب لوح سپاس پرستار نمونه کشوری قرار گرفت و آن را از رئیس جمهوری دریافت کرد؛ افتخاری که بیانگر اهمیت حرفه پرستاری و نقش ارزشمند کادر درمان در حفظ جان و سلامت مردم است.
قهرمانان همیشه لباس یکسانی ندارند،گاهی قهرمانی در لباس پرستاری معنا پیدا می کند؛ در دست هایی که نوزادی را به آغوش امن می رسانند و در تلاشی که اجازه نمی دهد دشواری شرایط، مسئولیت مراقبت را به حاشیه ببرد. گاهی نیز در لباس مهندسی جلوه می کند؛ در تخصص و مسئولیتی که بخشی از چرخ فعالیت های صنعتی کشور را بر دوش می کشد. هاجر کشتکار و مسلم قربانی، با دو مسیر حرفه ای متفاوت از هم یادآور این حقیقت هستند که زندگی اجتماعی بر پایه تلاش انسان هایی پیش می رود که هر یک در جایگاه خود مسئولیتی به عهده دارند.
مرد عمل در پایانه های نفتی خارگ
در روزهای بحرانی، برای کسی که در محیط بیمارستان، با مسئولیت سنگین مراقبت از بیماران و نوزادان روبه روست، حمایت عاطفی خانواده می تواند معنایی ویژه داشته باشد. در مورد خانم کشتکار هم همراهی نقش آفرینی مسلم قربانی به عنوان همسر یک پرستار فداکار و مرد عمل در پایانه های نفتی خارگ نیز برکسی پوشیده نیست.
قربانی که زندگی حرفه ای او با یکی از بخش های مهم صنعت انرژی کشور پیوند خورده است، درباره آن روز پر حادثه می گوید: در جزیره خارگ مشغول به کار بودم که خبر آمد اطراف و بیمارستان خلیج فارس بوشهر مورد اصابت موشک های دشمن قرار گرفته است. از اضطراب و نگرانی نمی دانستم چه کاری می شود انجام داد. هرچه با همسرم تماس می گرفتم، صدای بوقی از آن سوی خط شنیده نمی شد و کسی هم تلفن بخش بیمارستان را جواب نمی داد. به فکرم رسید که با خانواده همسرم تماس بگیرم. این بود با پدرشان تماس گرفتم و از آنها خواستم تا به بیمارستان بروند و من را در جریان حال همسرم قرار دهند. یک ساعت بعد با تماس آنها مبنی بر اینکه خیالت راحت باشد و حال همه خوب است، خدا را شکر کردم و خیالم آسوده شد. قربانی ادامه می دهد: از صمیم قلب خوشحال هستم که همسرم سربلند از این آزمون الهی بیرون آمد و با افتخار، تقدیرنامه خود را از دست رئیس جمهوری گرفت. متاسفانه روز مراسم در محل کار در جزیره خارگ بودم، اما مراسم را به صورت تماس تصویری می دیدم و بعد از آن تماس های همکاران و تبریک های آنان، تمام خاطرات تلخ و سخت جنگ را از ذهنمان دور کرد و تشویقی شد برای استواری در مسئولیت پذیری. وی درباره روزهای بحرانی خارگ می گوید: در شرایطی که دشمن کمر به همت بسته بود تا با موشک باران منطقه، جلوی انتقال نفت را بگیرد، بخصوص روزی که نزدیک به 4 ساعت، فقط موشک می زدند،آنجا ماندیم و اجازه ندادیم دشمن به هدفش برسد و انتقال نفت مختل شود.
زندگی زیر بال فرشته
روزهایی که اضطراب جنگ بر زندگی مردم سایه انداخته بود و خبرهای نگران کننده، دل ها را می لرزاند و آینده در هاله ای از ابهام قرار گرفته بود، بیمارستان دیگر تنها یک مرکز درمانی محسوب نمی شد بلکه به مثابه پناهگاهی بود برای زندگی بیماران بخصوص نوزادان که هر لحظه، هر تصمیم و هر حرکت می توانست برای زندگی آنان اهمیت حیاتی داشته باشد. تلاش هاجر کشتکار در 12 اسفند 1404 برای نجات این نوشکفته های زندگی، نماد تعهد پرستاری بود؛ تعهدی که هیچگاه با پایان ساعت کاری تمام نشد و در روزهای بحرانی، معنایی عمیق تر پیدا کرد. وی درباره روز پرحادثه در بیمارستان می گوید: پرستاری در این لحظه ها فقط انجام یک وظیفه شغلی نیست؛ ایستادن در کنار زندگی است، آن هم زمانی که شرایط، دشوارتر از همیشه شده است. در بخش " ان ای سی یو "، نوزادانی بستری هستند که به دلیل تولد نارس و زودرس و... به مراقبت های ویژه و دستگاه های اکسیژن نیاز دارند. روز 12 اسفند 1404 هم 6 نوزاد در این بخش بستری بودند که سه نوزاد، در شرایط بسیار حساس زیر دستگاه، نفس می کشیدند؛ به طوری که بدون دستگاه، احتمال مرگ ومیر آنها بسیار بالا بود. اولین صدای انفجار همه جا را لرزاند و به فاصله 5 دقیقه بعد، موج انفجار دوم به حدی شدید بود که پنجره ها از قاب درآمدند و بخشی از سقف فرو یخت. کشتکار به نقطه ای خیره می شود و ادامه می دهد: در آن لحظه به هیچ چیز جز امانت هایی که خداوند به واسطه شغل پرستاری در اختیار ما گذاشته بود و چشم های منتظر و نگران والدین فکر نمی کردم. نوزادها را از زیر دستگاه برداشتم و داخل سبدهایی که همیشه برای نگهداری وسایل استفاده می شد، گذاشتم و بعد به سمت درهای ورودی رفتم که متاسفانه بر اثر شدت انفجار و خرابی بسته شده بودند. چاره ای نداشتم؛ به قاب پنجره نگاه کردم و به سمتش رفتم و به آرامی از پنجره خارج شدم. سبد را در گوشه امنی جاساز کردم و دوباره به داخل برگشتم و وسایل مورد نیاز مانند کپسول اکسیژن را برای فوریت های پزشکی برداشتم و خارج شدم. این سرپرستار فداکار و از جان گذشته در پاسخ به این پرسش که در آن لحظه نگران فرزندان خود نبودید، قطراتی از اشک در گوشه چشمش جمع می شود و می گوید: افزون بر نقش همسری، مادر دو فرزند هستم و طبیعی بود که در آن لحظه بسیار نگران عزیزانم باشم، اما در آن لحظه، حس مسئولیت و نگرانی بابت این نوزادان که به امانت در اختیار ما بودند، نگذاشت به چیز دیگری جز نجات جان آنان فکر کنم و نگرانی بر من غلبه کند.
از کشتکار درباره وضع کنونی این نوزادان می پرسم که پاسخ می دهد: بعد از اینکه شرایط آرام شد، نوزادان در بیمارستان های دیگر دوباره به بخش " ان ای سی یو" منتقل شدند و آنها که نیاز به دستگاه نداشتند، مرخص شدند. روزهای بعد پیگیر حال نوزادان ترخیص شده بودم که جز یکی از آنها، بقیه در صحت و سلامت بودند. هفت ماه بعد نیز در بخش مشغول کار بودم که نوزادی که در آن روزها حال وخیم تری داشت، در آغوش مادرش به دیدنم آمد؛ واقعا لحظه قشنگ و شوق انگیزی بود که او را در صحت و سلامت می دیدم.
نخستین بانوی مهندس برق صنعت نفت از مسیر شغلی خود می گوید
هموارتر شدن راه برای بانوان
مشعل | صنعت نفت در نگاه نخست، صنعتی سخت، فنی و مردانه به نظر می رسد؛ اما در لایه های عمیق تر آن، جایی که تصمیم ها بر پایه دقت، تحلیل و جزئی نگری نقش تعیین کننده دارد، زنانی حضور دارند که با نگاه دلسوزانه در بسیاری از تصمیم ها باعث شده اند کار با دقت و ایمنی بالاتری پیش برود. فاطمه قدسی، مدیر پروژه های کلان نمک زدایی مناطق نفت خیز جنوب و نخستین مهندس برق کنترل و ابزار دقیق استخدام شده در این صنعت، نمونه ای از بانوان فعال است. در ادامه، گفت وگوی خبرنگار ماهنامه "مشعل" با این بانو را که روایتگر مسیر ورود، تجربه های تخصصی و مواجهه با تغییرات فناورانه در صنعت نفت است، می خوانید.
از خودتان و چرایی علاقه مندی به کار در حوزه کنترل و ابزار دقیق صنعت نفت بگویید؟
در سال ۱۳۸۱ با فراخوان جذب نیرو در صنعت نفت و قبولی در آزمون ورودی، به عنوان نخستین بانوی مهندس برق، فعالیت خود را در پتروشیمی بندر امام خمینی (ره) آغاز کردم؛ درست در دوره ای که تغییر نسل فناوری در حال رخ دادن بود؛ یعنی حرکت از سیستم های سنتی به سیستم های مدرن که در آنها مدیریت و کنترل تجهیزات بیش از پیش به اتاق های کنترل سپرده می شد. من هم در این دوره، به این حوزه جذب و به آن علاقه مند شدم، حتی تصمیم گرفتم تحصیل در کارشناسی ارشد را در گرایش مهندسی برق کنترل دنبال کنم.
کنترل و ابزار دقیق، یعنی ما برای هر تجهیز یا فرایند، یک خروجی مورد انتظار داریم. وقتی به یک سیستم ورودی می دهیم، انتظار داریم خروجی مشخصی دریافت کنیم. اگر این خروجی مطابق نیاز ما نباشد، یک سیستم کنترلی وارد عمل می شود تا ورودی را اصلاح کند و خروجی را به حالت مطلوب برساند. این مفهوم فقط صنعتی نیست و در زندگی روزمره هم دیده می شود؛ از دستگاه فشارسنج و کنترل قند خون گرفته تا پمپ آب منزل که برای تنظیم فشار، یک سیستم کنترلی دارد.
در صنعت نفت، اهمیت این موضوع بسیار بیشتر است؛ زیرا پارامترهایی مثل دما، فشار و سطح سیال در مسیر چاه، خطوط لوله و مخازن باید دقیق کنترل شوند. کوچک ترین اختلال در این شرایط می تواند خطراتی جدی ایجاد کند. در نهایت، ابزار دقیق وظیفه اندازه گیری شرایط واقعی را دارد و این اطلاعات را به سیستم های کنترلی مانند PLC یا DCS می دهد تا تصمیم لازم برای ادامه فرایند گرفته شود.
مسیر شغلی شما چگونه ادامه پیدا کرد؟
تا سال ۱۳۸۶ در پتروشیمی بندر امام خمینی (ره) فعالیت می کردم. سپس تا سال ۱۳۹۳ در معاونت نفت و گاز و مدیریت مهندسی و ساختمان فعالیت داشتم و مسئولیت های مختلفی را تجربه کردم. از سال ۱۳۹۳ تاکنون نیز در طرح های نمک زدایی مشغول به کار هستم. در این دوره، به عنوان مدیر پروژه میدان بی بی حکیمه، سرپرست کنترل ابزار دقیق پروژه های نمک زدایی ۲۸ مخزن و همچنین به عنوان سرپرست در پروژه های استفاده از تجهیزات سریع الاحداث (Skid Mounted) برای سرعت در فراورش نفت خام فعالیت داشتم. در حال حاضر نیز در جایگاه مدیر پروژه مشغول به کار هستم. در این حوزه یک نکته بسیار مهم وجود دارد؛ نفت یک موجود زنده است. شرایط آن با گذشت زمان تغییر می کند؛ فشار، دما و ترکیب سیال دائما در حال تغییر است. بنابراین اگر فاصله بین طراحی و اجرا زیاد شود، ممکن است تجهیزاتی که انتخاب شده اند، دیگر کارایی لازم را نداشته باشند. در پروژه های کنترل و ابزار دقیق، بخش زیادی از روز کاری به بررسی مدارک مهندسی و اطمینان از انطباق آنها با نیازهای پروژه اختصاص دارد. در طرح نمک زدایی، ما یکی از بزرگ ترین تیم های کنترل و ابزار دقیق وزارت نفت را در اختیار داشتیم که شامل حدود ۱۲ مهندس متخصص بود و در کنار همکاران ستادی و شرکت های بهره بردار در جلسات فنی حضور فعال داشتند. این جلسات معمولا طولانی، تخصصی و با حضور ذی نفعان مختلف برگزار می شود تا همه جزئیات پروژه به دقت بررسی شود. هر پروژه، ویژگی های خاص خود را دارد و نیازمند هماهنگی میان بخش های مختلف از طراحی تا اجرا، خرید، بازرسی، نصب و راه اندازی است تا در نهایت به بهره برداری برسد.
وضعیت تجهیزات ابزار دقیق در کشور چگونه است؟
در سال های اخیر، شرکت های داخلی در حوزه ساخت تجهیزات ابزار دقیق پیشرفت قابل توجهی داشته اند. بسیاری از تولیدات آنها از نظر کیفیت با نمونه های خارجی برابری می کند و در برخی موارد، حتی بهتر هستند. نمونه های موفقی در ساخت تابلوهای سرچاهی توسط شرکت های داخلی تولید شده که کشور را تا حد زیادی از نمونه های خارجی، به ویژه آمریکایی، بی نیاز کرده است. با این حال، این تجهیزات بسیار حساس هستند و باید در عین حمایت، استانداردهای سخت گیرانه نیز برای آنها اعمال شود.
آیا تا به حال این نگاه را تجربه کرده اید که این حوزه، یک کار مردانه است؟
هرچه بیشتر در این حوزه کار کرده ام، به این نتیجه رسیده ام که این کار لزوما مردانه نیست. به نظر من مهندسی در صنعت نفت، بیش از هر چیز به دقت، جزئی نگری و مسئولیت پذیری نیاز دارد؛ ویژگی هایی که در بسیاری از بانوان پررنگ است. در برخی پروژه ها، به ویژه در دوران کرونا و حتی تعطیلات نوروز، به دلیل حساسیت کار و ضرورت بررسی دقیق اسناد و ریسک ها، عملا درگیر کار بودیم و پروژه متوقف نمی شد. در چنین شرایطی همان نگاه مادرانه و دلسوزانه در بسیاری از تصمیم ها باعث می شود حساسیت نسبت به خطرات و ریسک ها بیشتر شود و کار با دقت بالاتری پیش برود.
با وجود این تجربه ها، چه چالش هایی در مسیر حرفه ای خود داشته اید؟
بزرگ ترین چالش من در این سال ها موضوع ارتقای شغلی بوده است؛ به طوری که حدود ۱۰ سال در همان جایگاه باقی مانده ام، در حالی که برخی همکارانی که زمانی کارآموز من بودند، امروز از امکانات و موقعیت های بالاتری برخوردارند. در کنار این موضوع، شرایط کاری در مناطق عملیاتی نیز گاهی دشوار بود؛ از جمله مأموریت هایی در مناطقی مانند بی بی حکیمه که حتی پوشش ارتباطی مناسب وجود نداشت و همین مسئله رسیدگی به امور خانواده را سخت تر می کرد. همچنین در مقاطعی، با چالش هایی مانند تبعیض جنسیتی روبه رو بودیم؛ از محدود بودن فرصت سفرهای خارجی تا مسائل اداری ساده ای مانند درج نام کامل بانوان در مکاتبات یا تفاوت در برخی رویه های حراستی که البته این موارد، با پیگیری های مستمر به تدریج اصلاح شد.
نقش بانوان را در صنعت نفت چگونه ارزیابی می کنید؟
نقش بانوان در صنعت نفت بسیار پررنگ و اثرگذار است. به باور من، زنان ایرانی از نظر تحصیلات و توانمندی علمی در سطح بسیار بالایی قرار دارند. بر اساس آمارهای رسمی، دختران و زنان ایرانی در بسیاری از حوزه های علمی نسبت به مردان موفق تر عمل کرده اند. همچنین در برخی گزارش های قضایی و اداری، میزان خطا در عملکرد بانوان کمتر گزارش شده است. زنان معمولا با دقت و تعهد بیشتری در پروژه ها عمل می کنند و همین موضوع باعث می شود در پیشبرد کارهای سازمانی نقش مهمی داشته باشند. بانوانی که به صورت اصولی جذب شده و مسیر رشد حرفه ای را طی کرده اند، امروز در بسیاری از سازمان ها به عنوان نیروهای کلیدی شناخته می شوند.
تعادل بین کار و زندگی را چگونه مدیریت می کنید؟
در سال های ابتدایی زندگی فرزندم، این موضوع برایم بسیار دشوار بود. گاهی احساس می کردم از نقش مادری فاصله گرفته ام و حتی به استعفا فکر می کردم؛ اما با مشورت اطرافیان، به این نتیجه رسیدم که آینده این مسیر می تواند برای فرزندم نیز الهام بخش باشد و امروز واقعا همین طور است.
توصیه شما به بانوان جوانی که قصد ورود به صنعت نفت را دارند، چیست؟
مسیر امروز نسبت به گذشته بسیار هموارتر شده است. در گذشته حتی تجهیزات ایمنی متناسب بانوان وجود نداشت و شرایط محیطی بسیار سخت تر بود؛ اما امروز زیرساخت ها و نگاه ها تغییر کرده و فرصت های بیشتری فراهم شده است. با این حال، چالش ها همچنان وجود دارد، اما قابل عبور هستند. دختران امروز، توانمند، آگاه و باانگیزه هستند و مطمئنم می توانند در این مسیر موفق شوند. مهم این است که به توانایی خود اعتماد داشته باشند و به کشورشان افتخار کنند.
دو دهه شفافیت مالی که با کارتیمی شکل گرفته است
میـراث اعتمادو اعتبار
مشعل | در صنعتی همچون نفت که شب و روز نمی شناسد و مسئولیت در آن با صدای هیچ آژیری متوقف نمی شود، گاهی روایت یک زن، فراتر از شرح یک مسیر شغلی است؛ روایت اراده ای که میان دشواری های کار، مسئولیت های خانواده و مطالبه فرصت های برابر، راه خود را پیدا کرده است. لیلا گمار، از نسلی است که سختی را از کودکی شناخته و آموخته که برای رسیدن به آرزوهایش باید بیش از آنچه تصور می شود، تلاش کند. با همین معیار، او امروز درجایگاه مدیر امور مالی و رئیس هیئت مدیره شرکت بهره برداری نفت و گاز غرب قرار دارد و در این مسیر، برای اثبات توانمندی زنان و گشودن دریچه های تازه به سوی مدیریت بسیار کوشیده است. در ادامه گفت و گوی خبرنگار «مشعل» با وی را می خوانید .
از خود و مسیر ورودتان به صنعت نفت بگویید.
لیلا گمار هستم، متولد سال ۱۳۵۷ در کرمانشاه، متأهل و دارای 2 فرزند پسر. دوران کودکی و تحصیل ابتدایی ام با خاطرات بمباران، موشک باران و صدای آژیر خطر همراه بود. در همان سال ها و در دل سختی ها و محرومیت ها بزرگ شدم. دوره راهنمایی و دبیرستان را در مدرسه فرزانگان و مجموعه سمپاد گذراندم و با وجود فضای غالب مهندسی و پزشکی در این مدارس، به دلیل علاقه شخصی، رشته حسابداری را انتخاب کردم و تحصیلات کارشناسی را در دانشگاه کرمانشاه با رتبه ممتاز به پایان رساندم. با وجود قبولی در آزمون های ورودی چند مجموعه از جمله شرکت ملی پالایش و پخش فراورده های نفتی ایران، بانک و برق، در نهایت اول دی ماه ۱۳۸۲ فعالیت خود را در شرکت بهره برداری نفت و گاز غرب آغاز کردم. در واحدهای مختلف از جمله حسابرسی، پیمان ها و مالی مشغول به کار بودم و از ۲۲ اسفند ۱۳۹۰ به عنوان رئیس حسابداری عهده دار این مسئولیت شدم.
اول دی ماه ۱۴۰۳، همزمان با روز زن و در آستانه بیست ودومین سال خدمتم، به مدیریت امور مالی منصوب و پس از مدت کوتاهی به عنوان رئیس هیئت مدیره انتخاب شدم. از سال ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۴ نیز همزمان مسئولیت مشاور مدیرعامل در امور زنان و خانواده را در شرکت بهره برداری نفت و گاز غرب به عهده داشتم.
در این سال ها چه چیزی بیش از همه به مسیر پیشرفت شما شکل داد؟
در دیاری پرورش یافته ام که همان ابتدا آموختم برای رسیدن به آرزوهایم باید همپای مردان و حتی بیشتر از آنان تلاش کنم. هیچ وقت از بیان حق و مطالبه گری نترسیدم و همیشه تلاش کردم زنان نیز براساس شایستگی های خود در جایگاه هایی حضور داشته باشند. باور دارم زنان نه تنها در انجام مسئولیت های روزمره و تخصصی چیزی کم ندارند، بلکه در بسیاری از موارد می توانند با دقت، تعهد و اعتمادپذیری بیشتری ظاهر شوند. انتخاب من برای مسئولیت های مدیریتی، لطف خداوند، سال ها تلاش و اعتماد مدیران شرکت بوده است؛ البته این اعتماد برای من مسئولیت سنگینی به همراه دارد و عملکردم باید به گونه ای باشد که راه برای حضور بانوان توانمند دیگر در جایگاه های کلیدی صنعت نفت هموارتر شود.
مسئولیت حرفه ای و زندگی خانوادگی را چگونه با یکدیگر پیش برده اید؟
سال ۱۳۸۱ ازدواج کردم و حاصل این زندگی 2 پسر متولد سال های ۱۳۸۷ و ۱۳۹۴ است. همسرم همواره در امور زندگی و مسئولیت های خانوادگی پشتیبان من بوده و دلگرمی و همراهی او نقش مهمی در ادامه مسیر شغلی ام داشته است. زنان شاغل معمولا مسئولیت مضاعفی دارند، چون افزون بر انجام وظایف حرفه ای، همواره این دغدغه را هم دارند که مبادا برای خانه و خانواده کم گذاشته باشند. به همین دلیل تلاش می کنند زمان حضور در منزل را با برنامه ریزی و فعالیت بیشتر جبران کنند. من نیز همیشه خانواده را در اولویت قرار داده ام و حتی در مقاطعی، پیشنهادهای شغلی را به دلیل شرایط خاص خانوادگی، بارداری یا زایمان نپذیرفتم. با این حال، معتقدم اشتغال مادران می تواند در تربیت فرزندان نیز اثرگذار باشد. فرزندان در چنین خانواده هایی از نزدیک برنامه ریزی، مسئولیت پذیری، تصمیم گیری و مدیریت همزمان امور را مشاهده می کنند و به استقلال بیشتری می رسند. من این ویژگی را در فرزندان خودم به خوبی دیده ام.
از دید شما اشتغال در صنعت نفت چه وجه تمایزی با دیگر بخش ها دارد؟
صنعت نفت، صنعتی شبانه روزی است و برخلاف بسیاری از مشاغل، در آن تعطیلات رسمی، نوروز و مناسبت های مختلف به معنای توقف مسئولیت ها نیست. کارکنان باید در ساعات طولانی در محل کار حضور داشته باشند و حتی خارج از ساعات اداری نیز در دسترس باشند. این شرایط برای بانوان شاغل به خصوص در مناصب کلیدی، دشواری بیشتری ایجاد می کند؛ زیرا مسئولیت های خانوادگی نیز همچنان به عهده آنان است. در جنگ ۱۲روزه و جنگ رمضان، با اینکه امکان دورکاری برای بانوان اعلام شده بود؛ اما من و همکارانم در تمام روزهای جنگ در محل کار حضور داشتیم. به ویژه در جنگ رمضان که با روزهای پایانی سال و اوج فعالیت های مالی، تسویه حساب ها و پرداخت مطالبات پیمانکاران و تأمین کنندگان همزمان شده بود، شرایط بسیار دشواری داشتیم. در آن مقطع زمانی، قطع ارتباطات مخابراتی در برخی مناطق باعث شده بود تعدادی از کارکنان حتی امکان تماس با خانواده هایشان را هم نداشته باشند. با همه این شرایط، در کنار همکاران عملیاتی در محل کار ماندیم و امور مالی، اسناد و پرداخت ها را بدون وقفه پیش بردیم و خوشبختانه از این آزمون نیز سربلند بیرون آمدیم.
کدام دستاورد حرفه ای برای شما ارزش بیشتری دارد؟
یکی از بزرگ ترین افتخاراتم، همکاری با مجموعه ای از نیروهای متعهد و پاک دست در امور مالی است. همواره تلاش کرده ام در کنار همکارانم فضایی مبتنی بر اعتماد، تعامل و همفکری ایجاد کنم. از دیگر دستاوردهایم این است که از سال ۱۳۸۳ تاکنون، تمام صورت های مالی مصوب شرکت با اظهار نظر مطلوب و منصفانه حسابرسان همراه بوده است. این موفقیت حاصل تلاش یک نفر نیست؛ بلکه نتیجه همکاری و همفکری کارکنان مالی، مدیران و اعضای هیئت مدیره و همراهی مجموعه مدیریتی شرکت است.
22 سال خدمت، زمان کمی نیست و می تواند با خاطرات زیادی همراه باشد؛ با گذشت این همه سال خاطره ای هست که هنوز در ذهن شما مانده باشد؟
یکی از خاطرات جالبم به یکی از دوره های حسابرسی شرکت بازمی گردد. در پایان حسابرسی، یکی از حسابرسان از من حلالیت خواست. توضیح داد که ساعت ها پرونده های مربوط به حقوق، مزایا و مالیات متعلق به کار مرا دوباره بررسی کرده و در نهایت به این نتیجه رسیده که هیچ گونه ایرادی در محاسبات وجود نداشته است. همین موضوع باعث شده بود از من حلالیت بخواهد. این خاطره برایم ارزشمند است؛ زیرا معتقدم سلامت کاری و درستکاری باید در تمام سطوح مسئولیت حفظ شود.
اگر به ابتدای مسیر کاری خود بازگردید، باز هم حسابداری و صنعت نفت را بر می گزینید؟
قطعا بله. رشته تحصیلی، شغل و حتی محل کارم را آگاهانه و از روی علاقه انتخاب کردم. با اینکه فضای تحصیلی و محیط مدرسه ام بیشتر به سمت رشته های مهندسی و پزشکی گرایش داشت؛ اماحسابداری را دوست داشتم و با علاقه آن را انتخاب کردم. درسال های خدمتم هم بیشتر به این واقعیت رسیدم که فعالیت در صنعت نفت برای بانوان، دشواری های خاص خود را دارد و زنان برای رسیدن به جایگاه های مدیریتی باید تلاش مضاعف داشته باشند؛ این دشواری ها به هیچ وجه باعث نشده از انتخابم پشیمان شوم و اگر دوباره به ابتدای مسیر بازگردم، باز هم همین انتخاب را خواهم داشت.
نگاهتان به آینده حضور بانوان در جایگاه های مدیریتی صنعت نفت چیست؟
خوشبختانه در سال های اخیر، رویکردها نسبت به فعالیت و توانمندی بانوان مثبت تر شده است. در شرکت بهره برداری نفت و گاز غرب،افزون بر مسئولیت هایی که به من واگذار شده، مسئولیت اداره بازرسی فنی و خوردگی فلزات هم به یکی دیگر از بانوان توانمند و نخبه سپرده شده است.
در مجموعه امور مالی مسئولیت هایی چون ریاست حسابرسی و کالا در اختیار همکاران بانو قرار دارد. این روند نشان می دهد هرگاه فرصت و اعتماد در اختیار زنان قرار بگیرد، آنها هم می توانند توانمندی های خود را به خوبی نشان دهند. امیدوارم این مسیر ادامه پیدا کند و شمار بیشتری از بانوان در جایگاه های کلیدی و تصمیم ساز صنعت نفت حضور یابند. برای من، مسئولیت امروز تنها یک جایگاه سازمانی نیست؛ بلکه فرصتی است تا با عملکرد درست ، اعتماد به توان زنان را تقویت کنم و مسیر را برای حضور بانوان دیگر هموارتر سازم.
بانوی مدال آورصنعت نفت پرچم ایران را بر قله های علم جهان برافراشت
افتخارآفرینی بر سکوی جهانی
مشعل | پشت بعضی افتخارها، شب های بی خوابی، اشک های فروخورده، اراده ای ایستاده است که حتی در میانه انفجار و اضطراب نیز تسلیم نمی شود. روایت افتخارآفرینی محدثه جراح زاده، تکنیسین ارشد برق صنعتی شرکت ملی مناطق نفت خیز جنوب از همین جنس است؛ بانویی که با تکیه بر دانش مهندسی برق، دو مدال نقره جهانی در بخش صنعتی رقابت های فدراسیون بین المللی انجمن های مخترعان جهان (IFIA) سوئیس و رقابت های هوش مصنوعی آمریکا کسب کرده است، اما ارزشمندترین دستاورد خود را نه در ویترین افتخارات، بلکه در فرصتی برای خدمت به صنعت و سرزمینش می بیند.
خبرنگار مشعل با وی درباره کار و زندگی و کسب مدال گفت وگو کرده است که مشروح آن را در ادامه می خوانید.
لطفا از ورود خود به صنعت نفت و این که فعالیت در چنین محیطی چه تاثیری برموفقیت های علمی شما داشته است، بگویید.
فارغ التحصیل مهندسی برق دانشگاه شهید چمران اهواز هستم و از دوم اردیبهشت ۱۴۰۲ به صورت نیروی پیمانکاری و با عنوان تکنیسین ارشد برق صنعتی در یکی از عملیاتی ترین ارکان صنعت نفت یعنی «مدیریت تعمیرات، تجهیزات و ماشین آلات فرایندی» فعالیت خود را آغاز کردم؛ مجموعه ای تخصصی که فعالیت در آن، فرصتی ارزشمند برای شناخت مسائل واقعی تجهیزات صنعتی و پیوند دانش مهندسی با نیازهای عملیاتی است. برای من عنوان سازمانی و نوع قرارداد هیچ گاه مرز مسئولیت و توانایی نبوده است. هرجا مسئله ای دیده ام و دانشی برای کمک به حل آن داشته ام، تلاش کرده ام وارد میدان شوم.
فرزند ایثارگرم و از دو سو به خانواده معزز شهدا انتساب دارم؛ شهدایی ازخانواده صنعت نفت و رزمندگان واحدهای اطلاعات و عملیات شناسایی که در عملیات هایی همچون کربلای ۵ و بیت المقدس به شهادت رسیدند. این پیشینه برای من فقط یک افتخارخانوادگی نیست؛ مسئولیتی است که باید درعمل معنا پیدا کند. با وجود امکان استفاده از سهمیه ایثارگری، در تحصیل و ورود به کار از آن استفاده نکردم. البته برای حقوق قانونی همه فرزندان ایثارگران احترام قائلم و باور دارم بهترین راه ادای دین به کسانی که جانشان را برای این سرزمین فدا کردند، تلاش صادقانه برای آبادانی ایران است.
چه شد که به سمت پژوهش درحوزه تجهیزات صنعتی و هوش مصنوعی رفتید؟
همه چیز از یک دغدغه مهندسی آغاز شد؛ از این که آیا می توان پیش از خرابی تجهیزات حیاتی، نشانه های اولیه تغییر رفتارآنها را شناسایی کرد؟ درصنعت نفت، پمپ ها، کمپرسورها و توربین ها حلقه های بهم پیوسته زنجیره تولید هستند. توقف ناخواسته یک تجهیز می تواند بر عملکرد بخش های دیگر نیز اثر بگذارد. از طرفی، بسیاری از تجهیزات صنعت ما سال هاست در حال بهره برداری اند و حفظ قابلیت اطمینان آنها اهمیت حیاتی دارد. پژوهش من با همین نگاه شکل گرفت؛ پیوند دادن دانش برق صنعتی، تحلیل رفتار تجهیزات و فناوری های نوین برای کمک به نگهداری هوشمندانه تر ماشین آلات.
نتیجه پژوهش های این مستمر، درجولای ۲۰۲۶ در بخش صنعتی مسابقات فدراسیون بین المللی انجمن های مخترعان (IFIA) در ژنو سوئیس مورد ارزیابی قرارگرفت و موفق به کسب مدال نقره جهانی و به دنبال آن آن، مفتخر به دریافت عنوان و گواهینامه بین المللی مخترعین (INV) شدم.
به واسطه این موفقیت علمی، راه برای حضور در رقابت های بین المللی نوآوری و هوش مصنوعی در آمریکا و رقابت های اختراعات در آلمان نیز هموار شد که سرانجام در آگوست ۲۰۲۶ در رقابت های بین المللی هوش مصنوعی در ایالت جورجیا آمریکا شرکت کردم و موفق به کسب رتبه دوم و مدال نقره شدم.
معتقدم هوش مصنوعی صنعتی و فیزیکی، یکی از محورهای مهم آینده صنعت است؛ به ویژه برای تجهیزات فرسوده که شناخت دقیق رفتار آن ها و تشخیص زودهنگام مشکلات، در حفظ پایداری تولید نقش حیاتی دارد. پیوند مهندسی برق با این حوزه، شناخت سیگنال ها و فیزیک تجهیزات است و برنامه نویسی زبان اجرای منطق مهندسی است، اما این شناخت مهندسی است که به داده ها معنا می دهد و آن ها را به راه حل مسائل صنعت تبدیل می کند.
در پس این مدال ها، موضوعی مانع رسیدن شما به اهدافتان نشد؟
تحقیق روی پژوهش ها همزمان با روزهای جنگ 12 روزه و 40 روزه بود که هیچگاه آن روزها را فراموش نمی کنم. درجنگ 12 روزه برای تکمیل پژوهشم به بندرعباس و تهران رفته بودم و در فرصت دو هفته ای که داشتم، تلاش کردم از تجربیات همکاران پالایشگاهی ام استفاده کنم.
در بندرعباس، در جایی که محل اقامتم بود، صدای انفجارها وپرواز جنگنده ها را از نزدیک احساس می کردم. پس ازچند روز، به دلیل محدودیت مسیرهای ارتباطی به سمت تهران رفتیم؛ شهری که شرایط آن نیز بسیار بحرانی بود. در همان روزها قرار بود یکی از استادان خود را ملاقات کنم؛ استادی که با وجود دعوت نامه های متعدد از کشورهای پیشرفته، ماندن و ساختن در وطن را انتخاب کرده بود، اما متاسفانه منزلشان مورد اصابت راکت قرار گرفت و پس از انتقال به بیمارستان، به شهادت رسید. این فقدان برایم بسیار سنگین بود، اما جمله ای که همیشه از ایشان به یاد دارم، در ذهنم زنده ماند: «بمانید و بسازید.»
در جنگ چهل روزه هم یک روز نزدیک صبح، در سکوت خانه مشغول کار بودم که انفجاری مهیب در نزدیکی محل سکونت مان رخ داد. شدت موج انفجار به اندازه ای بود که ساختمان لرزید وشیشه های فرو ریخت. برای دقایقی تقریبا هیچ صدایی نمی شنیدم؛ فقط تپش قلبم را احساس می کردم. در آن لحظات تصویر استادم که شهید شده بود و کودکان مظلوم میناب در ذهنم نقش بست. کمی بعد که به خودم مسلط شدم، یک لیوان آب خوردم و دوباره به سراغ پروژه رفتم. دستم می لرزید و چشم هایم تار بود، حتی وصل کردن یک سوکت سنسور برایم دشوار شده بود. اما مدام با خودم می گفتم: جوان های این سرزمین در خط مقدم از خاکش ان دفاع می کنند؛ سهم من به عنوان یک مهندس چیست؟ دفاع من این است که در همین شرایط، کارم را به سرانجام برسانم.
وقتی خبر کسب مدال های نقره را شنیدید، چه احساسی داشتید؟
شاید برای خیلی ها عجیب باشد، اما وقتی خبر مدال نقره سوئیس را شنیدم، ناراحت شدم! من برای طلا جنگیده بودم. از کیفیت کارم مطمئن بودم و می خواستم بدانم ایده ای که از دل مشکلات واقعی صنعت کشورم بیرون آمده، در سطح جهانی چه جایگاهی دارد.
شرایط من با بسیاری از رقبای خارجی قابل مقایسه نبود. آنها در آرامش و با امکانات پیشرفته کار می کردند، اما من با اینترنت ناپایدار و محدودیت های متعدد درگیر بودم.
در مسابقات آمریکا هم وقتی خبر مدال نقره رسید، بغضم ترکید.چون در ذهن خودم برای طلا تلاش کرده بودم. بااین حال، امروز می دانم ارزش واقعی این مدال ها در فرصتی است که برای اثرگذاری در صنعت کشورم ایجاد می کنند.
چه پیامی برای بانوان، جوانان و همکاران صنعت نفت دارید؟
هیچ دستاورد ارزشمندی بدون شب زنده داری، تلاش و عبور از شکست ها به دست نمی آید و نباید اسیر ترس از نتیجه شد. گاهی آدم ممکن است با شکست مواجه شود، اما این شکست نباید به معنای توقف باشد.
چه بسا از پیوند خوردن و درس گرفتن از همین شکست هاست که یک پیروزی بسیار شیرین متولد می شود. نباید به نمی شودها، محدودیت ها و گاهی تلاش برخی برای دلسرد کردن توجه کرد؛ فقط باید چشم به مسیر و هدف باشد و از امتحان کردن ایده ها هم نترسید.
کشور ما بیش از هر زمان دیگری به یک صنعت نفت پویا، سرپا و تاب آور نیاز دارد و پویایی این صنعت، از دل همین دلسوزی ها و ایستادگی های بی چشمداشت متولد می شود.
خود من هنوز در ابتدای مسیرم و ادعای بی نقص بودن هم ندارم، اما به عنوان یک نیروی جوان و دلسوز، باور دارم آینده این صنعت به متخصصانی وابسته است که فرصت اندیشیدن و عمل کردن داشته باشند.
تجربه ای از تعهد به کار و نقش آفرینی در خانواده
دو عشق در یک قاب
مشعل | مهندسی ایجاد تعادل میان کار و زندگی، یعنی میان دغدغه های کار و دل نگرانی های خانه، میان تعهد حرفه ای و عشق به خانواده، مسیری را بسازی که شاید آسان نباشد، اما از عشق و اراده جان می گیرد؛ مهندسی ای که سوده ملکی از بانوان شاغل در شرکت ملی صنایع پتروشیمی ایران و سرپرست مهندسی فرایند این صنعت در طول 23 سال فعالیت در صنعت نفت از آن غافل نمانده و تلاش کرده است عشق به کار و زندگی را به هم گره بزند؛ زنی که برای کارش دل می سوزاند و برای خانواده اش می جنگد. در ادامه گفت و گوی «مشعل» را با وی می خوانید .
برای شروع گفت وگو، لطفا از مسیر حرفه ای تان بگویید.
متولد سال ۱۳۵۷، فارغ التحصیل کارشناسی ارشد مهندسی شیمی از دانشگاه علم و صنعت ایران و در حال حاضر شاغل در مدیریت طرح های شرکت ملی صنایع پتروشیمی ایران هستم. در مورد جرقه همکاری با شرکت ملی صنایع پتروشیمی ایران باید بگویم این فعالیت از سال ۱۳۸۲ آغاز شد؛ کارم را در مدیریت طرح ها، امور مهندسی طرح ها و در جایگاه کارشناس فرایند شروع کردم و امروز، پس از حدود ۲۳ سال همچنان درهمان مجموعه و درجایگاه سرپرست مهندسی فرایند مشغول به کار هستم. وقتی به این سال ها نگاه می کنم، احساس می کنم بخشی از عمرم را در کنار پروژه هایی گذرانده ام که هرکدام برای من خاطره، تجربه و بخشی از هویتم شده اند. من فقط در یک مجموعه کار نکرده ام؛ بلکه رشد کرده ام، آموخته ام، مسئولیت پذیرفته ام و شاهد شکل گیری و توسعه بخش مهمی از صنعت پتروشیمی کشور بوده ام.
شما در سال هایی وارد صنعت پتروشیمی شدید که این صنعت روزهای پررونقی را تجربه کرده است. از آن روزها چه تصویری در ذهن دارید؟
ورود من به صنعت پتروشیمی با شکل گیری و فعالیت های اولیه مدیریت طرح ها همزمان بود. آن زمان، بسیاری از مجتمع هایی که امروز در منطقه عسلویه و ماهشهر به عنوان مجموعه های بزرگ صنعتی شناخته می شوند، هنوز در مرحله طرح و اجرا بودند و روند پیشرفت آنها از سوی همکاران در مدیریت طرح ها پیگیری می شد؛ البته صنعت پتروشیمی در اوج فعالیت و توسعه بود و پروژه های متعددی در 2 منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس و ماهشهر درحال پیگیری بودند و در بخش های مختلف تلاش می کردیم روند اجرای آنها را رصد کنیم. برای من که معتقدم بخش مهمی از رشد حرفه ای هر فرد، به کسانی برمی گردد که در ابتدای مسیر کنارش قرار می گیرند، شروع کار در چنین فضایی یک فرصت بزرگ بود؛ فرصتی برای یاد گرفتن از کسانی که دانش، تجربه و نگاه حرفه ای عمیقی داشتند و اگر امروز تجربه ای دارم که می توانم به آن تکیه کنم، بخشی از آن حاصل همان سال های یادگیری و همراهی با این عزیزان است.
در پس این مسیر حرفه ای، نقش همسر و فرزندان در موفقیت های شما تا چه اندازه پررنگ بود؟
از همان ابتدای ورود به صنعت پتروشیمی متأهل بودم و تنها 2 سال از شروع کارم گذشته بود که برای اولین بار مادر شدم. مادر شدن یکی از زیباترین اتفاق های زندگی من بود؛ اما در کنار شیرینی آن، مسئولیتم هم دو چندان شده بود؛ از یک طرف، پیگیری کار و مسئولیت های حرفه ای و از طرف دیگر، خانه، همسر و فرزندانی که به حضور و مراقبت من نیاز داشتند. واقعیت این است که مدیریت همزمان این نقش ها آسان نیست. شاید از بیرون این گونه دیده شود که یک زن شاغل صبح به سر کار می رود و عصر به خانه برمی گردد؛ اما پشت این ظاهر ساده، برنامه ریزی ها، نگرانی ها، خستگی ها و گاهی چشم پوشی از نیازهای شخصی زیادی وجود دارد. در این میانه، اگر همراهی همسرم نبود، واقعا نمی دانم چطور می توانستم این مسیر را ادامه بدهم. حمایت او برای من بسیار ارزشمند بوده است. فرزندانم هم در تمام این سال ها بخش مهمی از دلگرمی و توان من بوده اند. باور دارم که موفقیت یک زن شاغل، به ویژه در مشاغل تخصصی و مسئولیت پذیر، فقط حاصل تلاش خودش نیست؛ خانواده ای که او را درک می کند و درکنارش می ایستد، نقش بزرگی در این مسیر دارد.
درگذر از این سال ها، خاطره ای دارید که با یادآوری آن حس خوبی بگیرید و لبخندی در چهره تان نقش ببندد؟
یکی از خاطراتی که هیچ وقت فراموش نمی کنم، مربوط به اولین مأموریت طولانی من به ماهشهر است. آن زمان باردار بودم و باید برای حدود یک هفته به مأموریت می رفتم. شرایط جسمی ام دشوار بود؛ اما از طرفی نمی خواستم باعث شود از انجام مسئولیت های کاری ام عقب بمانم. یکی از روزها در رستوران نشسته بودم و در حالی که خودم نمی توانستم غذا بخورم، آشپز رستوران که پیرمردی مهربان بود، آرام به طرفم آمد و گفت برای هندی ها غذای هندی درست کرده ام؛ دلت می خواهد برایت بیاورم؟ احتمال می دهم از ظاهر و حالم متوجه شده بود که شرایط عادی ندارم. هنوز بعد از این همه سال، وقتی به یادش می افتم، حس خوبی پیدا می کنم. گاهی آدم ها با کارهای خیلی کوچک، محبتی به ما می کنند که برای همیشه در ذهنمان می ماند. شاید آن پیرمرد هیچ وقت نفهمید که آن پیشنهاد ساده اش چقدر برای من ارزش داشت. ماموریت ها تکرار شد و تقریبا یک هفته در میان مأموریت داشتیم؛ گاهی از یکشنبه تا سه شنبه در منطقه بودیم. یک هفته عسلویه و هفته بعد ماهشهر. آن زمان هم مجتمع ها و پروژه ها در حال توسعه بودند و بخش مهمی از کار به حضور در منطقه و پیگیری وضعیت طرح ها مربوط می شد. حال تصور کنید در کنار این برنامه کاری فشرده، فرزند کوچکی هم داشته باشید که دلتان می خواهد بیشتر کنارش باشید. طبیعی است که کار خیلی سخت می شود؛ اما آن زمان هم مثل امروز، من کارم را دوست داشتم و به مسئولیتی که پذیرفته بودم، احساس تعهد داشتم. سعی می کردم وظیفه ام را به بهترین شکل انجام بدهم. معتقدم در کارهای تخصصی، به ویژه در صنعتی مثل پتروشیمی که فعالیت ها به دانش، دقت و مسئولیت پذیری نیاز دارند، همین تعهد درونی اهمیت زیادی دارد.
از تلخ ترین تجربه های کاری تان بگویید؟
یکی از تلخ ترین خاطراتم به اردیبهشت امسال برمی گردد؛ زمانی که پس از جنگ تحمیلی سوم، در قالب کارگروه بازسازی مناطق آسیب دیده به منطقه رفتم. پیش از آن، سال ها در ارتباط با طرح ها و پروژه ها کار کرده بودم و شکل گیری آنها را از نزدیک دیده بودم. وقتی از ابتدای ساخت یک مجموعه درجریان روند شکل گیری آن باشید، دیگر فقط یک پروژه صنعتی را نمی بینید؛ بخشی از سال های زندگی و تلاش خودتان را هم در آن مجموعه می بینید. به همین دلیل، وقتی آثارجنگ و آسیب های واردشده را دیدم، خیلی دلم شکست و اشک ریختم؛ اما درکنار این اندوه، اتفاق دیگری هم افتاد که برایم بسیار ارزشمند بود؛ تلاش و همت زنان و مردان صنعت پتروشیمی برای بازسازی و ساخت دوباره. فکر می کنم ارزش واقعی یک صنعت فقط به تجهیزات، ظرفیت تولید یا تعداد مجتمع هایش نیست؛ به انسان هایی است که برای آن تلاش می کنند و در روزهای سخت، مسئولیت بازسازی و دوباره ساختن را می پذیرند.
چه توصیه ای به بانوان جوان که می خواهند وارد محیط های کاری صنعتی تخصصی شوند، دارید؟
به آنها می گویم که به توانایی های خودشان اعتماد داشته باشند، برای یادگیری ارزش قائل شوند و از حضور در کنار افراد باتجربه استفاده کنند؛ زیرا هیچ وقت نباید فکر کنیم که از یاد گرفتن بی نیاز شده ایم. در کنار این موضوع، فراموش نکنند که علاقه و تعهد به کار بسیار مهم است؛ اما مراقبت از خودشان هم اهمیت دارد. لازم نیست برای اثبات توانایی هایشان همیشه خستگی را پنهان کنند یا همه مسئولیت ها را به تنهایی بر دوش بکشند. از خانواده کمک بخواهند، درباره دشواری هایشان صحبت کنند و بدانند که موفقیت حرفه ای قرار نیست به بهای فراموش کردن خودشان تمام شود.
صعود به قله مقصدی برای کشف توانایی های انسان است
هنر زندگی با قدرت باور
مشعل | شاید برای بعضی ها کوهستان، صعود و رسیدن به قله، پایان یک مسیر دشوار باشد؛ اما برای بعضی دیگر همچون نگار احمدی، کارشناس علوم آزمایشگاهی بهداشت و درمان صنعت نفت فارس، آغاز راهی تازه برای شناخت توانایی و فتح بلندای زندگی است؛ جایی که صبوری، اراده و خودباوری معنا می گیرد و هر قدم در این مسیر، آزمونی برای توان جسم و جان و هر قله، روایتی تازه از عبور از محدودیت ها می شود. این بانوی کوهنورد در گفت وگو با خبرنگار "مشعل" عنوان می کند که سال هاست میان مسئولیت حرفه ای در بهداشت ودرمان صنعت نفت و عشق به کوهستان، مسیری را دنبال می کند که مقصدش تنها رسیدن به قله نیست؛ بلکه کشف توانایی هایی است که گاه حتی خود انسان نیز از وجودشان بی خبر است. شرح ماجراجویی های این بانوی نفتی و عشق او به قدرت باور را در ادامه می خوانید.
نگار احمدی،متولد گچساران و برخاسته از خانواده ای با پیشینه حضور در صنعت نفت است. او که پدرش از پیشکسوتان این صنعت بوده، از کودکی در فضای شهر نفتی گچساران رشد و درسال ۱۳۹۰، همزمان با جذب نیروی آزمایشگاه، فعالیت حرفه ای خود را در بهداشت و درمان صنعت نفت آغاز کرده است. احمدی ۱۶ سال از دوران خدمت خود را در بهداشت و درمان صنعت نفت گچساران سپری کرده و در حال حاضر در درمانگاه شبان، زیرمجموعه بهداشت و درمان صنعت نفت فارس مشغول به کار است.
قهرمانی نتیجه پیوستگی
اما قصه علاقه احمدی به ورزش، بسیار پیش تر از ورودش به صنعت نفت آغازشده است؛ به سال های کودکی و نخستین تجربه های شنا. مادرش در شکل گیری این علاقه، نقشی پررنگ داشته؛ مادری که افزون بر تشویق و همراهی، مربی اش در رشته شنا نیز بوده و همین همراهی، نخستین جرقه های علاقه به ورزش را در وجودش روشن کرد.
او درباره سال های فعالیت در رشته شنا می گوید، در مسابقات ورزشی شرکت ملی مناطق نفت خیز جنوب، بهداشت و درمان صنعت نفت، ستاد وزارت نفت و شرکت ملی نفت ایران حضور یافته و موفق به کسب مدال های قهرمانی شده است؛ تجربه هایی که افزون بر موفقیت ورزشی، به او آموختند پشت هر دستاوردی، تمرین، انضباط و اراده ای پیوسته نهفته است.
تمرینی برای زندگی
با گذشت زمان، به دنبال تجربه ای متفاوت می رود؛ ورزشی که تنها بر رقابت و ثبت رکورد استوار نباشد؛ بلکه فرصتی برای شناخت بیشتر خود، تجربه فردی و ارتباط عمیق تر با طبیعت فراهم کند. این جست وجو او را به کوهنوردی می رساند؛ رشته ای که به تدریج از یک علاقه ورزشی فراتر رفت و به بخشی از زندگی اش تبدیل شد.
احمدی درباره آموخته هایش از کوه این گونه یاد می کند: درکوهستان آموختم که رسیدن به قله، بیش از آنکه به سرعت قدم ها وابسته باشد، به صبوری و استمرار نیاز دارد. آموختم که در مسیرهای دشوار نباید تسلیم شد، باید با شرایط کنار آمد و حتی در لحظه هایی که ادامه مسیر دشوار به نظر می رسد، به توانایی های خود ایمان داشت. برای من، کوهنوردی تنها فتح ارتفاعات نیست؛ تمرینی است برای زندگی.
از دنا تا علم کوه
او در سال های فعالیت در این رشته به بسیاری از قله های شاخص ایران صعود داشته وتجربه حضور در ارتفاعات مختلف کشور را به دست آورده است. دماوند، علم کوه، سبلان، شاهوار، گاوکشان، دومیر، زلیخا، بلقیس، قاش مستان دنا، کلونچین زردکوه، کان صیفی، پرو، کینو و تفتان، شماری ازجمله قله هایی هستند که درکارنامه صعودهای داخلی او ثبت شده اند.
درکنار این صعودها، پیمایش های زمستانی ارتفاعات دنا، جایگاه ویژه ای درتجربه های او دارند؛ مسیرهایی که مواجهه با سرما، شرایط دشوار طبیعت و ضرورت آمادگی بیشتر را به همراه داشته اند.
در سال ۱۴۰۵ نیز صعودهای فنی به گرده آلمان ها و دندان اژدها در ارتفاعات علم کوه، فصل دیگری از تجربه های کوهنوردی او را رقم زدند؛ صعودهایی که به مهارت، تمرکز و آمادگی ویژه نیاز دارند.
چهار روز ایستادگی در سرما
البته کارنامه کوهنوردی این بانوی نفتی، تنها به صعودقله های داخلی محدود نمی شود. یکی از شاخص ترین تجربه های ورزشی احمدی، صعود برون مرزی به قله "کازبک" در مردادماه ۱۴۰۴ است؛ قله ای به ارتفاع پنج هزار و ۴۷ متری که درمیان کوهنوردان به «اورست کوچک» شهرت دارد و از مسیرهای چالش برانگیز رشته کوه قفقاز مرکزی گرجستان به شمار می رود.
او درباره تجربه های مسیر صعود به این قله می گوید: درشرایط برفی، سرمای ارتفاعات و دشواری مسیر، فتح کازبک چهار روز طول کشید که آن را به تجربه ای متفاوت و فراموش نشدنی و یکی از ماندگارترین خاطرات ورزشی برای من تبدیل کرد؛ تجربه ای که حاصل سال ها تمرین، برنامه ریزی و حضور مستمر در طبیعت بود.
فتح کازبک، افزون برکسب موفقیت شخصی برای نگار احمدی، افتخاری برای مجموعه بهداشت و درمان صنعت نفت نیز به شمار می رود و بهداشت و درمان صنعت نفت گچساران، برای تجلیل از او مراسمی را برگزار کرد. صعود او به قله آراگاتس ارمنستان نیز از تجربه های برون مرزی وی است.
تولد در بلندای دماوند زیبا
با وجود همه این تجربه ها، دماوند جایگاهی متفاوت دارد؛ قله ای که تنها یک مقصد ورزشی نیست، بلکه با بخشی از خاطرات و زندگی شخصی نگار احمدی گره خورده است. او هر سال ۲۳مردادماه، روز تولدش را در کنار قله محبوبش، دماوند سپری می کند. جرقه این ایده هم به روزی برمی گردد که به گفته او، یکی از شیرین ترین و ماندگارترین خاطراتش رقم خورده است. احمدی در این باره می گوید: در سال ۱۴۰۰، زمانی که به همراه چند نفر از دوستان کوهنوردم راهی قله دماوند شده بودیم، در میان شکوه کوهستان و دور از هیاهوی زندگی روزمره، آنها مرا را غافلگیر کردند و برایم جشن تولد گرفتند.
او ادامه می دهد: این خاطره، از شیرین ترین لحظه های کوهنوردی ام است؛ خاطره ای که یادآوری می کند در کنار همه دشواری های صعود، لحظه های ناب و فراموش نشدنی نیز در انتظار کسانی است که دل به مسیر می سپارند.
ضرورت حمایت از استعدادهای افتخارآفرین
وی معتقد است، پیشرفت او در کوهنوردی تاکنون بیش از هر چیز بر پایه علاقه شخصی، تلاش فردی و برنامه ریزی مستمر شکل گرفته و امیدوار است که در آینده، حمایت های بهداشت و درمان صنعت نفت از کارکنان علاقه مند به ورزش، به ویژه بانوان، بیشتر و اثربخش تر شود. این خواسته، تنها بیان یک انتظار شخصی نیست؛ بلکه یادآور ظرفیت های ارزشمندی است که در میان کارکنان صنعت نفت وجود دارد. زنانی که در کنار مسئولیت های شغلی و خانوادگی، برای رشد فردی، سلامت جسم و روح و تحقق آرزوهای خود تلاش می کنند و می توانند با فراهم شدن زمینه های حمایتی، افتخارات بیشتری برای مجموعه رقم بزنند.
وقتی از او درباره توصیه اش به بانوان می پرسم، پاسخی ساده اما عمیق می دهد و می گوید: به خودتان و توانایی هایتان باور داشته باشید و از شروع کردن نترسید. قله ها همیشه آن قدرها هم دور نیستند؛ گاهی کافی است به خودمان باور داشته باشیم و نخستین قدم را برداریم.
زنان در صنعت نفت ایران
فرشید خدادادیان| در بررسی موضوع تاریخی پیشینه حضور بانوان در صنعت نفت و معرفی بانوان شاخص شاغل و بازنشسته صنعت نفت، باید به این نکته توجه داشته باشیم که طی یک قرن اخیر، وضعیت زنان در صنعت نفت به طور طبیعی، تابعی از وضعیت زنان در کل جامعه ایران بوده است.
اگر چه زنان ایرانی قبل از ورود صنعت نفت، در بخش هایی همچون نساجی، پارچه بافی و فناوری های بومی در تولید صنعتی ابریشم و چای، به طور محدود و محلی اشتغال داشتند، اما با ورود صنعت نفت اشتغال صنعتی زنان تبلور می یابد.
البته یک قرن پیش، نه تنها در ایران، بلکه در پیشرفته ترین نقاط جهان آن روز نیز، زنان وضعیت ایده آلی نداشتند! شاهد این ادعا، نامه هایی است که مادر "آرنولد ویلسون"، افسر جوان همراه "جورج برنارد رینولدز" سرمهندس حفار و نماینده "دارسی" در ایران، برای فرزندش می نوشت و در کتاب "جنوب غرب ایران" مستند شده اند. این نامه ها نشان می دهد که در سال 1908میلادی برابر با 1287 خورشیدی، زنان بریتانیایی و از جمله مادر آرنولد ویلسون، برای داشتن حق "رای" در انتخابات پارلمان بریتانیا می جنگیدند. (1)
در چنین شرایطی در سطح جهان مدرن، صنعت نفت ایران در محیط سنتی آن روزگار، مظاهری از مدرنیزاسیون را به مرور وارد زیست ساکنان شرکت-شهرهای نفتی کرد. مظاهری که به تدریج به حضور و اشتغال زنان در صنعت نفت نیز منجر شد.
درسال های نخست، این بانوان غربی بودند که در کنار کارشناسان و مهندسان مرد اروپایی و آمریکایی و کانادایی در صنعت نفت ایران حضور و برخی نیز اشتغال داشتند.
گزارش "ویتا سکویل وست"، همسر کاردار وقت سفارت بریتانیا در ایران، از سفر به مناطق نفت خیز جنوب در سال1927میلادی برابر با 1305خورشیدی، با عنوان "گنج چسبناک میدان نفتون" از نخستین زنانه نویسی ها در مورد عملیات سخت و خشن اکتشاف و بهره برداری از نفت در جنوب ایران بود که در کتاب سفرنامه او با عنوان؛ "دوازده روز سفر به سرزمین بختیاری" ثبت شده است. (2)
زنان نفتی در آن هنگام عموما دو گروه بودند؛ زنان اروپایی همسر مهندسان و کارشناسان نفتی که در بنگله ها یا همان خانه های ویلایی بزرگ با معماری غربی حضور داشتند و زنان کارگران ایرانی که در سیاه چادرها و کومه ها و کپرها و چادرها، همراه همسران ایرانی خود زیست نفتی را تجربه می کردند.
با توسعه فعالیت های نفت، به تدریج نوبت و نیاز به توسعه معماری و خانه سازی رسید. موضوعی که با مصالح محلی و البته با نقشه های جدید انگلیسی برای معماری در دستور کار قرار گرفت و به مرور ارتقا یافت. با یک فاصله چند دهه ای اکنون شاهد حضور یک زن معمار غربی در "کنسرسیوم نفت" نیز هستیم.
"جین درو"، معمار غربی در مقطع کنسرسیوم به ایران دعوت و در مسجدسلیمان و امیدیه و آغاجاری و گچساران و اهواز، طراحی معماری ادارات و خانه های جدید صنعت نفت را عهده دار شد. (3)
حضور زنان در صنعت نفت محدود به بانوان غیر ایرانی نماند. مراکز آموزشی و از جمله کودکستان ها و دبستان هایی که در مناطق نفت خیز جنوب ایجاد شد، باعث شد تا زنان به عنوان مربیان این کودکستان ها و آموزشگاه ها به کار گرفته شوند.
بهداشت و درمان مدرن نیز همزمان با ورود صنعت نفت به ایران در مناطق جنوب غربی کشور در دستور کار قرار گرفت و بانوان در کسوت پرستار، ابتدا از میان فارغ التحصیلان مدارس خارجی آموزش پرستاری موجود در ایران و پس از تاسیس آموزشگاه های پرستاری نفت، از آن طریق به کار گرفته شدند. (4)
پرستاران و خانم هایی که سوابق خدمات آنها در ذهن ساکنان شرکت-شهرهای نفتی به یادگار مانده و در بولتن های نفتی نیز نوبت کشیک شبانه روزی آنان ثبت شده، از جمله بانوانی بودند که در ارائه خدمات بهداشتی درمانی، نامشان به نیکی باقی مانده است. (5)
از معاون آموزشگاه پرستاری آبادان که برای شرکت در کنفرانس بین المللی انجمن های پرستاری سال1338 به هندوستان سفر کرد (6) تا پزشکان زن و افراد شاخص دیگر و از ساخت پانسیون خیام و پانسیون رازی برای پزشکان و پرستاران نفتی در مسجد سلیمان، تا ساخت منازل پرستاران بیمارستان نفت در کرمانشاه(7) و از خدمات ارائه شده در بیمارستان های آغاجاری و گچساران و درمانگاه های هفتکل و لالی و عنبل و میانکوه و "بابا محمد" و "آب شیرین"، تا بیمارستان های آبادان و مسجد سلیمان و اهواز و ماهشهر و جزیره خارگ، حضور تاثیرگذار زنان در بهداشت و درمان نفت ثبت شده است. حضوری که در طول یک قرن تاریخ صنعت نفت ادامه داشته و امروز نیز همچنان و با حضور تاثیرگذار بانوان نفتی ادامه دارد.
در این بخش از صنعت نفت، قومیت و حتی دین و ملیت مانع خدمت نبود. از دختران ارمنی که پیشگامان پرستاری در بیمارستان های نفت در ایران بودند، تا زنان پزشک هندی و پاکستانی در مناطق نفت خیز جنوب و پرستاران فداکار و مهربان در بهداشت و درمان نفت جنوب، رد پای حضور مهربانانه و تاثیرگذار زنان در تاریخ صنعت نفت ثبت شده است. بانوان شاغل در سازمان بهداشت و درمان امروز صنعت نفت، سختکوشانه و مسئولانه، میراث دار چنین پیشینه تاریخی ارزشمندی از حضور تاثیرگذار زنان در بهداری و بهداشت نفت هستند.
در کنار بخش های آموزش و بهداشت و درمان، "بخش اداری/مالی" نفت، یکی دیگر از مجال های تاثیرگذاری زنان در این صنعت بود. بی شمار بانوانی که در این عرصه خدمت کردند. از جمله بانوان ارمنی که در بخش هالریث نفت با دیگر همکاران خانم خود کارت پانچ های انتقال داده های اداری و مالی را انجام می دادند. (8)"هالریث"؛ قدیمی ترین روش برای انتقال داده بود و بی اغراق، پیشینه و میراث صنعتی انفورماتیک امروز در صنعت نفت است که به دست و با دقت زنان صنعت نفت انجام می شد. بانوان کارمند امروز نفت در بخش های اداری و مالی، میراث داران سختکوش چنین پیشینه تاریخی قابل توجهی هستند.
در کنار این موارد بودند بانوانی که پیشگام حضور زنان در بخش های عملیاتی و فنی نفت نیز بودند. از جمله نخستین بانوی کارمند ارشد صنعت نفت که در سال1341 مسئولیت آزمایشگاه گاز در بخش فنی عملیات بهره برداری نفت در مسجدسلیمان را عهده دار بود. (9)پیشگام راهی که امروز و با حضوری بی شمار بانوان مهندس در بخش های فنی و عملیاتی نفت ادامه دارد.
عرصه هنر، یکی دیگر از حوزه های حضور و تاثیرگذاری بانوان صنعت نفت بود. از میان هنرمندان فراوان زن در صنعت نفت، نام کسانی همچون زنده یاد "صدیقه کیانفر" گوینده سابق رادیو نفت ملی آبادان و بازیگر سینما و تلویزیون به چشم می خورد. (10)
کتابخانه ها و کتابداری، یکی دیگر از عرصه های حضور مفید بانوان بوده و خوشبختانه هست. کتابخانه مرکزی شرکت ملی نفت، میراث دار حضور بانوان جریان ساز و تاثیرگذاری بود که کتابخانه مرکزی نفت در تهران را ارتقای عملکردی قابل توجه دادند. (11)ترویجی که باعث شد کارکنان زن و مرد و خانواده های نفتی، بیش از پیش با ادبیات مانوس شوند. کتابخانه های نفت و آشنایی با ادبیات مدرن در شرکت-شهرهای نفتی جنوب نیز موجب آشنایی بیشتر بانوان شهرهای نفتی با ادبیات شد. "زویا پیرزاد" در آبادان، "جواهر ساریخانی" در "آب شیرین" گچساران و یادداشت های ادبی به یادگار مانده در بولتن های نفتی مسجدسلیمان؛ از جمله یادداشت های ادبی "آذر آذرنوش" و "فائقه افشار" در دهه 1340خورشیدی(12)، از جمله مستندات مانوس بودن زنان شرکت شهرهای نفتی با ادبیات هستند. ورزش، یکی دیگر از عرصه های حضور موفق بانوان نفتی است. عرصه ای که همچنان پویا و بالنده است. در تمامی این سال ها، بی شمار بانوانی که در عرصه های ملی و جهانی برای خانواده بزرگ صنعت نفت افتخار آفرینی کرده اند.
گرچه در مدیریت ارشد صنعت نفت کمتر شاهد حضور بانوان بوده ایم، اما چهره های شاخصی نیز در این زمینه به چشم می خورند. از جمله خانم مهندس"مرضیه شاهدایی"؛ معاون اسبق وزیر نفت و نخستین بانوی مدیر عامل در صنعت نفت که بیست وپنج سال در پتروشیمی، از کارشناسی تا معاون مدیر، سلسله مراتب اداری را طی کرد و در نهایت در کسوت مدیر عامل شرکت ملی صنایع پتروشیمی ایران بازنشسته شد. (13) او و زنان دیگری که تلاش کردند به عرصه های مدیریتی و ارشد صنعت نفت راه پیدا کنند، در خاطرات و گفت و گوهای تاریخ شفاهی که از آنان منتشر شده، همواره به سختی های اثبات خود به عنوان یک زن متخصص در محیط مرد سالار اشاره کرده اند و همین تلاش هاست که ارزش کار زنانی را که از طریق اصولی و طی کردن سلسله مراتب اداری پیشرفت مدیریتی کرده اند، بیشتر می کند.
ثبت درس آموخته ها، تجربه های زیسته و تاریخ شفاهی زنان شاخص صنعت نفت، شرایط مناسب برای مدیریت دانش سازمانی در حوزه زنان فراهم می کند. برخی قوانین و اسناد بالادستی همچون ماده 101 برنامه ششم توسعه، مبنی بر برقراری عدالت جنسیتی، یا مصوبه سال 1396 شورای عالی اداری مبنی برتخصیص 30درصد از سمت های مدیریتی به زنان، گرچه باعث شد سهم زنان از مدیریت در صنعت نفت از 5 درصد در سال1392 به 23 درصد در سال1399 برسد، اما هنوز راه نرفته بسیاری باقی مانده است.
بنا به اعلام دفتر توسعه مدیریت و سرمایه انسانی وزارت نفت، امروز 56 هزار و 35 کارمند زن در صنعت نفت مشغول به کار هستند که از این تعداد، 7 هزار و 877 نفر رسمی، 43 هزار و 876 نفر قراردادی و 4 هزار و 282 نفر پیمانکاری هستند. از این میان 110 نفر از بانوان و از جمله خود صدیقه خزایی، معاون توسعه مدیریت و سرمایه انسانی وزارت نفت از مسئولیت ارشد و مدیران صنعت نفت هستند.
امروز همچنان بانوان ایرانی از اقوام مختلف ایرانی درجای جای جغرافیای نفت و در بخش های بهداشت و درمان، آموزش، خدمات اجتماعی و فرهنگی، امور ورزش، اداری و مالی، فنی و عملیاتی، روابط عمومی و رسانه، محیط زیست و فناوری های نوین در ستاد و شرکت های اصلی و تابعه مشغول انجام وظیفه هستند و مگر می شود از زنان صنعت نفت گفت و بانوان شریف و زحمتکش بخش تنظیفات و نگهداشت را نادیده گرفت؟!
امروز صنعت نفت دارای تعداد قابل توجهی کارمند زن بازنشسته است؛ بازنشستگانی که هرکدام بخشی از تاریخ صنعت نفت هستند.
در کنار این کارکنان سختکوش دیروز و امروز، باید توجه داشته باشیم که زنان صنعت نفت تنها بانوان شاغل و بازنشسته و حقوق بگیر نفت نیستند.
در خانواده بزرگ صنعت نفت، تمامی مادران، همسران و دختران کارکنان مرد صنعت نفت نیز بانوان این صنعت هستند؛ مادرانی که در جریان جنگ های تحمیل شده بر این کشور از سال 1359 تا امروز، جگر گوشه های خود را از زیر قرآن گذرانده و راهی تاسیسات و سکوها و جزایر و نفتکش های در معرض تهدید دشمن کردند نیز جزء زنان صنعت نفت هستند. جنگ هایی که تعدادی از زنان صنعت نفت نیز در آنها به شهادت رسیدند و نامشان در تاریخ ایران و صنعت نفت جاودانه شد.(14)
تمام زنان و دخترانی که پدرها و برادران خود را در این سال ها و حتی در دوران جنگ های تحمیلی با آرزوی توام با تردید دیدار دوباره راهی محل کار کردند نیز زنان صنعت نفت هستند.
روز زن بر زنان خانواده بزرگ صنعت نفت گرامی باد.
پی نوشت ها:
1- سر آرنولد ویلسون: جنوب غرب ایران، ترجمه فریور جوانبخت موثق، انتشارات پیام امروز، 1396، تهران
2- ویتا سکویل وست: دوزاده روز سفر به سرزمین بختیاری، ترجمه شفق سعد، انتشارات فرزان روز، 1380، تهران
3- سیروس باور: نفت، تمدن صنعتی و معماری در خوزستان ایران، با مقدمه فرشید خدادادیان، انتشارات فرهنگسرای میردشتی، 1401، تهران
4- آئینه(بولتن داخلی شرکت ملی نفت ایران)شماره15 نیمه اول اردیبهشت1339
5- اخبار هفته مسجدسلیمان، شماره 15، به تاریخ 17تیر1340
6- آئینه(بولتن داخلی شرکت ملی نفت ایران)شماره11 نیمه اول اسفند1338
7- آئینه(بولتن داخلی شرکت ملی نفت ایران)شماره17 نیمه اول خرداد 1339
8- فرشید خدادادیان: ارامنه و صنعت نفت، انتشارات برسم، 1400، تهران
9- بولتن خبرهای عمده نفت، 15 دی 1341
10-صدیقه کیانفر، گفت و گوی تاریخ شفاهی انجام شده توسط فرشید خدادادیان، رئیس واحد پژوهش و تاریخ شفاهی مدیریت موزه ها و مرکز اسناد صنعت نفت، 1398، تهران
11 - آئینه(بولتن داخلی شرکت ملی نفت ایران)شماره12 نیمه دوم اسفند1338
12 -اخبار هفته مسجدسلیمان شماره های 24 و 25به تاریخ های 18 و 25 شهریور1340
13- امور زنان و خانواده وزارت نفت: زنان نفت؛ چالش ها، فرصت ها و موفقیت ها، انتشارات نفت، اداره کل روابط عمومی وزارت نفت، 1400، تهران
14-امور زنان و خانواده وزارت نفت: بهجت، مستندسازی تجارب تعدادی از مدیران ارشد زن در صنعت نفت، انتشارات نفت، اداره کل روابط عمومی وزارت نفت1405، تهران
پیشکسوت شرکت ملی نفتکش ایران از سال ها فعالیت درکنار امواج می گوید
هم نفس با دریا
مشعل | کار روی کشتی های بزرگ و زندگی در دریا، برای هر کسی سرشار از جذابیت و ابهام است. از یک سو، روزهای پیاپی حضور در پهنه دریا هیجان انگیز است و از سوی دیگر، مسئولیت هدایت کشتی های بزرگ در سفرهای بین المللی، تجربه ای آمیخته با خاطرات و مسئولیت های سنگین به شمار می رود. کاپیتان احمدرضا امین الرعایا، یکی از همین کسانی است که سال های طولانی از عمر خود را در مسیر دریاها گذرانده است. وی متولد شهریور ۱۳۴۳در اصفهان و از پیشکسوتان شرکت ملی نفتکش ایران است که خاطرات تلخ و شیرین بسیاری از روزهای ابتدایی فعالیت در حرفه دریانوردی، سفر به انگلستان و دریافت مدرک کاپیتانی دارد. مشروح گفت وگوی خبرنگار مشعل با او را می خوانید.
از نحوه ورود به حرفه دریانوردی بگویید.
دوران دبستان تا دبیرستان را در اصفهان گذراندم و سال ۱۳۶۱ دیپلم ریاضی و فیزیک گرفتم. آن سال دانشگاه ها به دلیل انقلاب فرهنگی تعطیل بودند و من برای آمادگی در آزمون های مختلف استخدامی شرکت می کردم. به اصرار یکی از دوستانم در آزمون نیروی دریایی شرکت کردم. روز آخر ثبت نام را انجام دادم و در آزمون شرکت کردم. مدتی بعد در فهرست پذیرفته شدگان ذخیره قرار گرفتم. همان زمان شرکت ملی نفتکش ایران برای تأمین نیروی انسانی موردنیاز از میان پذیرفته شدگان جذب نیرو داشت و به من پیشنهاد شد به این مجموعه بپیوندم. آن زمان شناخت چندانی از دریانوردی و زندگی روی کشتی نداشتم، اما نام صنعت نفت و شرکت ملی نفتکش برایم جذاب بود. پس از انجام آزمایش ها و مراحل اولیه، مشخص شد قرار است برای آموزش به انگلستان بروم.
دوره آموزشی در انگلستان چگونه گذشت؟
شرکت ملی نفتکش ایران با شرکت بریتیش پترولیوم (BP) قرارداد همکاری داشت که بر اساس آن قرار بود ۱۵۰ نفر از نیروهای ایرانی در این شرکت آموزش ببینند و ما آخرین گروه بودیم که فروردین ۱۳۶۲، در قالب یک گروه ۱۵ نفره به انگلستان رفتیم که در چند شهر این کشور تقسیم شدیم. ابتدا حدود 6 ماه آموزش زبان داشتم، سپس دوره های تخصصی دریانوردی را آغاز کردم. رشته من ناوبری بود و دوره آموزشی چهار سال طول کشید که نیمی از آن را در کالج و نیمی دیگر را به صورت عملی روی کشتی های شرکت بی پی گذراندم. در این مدت به عنوان دانشجو در سفرهای دریایی شرکت می کردم و بیشتر مسیرهای اروپایی و گاهی مسیرهای آمریکا را تجربه کردم.
پس از بازگشت از انگلستان به ایران چه مسیری را طی کردید؟
اوایل سال ۱۳۶۶ به شرکت ملی نفتکش ایران پیوستم. در آن زمان کشور درگیر جنگ بود و فعالیت نفتکش ها به جابه جایی محموله میان بنادر و پایانه های نفتی ایران محدود می شد.
در آن دوره، برای کاهش خطر حملات به نفتکش ها، پایانه شناور صادرات نفت در حوالی جزیره لارک ایجاد شده بود. تعدادی نفتکش بزرگ به عنوان مخازن شناور نفت خام و فراورده های نفتی آنجا مستقر بودند. نفت خام از جزیره خارگ به این کشتی ها منتقل می شد و نفتکش های خارجی در خارج از محدوده خطر، محموله را تحویل می گرفتند. در بخش فراورده ها نیز روند جابه جایی به شکل معکوس انجام می شد. کشتی های ما معمولا کوچک تر بودند و محموله را از نفتکش های بزرگ دریافت می کردند و به بنادر بندرعباس، بوشهر، بهرگان و ماهشهر می رساندند. ماهشهر به دلیل نزدیکی به مناطق جنگی، شرایط خطرناک تری داشت.
از دوران دفاع مقدس و جنگ نفتکش ها چه خاطراتی دارید؟
یکی از اتفاق های تلخ مربوط به کشتی "سی بند" بود که در نزدیکی جزیره خارگ حین عملیات ناوبری مورد اصابت موشک قرار گرفت و متاسفانه شماری از کارکنان آن شهید شدند. خاطره دیگری که هیچ گاه فراموش نمی کنم، مربوط به حملات مکرر به جزیره خارگ در ۱۳ آبان ۱۳۶۶ است. آن روز از حدود ساعت پنج صبح تا نیمه شب، بارها این جزیره مورد حمله قرار گرفت. ما در لنگرگاه بودیم و به طور دائم منتظر اعلام وضعیت حمله می ماندیم. کدهای مشخصی برای اعلام خطر وجود داشت و کارکنان باید آماده می بودند. یکی دیگر از تلخ ترین خاطرات، در سفر من به جزیره خارگ تا لارک مربوط می شود چند کشتی کنار هم به صورت کاروان حرکت می کردیم که کشتی سوسنگرد در نزدیکی ما دو بار مورد حمله قرار گرفت. در حمله نخست، کارکنان توانستند آتش و مشکلات ایجادشده را کنترل کنند و حرکت کشتی ادامه یابد، اما در حمله دوم کشتی از کار افتاد. دردناک ترین بخش ماجرا این بود که کارکنان کشتی از طریق بی سیم درخواست کمک می کردند و ما فقط صدایشان را می شنیدیم و به دلیل فاصله ای که میان کشتی ها افتاده بود، هیچ کاری از دستمان برنمی آمد. شنیدن درخواست کمک همکارانی که در شرایط عادی با آنها سفر کرده بودیم، بسیار دشوار بود. متاسفانه در آن حمله هم تعدادی از کارکنان آن کشتی جان خود را از دست دادند.
آیا کشتی شما هم در معرض حمله مستقیم قرار گرفت؟
بله. در یکی از سفرها با کشتی میناب ۴ چند بار هدف حمله قرار گرفتیم. در این سفر به صورت کاروان حرکت می کردیم؛ طوری که نفتکش های بزرگ تر درکنار کشتی های کوچک تر بودند. در این زمان یک بار موشک به کشتی میناب 2 که نزدیک میناب 4 بود رسید، اما خوشبختانه به کشتی اصابت نکرد.
در خاطره دیگری، زمانی که حوالی اسکله لاوان مشغول بارگیری بودیم، موشکی از بالای عرشه کشتی عبور کرد و به سمت مخازن ساحلی رفت. کارکنان به شدت وحشت زده شدند و در جریان این حادثه یکی از ملوانان آسیب دید.
چه اقدام های ایمنی در شرایط جنگی انجام می دادید؟
در آن شرایط، کار خاصی از دست ما ساخته نبود. گاهی اعلام می شد کارکنان به قسمت مخالف کشتی بروند و در محل امن تری پناه بگیرند. بعضی مواقع هم، رادارها را خاموش می کردیم تا کمتر در معرض شناسایی قرار گیریم. واقعیت این است که در برابر حملات موشکی، بسیار آسیب پذیر بودیم.
پس از پایان جنگ تحمیلی چه تغییراتی در فعالیت شما ایجاد شد؟
حدود یک ماه پیش از پایان جنگ به پایانه شناورجزیره لارک منتقل شدم و به عنوان افسر عملیات فعالیت کردم. مرکز عملیاتی یک بارج بود و امکاناتی شبیه یک هتل شناور را داشت. کارکنان در آن مستقر می شدند و عملیات مربوط به کشتی ها را هماهنگ می کردند. پس از پایان جنگ، حدود 6 ماه دیگر آنجا فعالیت کردم. از آن پس پایانه به تدریج جمع آوری شد؛ اول به سیری، سپس به محدوده جزیره خارگ منتقل شدم.
چگونه در مسیر ارتقای شغلی قرار گرفتید؟
سال ۱۳۶۹ برای گذراندن دوره افسر اولی به انگلستان برگشتم. چون می بایست ابتدا دوره تخصصی را می گذراندم، سپس در امتحانات کتبی و شفاهی شرکت می کردم. در نخستین مرحله موفق به قبولی در همه امتحانات نشدم، اما پس از بازگشت به ایران و ادامه فعالیت دریایی، سال ۱۳۷۱ دوباره اقدام کردم و مدرک افسر اولی را گرفتم. در این سمت و جایگاه، مسئولیت ها بسیار گسترده تر می شود. محاسبات بارگیری، کنترل مخازن، آب توازن و اطمینان از حفظ تعادل کشتی، از وظایف مهم افسر اول کشتی است. سال ۱۳۷۵ برای دریافت گواهینامه کاپیتانی به انگلستان رفتم و پس از شرکت در امتحانات، موفق به دریافت این مدرک شدم.
نخستین تجربه شما به عنوان کاپیتان کشتی چه بود؟
پس از دریافت گواهینامه کاپیتانی، مدتی در واحد ایمنی و کیفیت شرکت ملی نفتکش ایران فعالیت کردم. در آن سال ها این شرکت باید استانداردهای بین المللی مدیریت ایمنی و کیفیت را پیاده سازی می کرد. برای این کار دوره های ممیزی را در کشور امارات گذراندم و در تهیه دستورعمل ها و کتابچه های مورد نیاز شرکت ملی نفتکش ایران مشارکت داشتم. حدود دو سال در دفتر مرکزی این شرکت فعالیت کردم و پس از آن درخواست بازگشت به دریا دادم؛ به این ترتیب از سال 1375 به عنوان کاپیتان به دریا برگشتم.
شرکت ملی نفتکش ایران در آن سال ها چه تحولاتی را از سر گذراند؟
پس از جنگ، بسیاری از کشتی های شرکت قدیمی و آسیب دیده بودند. در دوره مدیریت وقت شرکت، برنامه نوسازی ناوگان با استفاده از تأمین مالی خارجی و قراردادهای فاینانس اجرا شد. تعدادی کشتی جدید به ناوگان پیوست و این تحول باعث شد شرکت ملی نفتکش ایران از شرایط دشوار پس از جنگ فاصله بگیرد و فعالیت بین المللی خود را گسترش دهد. کشتی ها در مسیرهای مختلف جهان فعالیت و شرکت های خارجی مانند بی پی، شل، اِلف و اِنی ایتالیا هم از کشتی های شرکت استفاده می کردند. برای مثال، نفت خام از خارگ به روتردام منتقل و در سفرهای دیگر از نیجریه برای هند بارگیری می شد. در مسیرهای دریای سیاه، مدیترانه، اروپا و دیگر مناطق نیز فعالیت داشتم. در این سال ها به تدریج تعداد نیروهای ایرانی در کشتی ها افزایش یافت و نیروی انسانی در شرکت ایرانی تر شد.
مهم ترین سختی این حرفه برای شماچه بود؟
کار دریانوردی را بسیار دوست داشتم. با وجود اینکه در ابتدا شناختی از این حرفه نداشتم، به مرور به آن علاقه مند شدم، اما مهم ترین سختی این شغل، دوری از خانواده است. گاهی 4 تا 6 ماه روی کشتی بودم و امکان دیدار با خانواده را نداشتم. زمانی که ازدواج کردم، همسرم ۱۸ سال داشت. او در شهر دیگری زندگی می کرد و من هم بیشتر اوقات در سفر بودم. وقتی از سفر بازمی گشتم، گاهی فرزندمان را در حالی می دیدم که چند ماه از آخرین دیدارمان گذشته بود. در آن سال ها ارتباط تلفنی هم بسیار دشوار بود. گاهی برای تماس با خانواده باید از کشتی پیاده می شدم و با صرف چند ساعت وقت به مخابرات می رفتم. بعدها ارتباطات بهتر شد، اما همچنان محدودیت های زیادی وجود داشت. به نظرم باید به همسران دریانوردان مدال داد. آنها بار اصلی زندگی خانوادگی، تربیت فرزندان و مشکلات روزمره را به تنهایی بر دوش می کشند. من همیشه قدردان همراهی و فداکاری همسرم هستم.
چه زمانی بازنشسته شدید؟
از سال ۱۳۸۵ تا ۱۳۹۱، حدود 6سال در دفتر مرکزی و در واحد عملیات بازرگانی شرکت ملی نفتکش ایران فعالیت کردم.
مسئولیت من نظارت بر عملکرد کشتی ها و پیگیری اجرای تعهدات آنها در برابر شرکت های اجاره کننده بود. در آن زمان حدود ۴۵ تا ۵۰ کشتی در مجموعه عملیات داشتیم و من مسئولیت تعدادی از آنها را به عهده داشتم. اسفند ۱۳۹۱، پس از حدود ۳۰ سال خدمت، به درخواست خودم بازنشسته شدم.
با توجه به تجربه شخصی، دریانوردی را به جوانان پیشنهاد می کنید؟
به نظرم دریانوردی حرفه بسیار خوبی است؛ هم اعتبار و جایگاه بین المللی دارد و هم از نظر درآمدی می تواند فرصت مناسبی برای جوانان باشد، اما توصیه می کنم افراد با شناخت و آگاهی وارد این حرفه شوند. کسی که به دنبال این شغل می رود، باید بداند قرار است ماه ها از خانواده دور باشد، مسئولیت سنگینی بپذیرد و در شرایط دشوار کار کند. افراد احساساتی که تحمل دوری و فشارهای این حرفه را ندارند، ممکن است با مشکلات زیادی مواجه شوند. دریانوردی به تعهد، مسئولیت پذیری و علاقه واقعی نیاز دارد. اگر کسی این ویژگی ها را داشته باشد و با شناخت وارد کار شود، می تواند آینده شغلی خوبی برای خود
رقم بزند.
روایت پدر مرتضی پاشایی از ستاره ای که خاموش نشد
جاودانگی در جوانی
مشعل | ۲۳ آبان سالروز درگذشت فرزندی هنرمند از خانواده بزرگ صنعت نفت است؛ هنرمندی که با صدای دلنشین خود، خاطراتی ماندگار در ذهن و حافظه مردم ایران به یادگار گذاشت. مرتضی پاشایی، هنرمند نام آشنای موسیقی پاپ کشور و فرزند ناصر پاشایی، از پیشکسوتان صنعت نفت، در خانواده ای چهار نفره رشد کرد و پله های شهرت و محبوبیت را یکی پس از دیگری پیمود، اما قطار زندگی اش با رسیدن به 30 سالگی در سال۱۳۹۳ ناگهان از حرکت بازایستاد و جامعه هنری و دوستدارانش را در اندوهی عمیق فرو برد. هنوز هم حضور گسترده مردم در مراسم باشکوه تشییع پیکرش و روشن شدن شمع ها در داخل و خارج از کشور از خاطره ها نرفته است؛ صحنه هایی که از پیوند عمیق مردم با صدای او حکایت داشت. به مناسبت سالروز درگذشت این هنرمند، خبرنگار "مشعل"به دیدار پدر او رفت تا از زبانش روایتگر زندگی، خاطرات و راز ماندگاری صدای مرتضی باشد؛ هنرمندی که می توانست همچنان در آسمان موسیقی پاپ ایران بدرخشد، اما چراغ زندگی اش زودتر از آنچه انتظار می رفت خاموش شد.
برای دیدار با پدر مرتضی، باید مسیر تهران به کرج را طی می کردیم تا به دیدار پدری برویم که روزگار، تلخ ترین حوادث را پیش رویش قرار داده بود؛ پدری که پس از مرتضی، همسرش را نیز از دست داده بود و بار سنگین فراق عزیزترین افراد زندگی اش را به تنهایی بر دوش می کشید. در روزگاری که دنیا روی تلخ خود را به ناصرپاشایی نشان داده بود، تنها دلخوشی اش پسر دیگرش، مصطفی بود؛ پسری که راه مرتضی را در پیش گرفته و به دنیای موسیقی قدم گذاشته بود تا شاید بار دیگر خاطره صدای ماندگار برادرش را در ذهن مردم زنده کند. ناصر پاشایی از سال ۱۳۵۷ به مجموعه صنعت نفت پیوست و نزدیک به چهار دهه از عمر حرفه ای خود را در خدمت به این صنعت گذراند. بخش مهمی از فعالیت های کاری او در حوزه خطوط لوله و مأموریت های عملیاتی سپری شد و چند سالی نیز در حوزه ارتباطات، امور بازدیدکنندگان و بازنشستگان فعالیت کرد.
خانه ای که صدای مرتضی در آن زندگی می کند
ناصر با رویی گشاده و صمیمیتی بی تکلف میزبان ما شد تا سفره دلش را بگشاید و خاطرات سال های نه چندان دور فرزندش را بازگو کند. پدری که امروز می توانست حاصل سال ها تلاش و زحمت خود در صنعت نفت را در کنار درخشش هنری فرزندش جشن بگیرد و به او ببالد، اما گردش روزگار چنین فرصتی را از او گرفت. مرتضی درست در روزهایی که گام های نخست شهرت را برمی داشت، ناگهان با بیماری سختی روبه رو شد و خیلی زود از میان ما پرکشید. از همان بدو ورود به خانه ناصر پاشایی می شد دریافت که در این خانه، نام و تصویر مرتضی بیش از هر چیز دیگری حضور دارد؛ از عکس خانوادگی چهارنفره گرفته تا تابلوفرش دستباف مزین به تصویر او که یکی از طرفدارانش به خانواده هدیه داده بود، همه چیز یادآور فرزند از دست رفته این خانواده بود. ناصر پاشایی با شور و حرارتی که گویی می خواست همه داغ های دلش را یکجا بازگو کند، لیوان هایی با تصویر مرتضی را نشانمان داد.هرکدام از این تصاویر، خاطره ای از زندگی هنری او را در خود داشت و پدر مشتاق بود همه آن خاطرات را با جزئیات روایت کند. در حیاط بزرگ خانه، کلبه ای زیبا و چند صندلی چوبی به چشم می خورد؛ همان کلبه کوچک و دنجی که مرتضی بخشی از فعالیت های هنری خود را در آن انجام داده بود. به گفته ناصر پاشایی، مرتضی از همان دوران کودکی گوش موسیقایی قوی داشت و به هر آوایی واکنش نشان می داد و گاهی با آن زمزمه می کرد. از دوران نوجوانی و پس از آنکه خانواده برایش یک گیتار خریدند، آموختن موسیقی را آغاز کرد. استعداد و پشتکارش چنان بود که بسیاری از سازها را بدون معلم و تنها با تمرین، علاقه و تلاش شخصی آموخت. آهنگ سازی، تمرین، پیگیری انتشار آثار و طی کردن مراحل قانونی برای عرضه آنها، بخش مهمی از فعالیت های روزمره مرتضی را تشکیل می داد. علاقه های او به موسیقی محدود نمی شد؛ سینما، تئاتر و دنیای داستان از دیگر دل مشغولی های مرتضی بود.
روزهای سخت بیماری
ماجرای ابتلای مرتضی به بیماری مهلک نیز به طور اتفاقی آغاز شد؛ بیماری ای که خیلی زود او را از خانواده و دوستدارانش گرفت. به گفته پدرش، مرتضی چنان غرق فعالیت های هنری خود بود که کمتر به مسائل دیگر توجه می کرد. تا اینکه مدتی بعد متوجه شد هنگام غذا خوردن با دشواری هایی روبه روست. سرانجام، با اصرار یکی از دوستانش به پزشک مراجعه کرد و آنجا با خبرتلخ بیماری اش مواجه شد. با این حال، روحیه و علاقه اش به موسیقی به اندازه ای بود که حتی در دوران درمان نیز اجرای کنسرت هایش را ادامه می داد. هنوز هم تصویر مرتضی با کلاه معروفش یادآور روزهای دشوار مبارزه با بیماری است؛ روزهایی که خانواده میان امید و نگرانی روزگار می گذراندند.
ناصر پاشایی می گوید: مرتضی تا جایی که توان داشت، امید خود را حفظ می کرد و همچنان از فعالیت های هنری و برنامه های آینده اش سخن می گفت. گویی هنوز برای روزهای پیش رو برنامه های بسیاری در سر داشت.
پدر مرتضی درحالی که بغض راه گلویش را بسته بود و اشک هایش بی اختیار سرازیر می شد، با صدایی آمیخته به اندوه گفت: «خیلی سخته یک بچه رو بزرگ کنی و راحت از دست بدی.»
بدرقه ای که از یادها نرفت
یکی از ماندگارترین صحنه های زندگی هنری مرتضی پاشایی، حضور انبوه مردم در مراسم تشییع پیکر او و همراهی دوستدارانی بود که صدایش را عاشقانه دوست داشتند. مردمی که حتی پس از درگذشتش، روزها با روشن کردن شمع، یاد و خاطره او را زنده نگاه داشتند و نشان دادند که صدای مرتضی در قلبشان ماندگار شده است.
ناصر پاشایی درباره آن روزها می گوید: یکی از صحنه هایی که هرگز از ذهنم پاک نمی شود، حضور مردم در روزهای پایانی زندگی مرتضی و مراسم تشییع پیکر اوست. برای من به عنوان پدر، دیدن آن همه محبت هم تسلی بخش بود و هم دردناک؛ تسلی بخش از این جهت که می دیدم فرزندم در قلب مردم جای داشته است و دردناک از آن جهت که دیگر نمی توانستم او را در کنار خودم داشته باشم.
اکنون که ۱۲ سال از آن روزها گذشته و خاطرات بار دیگر مرور می شوند، بهتر می توان ابعاد شخصیتی و هنری مرتضی را شناخت؛ هنرمندی که با جادوی صدای خود، برای نسلی از مردم خاطره ساخت و چنان در دل هایشان جای گرفت که نبودنش اشک بسیاری را جاری کرد.
مرتضی عصاره مهربانی و محبت
ناصر پاشایی درباره ویژگی های اخلاقی و رفتاری مرتضی می گوید: مرتضی عاشق این بود که جوانان پیشرفت کنند و به کودکان و سالمندان احساس مسئولیت داشت. در کنار این ویژگی ها، علاقه فراوانی به حیوانات داشت و معتقد بود حیواناتی که توانایی دفاع از خود را ندارند، بیش از دیگران به حمایت و مراقبت نیازمندند. همچنین به گل ها و درختانی که مادرش در حیاط خانه مان کاشته بود، علاقه داشت و آبیاری آنها را با عشق انجام می داد. مرتضی عصاره مهربانی و محبت بود.
تلاش پدر برای حفظ میراث پسر
ناصر پاشایی اکنون که دوران بازنشستگی را سپری می کند، بخش مهمی از وقت خود را به حفظ خاطرات و میراث هنری مرتضی اختصاص داده است. او تألیف کتابی درباره زندگی هنری فرزندش را آغاز کرده که تاکنون نیمی از آن به نگارش درآمده است. همچنین با همراهی فرزند دیگرش، مصطفی و با دریافت مجوز از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، زمینه فعالیت مؤسسه فرهنگی هنری مرتضی پاشایی را فراهم کرده اند تا از این طریق یاد و میراث هنری او را زنده نگاه دارند و مسیر فعالیت های فرهنگی و هنری اش را ادامه دهند.
اگرچه خانواده پاشایی مرتضی را از دست داده اند، اما روحیه مقاوم پدر و تلاش او برای حفظ میراث هنری مرتضی، مسیر تازه ای پیش روی این خانواده گشوده است. مرتضی پاشایی توانست با صدای خود به قلب مردم راه پیدا کند و جاودانه شود. بزرگ ترین سرمایه او نیز همین پیوند عمیق با مخاطبانش بود؛ پیوندی که گذر سال ها نتوانسته است آن را از میان ببرد. هنوز هم هر سال، در ۲۳آبان، هم زمان با سالروز درگذشتش، صدای مرتضی در گوشه وکنار شهرهای ایران طنین انداز می شود و خاطره اش را در ذهن دوستدارانش زنده می کند.
پدیده "پاشایی"
مرگ نابهنگام مرتضی پاشایی و مراسم تشییع پیکر او که به شکلی خودجوش و گسترده در جامعه شکل گرفت، موجی از تحلیل های اجتماعی و جامعه شناختی را درباره این پدیده به راه انداخت و به یکی از موضوع های بحث برانگیز در فضای عمومی ایران تبدیل شد. در این میان، کتاب «یکی بود، یکی نبود؛ مرتضی پاشایی، یک تحلیل اجتماعی ـ ارتباطی» نوشته اسماعیل رمضانی، یکی از آثاری است که به بررسی این پدیده پرداخته است. وی پیش از این نیز کتاب های متعددی درباره چهره های شناخته شده به رشته تحریر درآورده است. خبرنگار ماهنامه مشعل درگفت وگو با این نویسنده به ابعاد مختلف شکل گیری و نگارش این کتاب، همچنین دیدگاه ش درباره مرتضی پاشایی به عنوان یک پدیده اجتماعی پرداخته است.
اسماعیل رمضانی با بیان این که عنوان کتابش از دو بُعد شخصیتی مرتضی پاشایی الهام گرفته شده است، می گوید: هنرمندان دو دوره متفاوت از زندگی را تجربه می کنند؛ دوره پیش از شهرت و دوره پس از شناخته شدن در جامعه. از این منظر، می توان با دو تصویر متفاوت از شخصیت مرتضی پاشایی مواجه شد.
وی با اشاره به این که فصل نخست کتاب یکی بود یکی نبود به طرح این پرسش می پردازد که چگونه به پدیده مرتضی پاشایی رسیدیم، ادامه می دهد: پاشایی در آغاز فعالیت هنری خود، خواننده ای چندان شناخته شده و مطرح نبود، اما در مقطعی کوتاه به شهرتی گسترده دست یافت و به چهره ای تأثیرگذار در میان مخاطبان، به ویژه نسل جوان، تبدیل شد.
رمضانی با اشاره به مفهوم مرگ در جامعه ایرانی تصریح می کند: جامعه در آن مقطع زمانی به دنبال نمادها و آیین هایی بود که بتواند بخشی از نیازهای جمعی آن را بازتاب دهد. از این منظر، مرگ مرتضی پاشایی به گسترش چنین فضایی در جامعه کمک کرد و زمینه شکل گیری نمادی برای بخشی از نسل جوان را فراهم آورد؛ همین زمینه های اجتماعی موجب شد پاشایی تا این اندازه در جامعه شناخته شود و به نوعی به یک شخصیت اجتماعی تبدیل شود.
وی درباره فصل دوم کتاب و آموزه های آن نیز می گوید: در این بخش به فاصله شکل گرفته میان نخبگان و بدنه جامعه و مردم حاضر در فضای عمومی اشاره شده است. وی معتقد است فاصله ای که موجب شده درک و تفسیر پدیده های اجتماعی از این دست با دشواری همراه شود.
رمضانی تصریح می کند: برای فهم دقیق تر چنین رخدادهایی، ضروری است آسیب شناسی اجتماعی جدی تری صورت گیرد و فاصله میان تحلیلگران و واقعیت های جاری در جامعه مورد توجه قرار گیرد.
کارکنان صنعت نفت امید و همدلی را به خانه ها می برند
بذرهای مهربانی
مشعل | مسئولیت اجتماعی، آنجا معنا پیدا می کند که ظرفیت و توان سازمان ها در مسیر پاسخگویی به نیازهای جامعه قرار گیرد. صنعت نفت ایران نیز در کنار مأموریت های تخصصی خود، با تکیه بر مشارکت و همدلی کارکنان، در مسیر حمایت از خانواده های کم برخوردار همیشه پیش قدم بوده است. در همین چارچوب، فعالیت های جهادی و خیریه ای شرکت ملی نفت ایران، با همراهی و تلاش مشاور امور بانوان این شرکت، به جمع آوری و ارسال کمک های نقدی و غیرنقدی اختصاص یافته است؛ کمک هایی که به همت کارکنان از محیط کار راهی مناطق محروم کشور می شوند تا سهمی در بهبود وضعیت زندگی نیازمندان داشته باشند.
کمک رسانی مؤثر، پیش از آنکه به توزیع اقلام برسد، نیازمند شناخت درست از نیازهای جامعه هدف و اطمینان از رسیدن کمک ها به مقصد است. بر همین اساس تنها تأمین اقلام اهمیت ندارد؛ شناسایی خانواده های نیازمند، بهره گیری از ظرفیت خیریه ها و معتمدان محلی و رساندن کمک ها با حفظ کرامت دریافت کنندگان، از بخش های مهم این فعالیت به شمار می رود. مشارکتی که تلاش دارد اقلام اهدایی کارکنان را از محل جمع آوری و تا مقصد نهایی، با دقت و هدفمندی همراهی کند.
برای آشنایی نزدیک تر با روند جمع آوری، آماده سازی و ارسال این کمک ها، به پارکینگ ساختمان مرکزی چهارم شرکت ملی نفت ایران واقع در خیابان حافظ و روبه روی وزارت نفت رفتیم؛ جایی که اقلام اهدایی با نظم و دقت بسته بندی و برای ارسال به مناطق محروم آماده می شدند. در جریان این بازدید، با علیرضا لیاقت،کارشناس مددکاری مدیریت اکتشاف شرکت ملی نفت ایران که در حال پیگیری روند خدمت رسانی بود، گفت وگو کردیم.
همدلی و همراهی
لیاقت با اشاره به پیشینه این فعالیت ها گفت: فعالیت های جهادی این مجموعه از سال ۱۳۸۶ آغاز شد و از سال ۱۳۸۷ نیز همکاری نزدیکی با امور بانوان شرکت ملی نفت ایران شکل گرفت و زمینه ساز جمع آوری و ارسال کمک های قابل توجه برای حمایت از خانواده های کم برخوردار شد.وی با تأکید بر اینکه هدف اصلی این فعالیت ها، رساندن کمک به دست نیازمندان واقعی است، افزود: پیش از توزیع اقلام، درباره مناطق و خانواده های نیازمند تحقیق و بررسی انجام می شود تا کمک ها به افرادی برسد که واقعا به آنها نیاز دارند. خیریه ها و معتمدان محلی، نقش مهمی در شناسایی خانواده ها و توزیع اقلام ایفا می کنند و بازخوردهای دریافت شده از این اقدام ها نیز تاکنون بسیار مثبت بوده است.
لیاقت با اشاره به گستره جغرافیایی خدمات رسانی گفت: فعالیت های ما به منطقه ای خاص محدود نمی شود و با کمک خیریه ها و افراد معتمد، از روستاهای اطراف تهران، به ویژه مناطق جنوبی این شهر، تا استان های جنوبی کشور و دیگر نقاطی که نیازمندان در آنها شناسایی می شوند، ادامه دارد. تلاش ما این است که کمک ها به هر نقطه ای که نیاز واقعی وجود دارد، برسد و بتوانیم هرچند در حد توان، بخشی از مشکلات خانواده های کم برخوردار را کاهش دهیم.
کارشناس مددکاری مدیریت اکتشاف شرکت ملی نفت ایران در ادامه، کارکنان صنعت نفت را به مشارکت در این حرکت خیرخواهانه دعوت کرد و گفت: همکاران می توانند همه روزه کمک های غیرنقدی خود را به دفتر مشاور امور بانوان شرکت ملی نفت ایران، واقع در ساختمان مرکزی چهارم شرکت ملی نفت ایران، طبقه سوم، دفتر مشاور امور بانوان شرکت ملی نفت ایران تحویل دهند. برای مشارکت در این کار نیازی به فراخوان یا اطلاعیه رسمی نیست و کارکنان در هر زمان می توانند اقلام اهدایی خود را به این دفتر برسانند. وی درباره نوع اقلام قابل اهدا گفت: وسایل اهدایی لزوما نباید نو یا استفاده نشده باشند؛ هر وسیله سالم و قابل استفاده ای که در خانه یا آشپزخانه وجود دارد و دیگر مورد نیاز یک خانواده نیست، می تواند برای خانواده ای دیگر کاربرد داشته باشد. پوشاک، کفش و لوازم خانگی، از جمله اقلامی هستند که امکان اهدای آنها وجود دارد. آنچه اهمیت دارد، قابل استفاده بودن این وسایل و رساندن آنها به دست افراد نیازمند است؛ آن هم با رعایت احترام و حفظ کرامت انسانی دریافت کنندگان.
لیاقت با قدردانی از همراهی کارکنان شرکت ملی نفت ایران و مدیریت اکتشاف شرکت ملی نفت ایران افزود: مشارکت در این حرکت تنها به اهدای اقلام محدود نمی شود. اطلاع رسانی درباره این فعالیت ها، ترغیب دیگر همکاران به مشارکت و حتی در اختیار گذاشتن وسایل نقلیه برای جابه جایی کمک ها، هرکدام می تواند در تداوم و گسترش این مسیر مؤثر باشد. بی تردید، استمرار چنین همراهی هایی می تواند دامنه خدمات رسانی را گسترده تر و امکان حمایت از خانواده های بیشتری را فراهم کند.
دستگیری از نیازمندان و گره گشایی از مشکلات دیگران، ریشه ای عمیق در فرهنگ ایرانی و آموزه های دینی دارد؛ فرهنگی که همواره بر همدلی، بخشش و مسئولیت پذیری در برابر همنوع تأکید کرده است. فعالیت های جهادی و خیریه ای در صنعت نفت نیز جلوه ای از همین نگاه انسانی است.بی تردید، ارزش این حرکت تنها در تعداد اقلام جمع آوری شده یا گستره مناطق تحت پوشش خلاصه نمی شود؛ اهمیت اصلی آن در استمرار روحیه مشارکت، رساندن کمک ها به نیازمندان واقعی و حفظ کرامت خانواده هایی است که این اقلام را دریافت می کنند. مسیری که تداوم آن، با همراهی بیشتر کارکنان و گسترش فرهنگ نیکوکاری، می تواند امید و همدلی را به خانه های بیشتری ببرد.
خانواده پشتوانه کیفیت زندگی کارکنان اقماری است
صمیمیت عاطفی سرمایه همیشگی
مشعل | خانواده، به عنوان یکی از بنیادی ترین نهادهای اجتماعی، نقشی تعیین کننده در تأمین سلامت روان، ارتقای کیفیت زندگی و ایجاد حس امنیت و ثبات عاطفی افراد ایفا می کند. در اهمیت این نقش همین بس که 28 آبان به نام روز "ازدواج و خانواده "نامگذاری شده است. در این میان، کیفیت رابطه زوجین نه تنها بر رضایت از زندگی مشترک، بلکه بر سلامت روان اعضای خانواده، رشد و پرورش فرزندان و حتی عملکرد فردی و اجتماعی آنان تأثیرگذار است. در محیط های شغلی صنعتی، به خصوص مشاغل اقماری که کارکنان بنا به شرایط شغلی، روزگاری را دور از خانواده سپری می کنند، برخورداری از روابط خانوادگی سالم و حمایتگر، از اهمیت ویژه ای برخوردار است که این امر در سایه شناخت نیازهای یکدیگر، تنظیم انتظارات، مدیریت تعارض ها و حفظ ارتباط عاطفی ظهور پیدا می کند و به پایداری کیفیت زندگی مشترک می انجامد.
در خانواده های کارکنان صنعت نفت، موضوع تعادل میان مسئولیت های حرفه ای و زندگی خانوادگی از اهمیت ویژه ای برخوردار است. ماهیت برخی فعالیت های این صنعت، از جمله کار در محیط های عملیاتی، نوبت کاری، مأموریت های طولانی مدت، اشتغال در مناطق اقماری و فراساحلی و پذیرش مسئولیت های حساس، ممکن است فرصت حضور مستمر در خانواده، کیفیت استراحت و میزان تعامل روزمره زوجین را تحت تأثیر قرار دهد. از سوی دیگر، همسری که در دوره های غیبت یا اشتغال طولانی مدت طرف مقابل، بخش بیشتری از مسئولیت های خانوادگی و مراقبت از فرزندان را بر عهده دارد، ممکن است فشارهای روانی و جسمانی قابل توجهی تجربه کند که همواره برای فرد شاغل به طور کامل آشکار نباشد.
البته این شرایط الزاما به کاهش کیفیت روابط خانوادگی منجر نمی شود. بسیاری از خانواده ها با ایجاد الگوهای ارتباطی سازگار، برنامه ریزی و حمایت متقابل، زندگی رضایت بخشی دارند؛ نکته تعیین کننده آن است که زوجین چگونه شرایط کاری را درک می کنند و برای سازگاری با آن به توافق می رسند.
مفهوم «مقابله مشترک با فشار روانی» بر همین موضوع تأکید دارد؛ یعنی فشارهای زندگی صرفا مسئله فردی تلقی نشوند و زوجین بتوانند برای مدیریت پیامدهای آن با یکدیگر همکاری کنند. برای مثال، فردی که پس از چند روز کار فشرده یا پایان یک شیفت دشوار به خانه بازمی گردد، ممکن است به زمانی برای استراحت و بازیابی روانی نیاز داشته باشد. در مقابل، همسر او نیز ممکن است انتظار داشته باشد پس از مدت ها، فرصتی برای گفت وگو، همراهی و تقسیم مسئولیت ها فراهم شود. هیچ یک از این دو نیاز لزوما ناموجه نیست.
راهکار مناسب آن است که زوجین با شناخت شرایط و محدودیت های متقابل، درباره زمان استراحت، شیوه ارتباط، رسیدگی به مسئولیت های خانوادگی و اختصاص فرصت های مشترک به توافق برسند. در خانواده هایی که شرایط شغلی خاصی دارند، کیفیت ارتباط، تداوم حمایت عاطفی و پیش بینی پذیری تعاملات، می تواند در حفظ صمیمیت و رضایت از یکدیگر، نقشی اساسی ایفا کنند.
حذف اختلافات نه، بیان مسئولانه آری
یکی از باورهای نادرست درباره ازدواج موفق این است که زوجین سازگار نباید اختلاف جدی داشته باشند. درحالی که تفاوت در نیازها، باورها و شیوه های تصمیم گیری، بخشی طبیعی از روابط انسانی است. حتی زوجینی که رضایت بالایی از زندگی مشترک دارند، ممکن است درباره مسائل مالی، تربیت فرزندان، ارتباط با خانواده های اصلی یا سبک گذران اوقات فراغت اختلاف نظر داشته باشند. آنچه کیفیت رابطه را تهدید می کند، لزوما وجود اختلاف نیست؛ بلکه الگوهای مخرب مواجهه با آن است. سرزنش شخصیت به جای نقد رفتار، تحقیر، تمسخر، مقایسه مداوم با دیگران، یادآوری مکرر خطاهای گذشته، تهدید به ترک رابطه و سکوت تنبیهی از رفتارهایی هستند که می توانند امنیت عاطفی را تضعیف کنند. برای مثال، به جای بیان عبارتی کلی و سرزنش آمیز مانند «تو هیچ وقت به مسائل خانواده توجه نمی کنی»، می توان گفت: «زمانی که درباره برنامه های خانوادگی بدون هماهنگی تصمیم گیری می شود، احساس می کنم دیدگاه من به اندازه کافی مورد توجه قرار نگرفته است. ترجیح می دهم درباره این تصمیم ها با یکدیگر گفت وگو کنیم.»
در جمله نخست، شخصیت طرف مقابل هدف انتقاد قرار می گیرد؛ اما در جمله دوم، رفتار مشخص، احساس تجربه شده و درخواست قابل اجرا بیان می شود. این شیوه با اصول «ارتباط جرأت مندانه» همسوست؛ ارتباطی که در آن فرد می تواند خواسته ها و احساسات خود را روشن و محترمانه بیان کند، بدون آنکه حقوق یا کرامت طرف مقابل را نادیده بگیرد؛ البته مهارت ارتباطی نباید به ابزاری برای پنهان کردن مسائل جدی تبدیل شود. گاهی لازم است زوجین درباره مشکلات واقعی با صراحت و قاطعیت صحبت کنند. هدف، حذف اختلاف یا سرکوب نارضایتی نیست؛ بلکه بیان مسئولانه آن و دستیابی به تغییر مؤثر است.
اهمیت مهارت ترمیم رابطه پس از اختلاف
هیچ رابطه ای از سوءتفاهم، رنجش یا اشتباه مصون نیست. یکی از توانایی های مهم زوجین، «ترمیم رابطه» پس از موقعیت های تنش زاست. ترمیم زمانی آغاز می شود که فرد بتواند سهم خود را در بروز یا تشدید اختلاف ببیند و برای بازسازی ارتباط اقدام کند. عباراتی مانند «متوجه شدم شیوه بیان من موجب ناراحتی تو شد»، «قصد نداشتم چنین احساسی ایجاد کنم، اما می توانم درک کنم که چرا ناراحت شدی» یا «بهتر است پس از آرام شدن، دوباره درباره این موضوع گفت وگو کنیم» می توانند به کاهش تنش کمک کنند؛ مشروط بر آنکه با پذیرش مسئولیت و تغییر رفتار همراه باشند. عذرخواهی مؤثر تنها بیان تأسف نیست. فرد باید نشان دهد چه رفتاری آسیب زا بوده، پیامد آن را درک کرده و برای جلوگیری از تکرار آن اقدامی انجام دهد.
در مقابل، بخشش نیز نباید به معنای نادیده گرفتن مداوم خطاها، چشم پوشی از حقوق فردی یا پذیرش رفتارهای آسیب زا تلقی شود. گاهی زوجین در اوج خشم آمادگی ادامه گفت وگو را ندارند. در این شرایط، توقف موقت بحث با توافق درباره زمان بازگشت به آن، می تواند از تشدید تعارض جلوگیری کند. تفاوت اساسی این راهکار با سکوت تنبیهی آن است که هدف آن، تنظیم هیجان و ادامه گفت وگوی سازنده است، نه مجازات یا بی اعتنایی به طرف مقابل.
صمیمیت عاطفی با مراقبت مستمر
یکی دیگر از مؤلفه های مهم در کیفیت ازدواج، حفظ صمیمیت عاطفی در طول زمان است. صمیمیت تنها به ابراز محبت در مناسبت های خاص محدود نمی شود. توجه به دغدغه های روزمره، قدردانی از تلاش های یکدیگر، حفظ احترام در حضور دیگران، داشتن فعالیت های مشترک و فراهم کردن فرصت گفت وگوی دونفره، از رفتارهایی هستند که می توانند احساس پیوند و تعلق را تقویت کنند.
اختصاص زمانی کوتاه؛ اما باکیفیت به گفت وگوی دونفره، بدون تلفن همراه و عوامل مزاحم، می تواند فرصتی برای حفظ ارتباط ایجاد کند. در چنین گفت وگویی لازم نیست همواره درباره مشکلات صحبت شود. گاهی پرسیدن درباره تجربه های روزانه، نگرانی های فعلی، برنامه های آینده یا نیازهای حمایتی همسر، زمینه شناخت متقابل را فراهم می کند. صمیمیت پایدار بیشتر از آنکه محصول رفتارهای نمایشی و مقطعی باشد، حاصل تجربه های کوچک، تکرارشونده و قابل اعتماد در زندگی روزمره است.
در نهایت، هدف زندگی مشترک آن نیست که دو نفر همواره دیدگاه ها، انتظارات و احساسات یکسانی داشته باشند؛ بلکه تقویت مهارت های ارتباطی، توسعه فرهنگ گفت وگو، افزایش آگاهی نسبت به نیازهای عاطفی و تسهیل دسترسی به خدمات تخصصی سلامت روان می تواند در تحکیم روابط خانوادگی و ارتقای سلامت روان کارکنان و خانواده های آنان نقش مؤثری ایفا کند.
اعتماد در عصر پاسخ های ماشینی نیازمند راستی آزمایی است
حقیقت های نامطمئن
مشعل | در دنیایی که هوش مصنوعی می تواند ظرف چند ثانیه پاسخ هایی منسجم، تحلیلی و باورپذیر تولید کند، مرز میان حقیقت و جهل گاهی باریک تر از آن است که در نگاه نخست به چشم بیاید. چالشی که با عنوان «توهم هوش مصنوعی» شناخته می شود، یادآور این واقعیت است که اطمینان در بیان، لزوما نشانه درستی نیست؛ مدل های زبانی ممکن است اطلاعات ساختگی، نقل قول های نامعتبر یا منابعی غیرواقعی را چنان طبیعی ارائه کنند که تشخیص خطا دشوار شود. در چنین شرایطی، بهره گیری مؤثر از این فناوری تنها به توانایی دریافت پاسخ محدود نمی شود؛ بلکه به شناخت محدودیت های آن، پرسشگری و راستی آزمایی اطلاعات نیز نیاز دارد؛ مهارت هایی که می توانند اعتماد به هوش مصنوعی را از پذیرشی بی چون وچرا به استفاده ای آگاهانه و سنجیده تبدیل کنند.
توهم در هوش مصنوعی به وضعیتی گفته می شود که یک مدل، پاسخی نادرست تولید می کند، اما آن را با اطمینان و به شکلی باورپذیر ارائه می دهد. پژوهش های جدید نشان می دهند یکی از دلایل تداوم این پدیده، شیوه های رایج آموزش و ارزیابی مدل های زبانی است؛ روش هایی که گاهی حدس زدن را به پذیرش صادقانه عدم قطعیت ترجیح می دهند.
چت بات های جدید در مقایسه با نسخه های پیشین، به ویژه هنگام انجام فرایندهای استدلالی، کمتر دچار توهم می شوند؛ با این حال، این مشکل همچنان یکی از چالش های اساسی مدل های بزرگ زبانی به شمار می رود.
توهمات ممکن است حتی در پاسخ به پرسش های ساده نیز رخ دهند. برای نمونه، هنگامی که از یک چت بات پرکاربرد درباره عنوان رساله دکترای یکی از پژوهشگران شناخته شده دنیا در هوش مصنوعی سؤال شد، این چت بات با اطمینان سه عنوان متفاوت ارائه کرد که هیچ کدام صحیح نبودند.
پرسش درباره تاریخ تولد همان پژوهشگر نیز به ارائه سه تاریخ متفاوت و همگی نادرست انجامید. چنین نمونه هایی نشان می دهند که لحن مطمئن یک پاسخ، هرگز به معنای صحت اطلاعات آن نیست.
یکی از عوامل تداوم این مشکل، شیوه یادگیری و ارزیابی عملکرد مدل هاست. هرچند ارزیابی به خودی خود مستقیما موجب تولید پاسخ های نادرست نمی شود، بسیاری از روش های رایج سنجش عملکرد بر میزان دقت تمرکز دارند و ممکن است مدل را به حدس زدن، به جای بیان صادقانه ناآگاهی یا عدم قطعیت، سوق دهند.
برای درک بهتر این مسئله، می توان یک آزمون چندگزینه ای را در نظر گرفت. فردی که پاسخ درست را نمی داند، ممکن است با حدس زدن به پاسخ صحیح برسد، اما اگر از پاسخ دادن خودداری کند، امتیازی کسب نخواهد کرد.
در برخی روش های ارزیابی مدل های زبانی نیز وضعیتی مشابه وجود دارد: اگر معیار اصلی، درصد پاسخ های صحیح باشد، حدس زدن ممکن است به صرفه تر از گفتن «نمی دانم» به نظر برسد.
در نتیجه، مدل به جای آنکه محدودیت دانش خود را آشکار کند، ممکن است پاسخی تولید کند که درست به نظر می رسد، اما پشتوانه قابل اتکایی ندارد.
برای مقابله با این مسئله، روش های مشخصی برای ارزیابی دقیق تر پاسخ های هوش مصنوعی پیشنهاد شده اند که در ادامه با چند مورد از مهم ترین و کاربردی ترین آن ها آشنا می شویم.
اطمینان از واقعی بودن محتوا
در پاسخ چت بات ها، نام کتاب، نویسنده، سال انتشار، شماره صفحه یا عنوان مقاله ممکن است به یک پاسخ اعتبار ببخشد، اما فراوانی جزئیات، تضمینی برای درستی آن ها نیست. گاهی اطلاعات ساختگی، به ویژه زمانی که با جزئیات فراوان ارائه می شوند، باورپذیرتر به نظر می رسند. اگر هوش مصنوعی درباره موضوعی ناشناخته اطلاعات زیادی ارائه کرد، نام ها و جزئیات مهم را جست وجو کنید.
عنوان مقاله یا پیوندی که هوش مصنوعی ارائه می کند، ممکن است ساختگی باشد یا ارتباطی با ادعای مطرح شده نداشته باشد. برای بررسی منابع، تنها به فهرست ارائه شده از سوی مدل اکتفا نکنید. عنوان و پیوند منبع را دریافت، صفحه را باز کنید و مطمئن شوید که واقعا وجود دارد و محتوای آن نیز ادعای موردنظر را تأیید می کند.
در موضوع های علمی، حقوقی و پزشکی، مراجعه به منابع اصلی، نشریات معتبر، دانشگاه ها و وب سایت های رسمی اهمیت بیشتری پیدا می کند.
ضرورت بررسی ادعاها
یکی دیگر از راه های مهم شناسایی پاسخ های مشکوک، درخواست از هوش مصنوعی برای مشخص کردن ادعاهایی است که به بررسی و منبع معتبر نیاز دارند. برای این کار، می توانید از مدل بخواهید پاسخ خود را به چند ادعای جداگانه تقسیم کند، مشخص کند کدام بخش ها نیازمند تأیید هستند و برای بررسی هرکدام چه منابعی مناسب ترند.
برای مثال، می توانید بپرسید: «هر ادعای قابل بررسی در پاسخ بالا را جدا کن و بگو برای تأیید هرکدام باید به چه منبعی مراجعه کنم.» این روش کمک می کند به جای بررسی یک متن طولانی به صورت یکجا، بخش های مهم آن را جداگانه ارزیابی کنید.
همچنین یک جمله ممکن است چند ادعای مستقل را در خود جای داده باشد. برای مثال، این عبارت که «پژوهشگری در سال ۲۰۱۸ نظریه ای مطرح کرد، در سال ۲۰۲۰ درباره آن کتابی نوشت و کتابش در ۱۲ کشور ترجمه شد»، دست کم چند موضوع قابل بررسی دارد. تاریخ طرح نظریه، وجود کتاب، سال انتشار و تعداد ترجمه ها را جداگانه بررسی کنید. ممکن است تنها یکی از این اطلاعات نادرست باشد، اما همان اشتباه می تواند نتیجه گیری کلی را تغییر دهد.
طرح دوباره سوال با عبارتی دیگر
یکی دیگر از راه های ساده برای بررسی پاسخ هوش مصنوعی، پرسیدن دوباره همان سؤال با جمله بندی متفاوت است. گاهی تغییر شکل پرسش باعث می شود تناقض هایی در پاسخ های مدل آشکار شود؛ تناقض هایی که در نگاه اول به چشم نمی آیند.برای مثال، اگر می خواهید تاریخ تولد یک نویسنده را بدانید، ابتدا سؤال را به شکل مستقیم مطرح کنید. سپس در پرسشی دیگر، همان تاریخ را همراه با درخواست منبع معتبر بخواهید. اگر مدل در دو نوبت تاریخ های متفاوتی ارائه کرد، یا نتوانست منبع قابل اتکایی برای پاسخ خود معرفی کند، بهتر است پیش از استفاده از اطلاعات، آن را از منابع مستقل بررسی کنید.
این روش به ویژه زمانی مفید است که پاسخ اولیه بسیار قطعی به نظر می رسد و می خواهید ببینید آیا مدل در پاسخ به شکل دیگری از همان پرسش نیز اطلاعات یکسانی ارائه می دهد یا خیر. با این حال، باید توجه داشت که پاسخ های یکسان لزوما به معنای درستی اطلاعات نیستند؛ ممکن است مدل یک اشتباه را چند بار تکرار کند.
از سوی دیگر، تفاوت در جمله بندی سؤال نیز می تواند باعث تغییر پاسخ شود، حتی اگر موضوع اصلی یکسان باشد.
بنابراین، تکرار پرسش را باید راهی برای شناسایی نشانه های احتمالی خطا دانست، نه روشی قطعی برای تشخیص حقیقت. اگر پاسخ ها با هم تفاوت داشتند یا نسبت به صحت آنها تردید پیدا کردید، گام بعدی بررسی اطلاعات با استفاده از منابع معتبر و مستقل است.
قانون طلایی
برای بررسی پاسخ های هوش مصنوعی، یک قاعده ساده را به خاطر بسپارید:
هرچه ادعا دقیق تر، غیرمنتظره تر یا مهم تر باشد، بررسی بیشتری لازم دارد.
اشتباه در پیشنهاد یک فیلم احتمالا کم اهمیت است، اما پاسخ نادرست درباره دارو، سرمایه گذاری، خبر مهم، مقاله علمی یا نقل قول تاریخی می تواند پیامد جدی داشته باشد. در این موارد، این سه سؤال را بپرسید:
منبع ادعا چیست؟
آیا منبع واقعا وجود دارد؟
آیا همان منبع، همان چیزی را می گوید که هوش مصنوعی ادعا کرده است؟
با رعایت وارد اینچنینی و بررسی پاسخ های دریافتی، می توانید با اطمینان بیشتری از هوش مصنوعی استفاده کنید و احتمال گرفتارشدن در دام پاسخ های حدسی و گمانه زنی های نادرست را کاهش دهید.
اعتماد آگاهانه
توهمات هوش مصنوعی یادآور این نکته اند که هر پاسخ روان و باورپذیری درست نیست. کاربران می توانند با عادت های ساده ای مانند بررسی جزئیات، بازکردن پیوندها، تطبیق نقل قول ها با منابع اصلی، تقسیم پاسخ های طولانی به ادعاهای کوچک تر و مراجعه به چند منبع معتبر، احتمال پذیرش اطلاعات نادرست را کاهش دهند.
امروز، جهان بیش از هر زمان دیگری به ظرفیت های هوش مصنوعی پی برده است و بی تردید، آشنایی با این فناوری و یادگیری شیوه استفاده درست از آن، نقشی مهم در همراهی با تحولات زندگی مدرن دارد. با این حال، بهره مندی از فرصت های هوش مصنوعی تنها به استفاده از ابزارهای جدید محدود نمی شود؛ شناخت محدودیت ها و چالش های آن نیز بخشی جدایی ناپذیر از این مسیر است.
هوش مصنوعی می تواند در جست وجو، یادگیری و تحلیل ابزاری ارزشمند باشد؛ به شرط آنکه پاسخ هایش را پایان مسیر دانستن ندانیم، بلکه نقطه آغاز بررسی و شناخت بیشتر در نظر بگیریم.
گاهی مهارت واقعی نه در گرفتن سریع تر پاسخ، بلکه در تشخیص این نکته است که کدام پاسخ را می توان پذیرفت و کدام را باید دوباره سنجید. در دنیایی که ماشین ها هر روز پاسخ های بیشتری تولید می کنند، توانایی پرسیدن، سنجیدن و راستی آزمایی، همچنان از ارزشمندترین مهارت های انسان باقی خواهد ماند.
برگرفته از سایت OPENAI
خوردن یک کاسه سوپ یا آش در خنکای برگ ریزان، لذتی فراتر از تصور دارد
دلگرمی در هوای سرد پاییزی
مشعل | با کاهش دما در فصل پاییز، نیاز بدن به خوردن غذاهای گرم و مقوی همچون آش و سوپ دوچندان می شود تا راحت تر با تغییرات هوا سازگار و کمتر دچار ضعف و خستگی شود، بخصوص در کشور ما ایران که هر گوشه اش قصه ای متفاوت از طرز تهیه آش یا سوپ روایت می کند؛ از آش ترش گیلان تا آش سماق اصفهان، از ترخینه کردستان تا شولی یزد و شله مشهد و. . . که بخشی از هویت خود را در قابلمه ای به ظاهر ساده حفظ کرده است. در این گزارش، بنا داریم سفری احساسی و خوراک شناسانه به برخی استان های ایران داشته باشیم تا با سوپ ها و آش هایی آشنا شویم که در روزهای سرد پاییزی، گرما را به خانه ها هدیه می کنند.
سوپ کدو تنبل
سوپ کدو تنبل، بیشتر میان تهرانی ها مرسوم است و از سوپ های مقوی و خوش طعم پاییزی محسوب می شود. دستور پخت مختلفی از این سوپ وجود دارد و معمولا آن را با مواد مختلفی مانند مرغ، شیر و عدس طبخ می کنند؛ اما سوپ کدو حلوایی در تهران، از مواد اولیه ای مانند کدو تنبل، سیب زمینی، پیاز و خامه تهیه می شود. برای پخت سوپ کدو تنبل به سبک تهران، ابتدا کدو تنبل و سیب زمینی را خرد کنید و با پیاز تفت دهید. سپس با افزودن آب یا آب مرغ، آن را بپزید تا نرم و یکدست شود. در نهایت خامه را اضافه کرده و آن را با چاشنی های دلخواه مثل دارچین سرو کنید.
آش شلم
آش شلمین یا آش شلغم، یکی از غذاهای سنتی و بسیار محبوب کردستان است. این آش نه تنها در مهمانی ها و مراسم ویژه سرو می شود؛ بلکه به عنوان نمادی از هویت فرهنگی و هنر آشپزی کردستان شناخته می شود و دارای ریشه های عمیقی در سنت های دیرینه کشاورزان کردستان است که برای تامین غذای سالم و مقوی برای خانواده هایشان از مواد محلی استفاده می کردند. برای تهیه شلمین، ابتدا شلغم و برگ های آن را خرد کنید و با آب بپزید. گندم بلغور شده نیز باید به طور جداگانه پخته شود. در ادامه، شلغم پخته شده و آب آن را با دانه های انار و سبزی های محلی مخلوط کنید، روی بلغور بریزید و در ظرفی مخصوص این مخلوط را ورز دهید. این ترکیب چند روز باقی می ماند تا به خوبی طعم دار و آماده مصرف شود. پس از چند روز، مواد آماده شده را به صورت تکه های کوچک شبیه ترخینه جدا کنید. این تکه ها در طول زمستان به عنوان پایه آش شلمین استفاده می شود. برای پخت شلمین، علاوه بر شلغم به موادی نظیر نخود، عدس، گوشت، پیاز، مغز گردو، قیصی، زردآلو و کشمش نیز نیاز دارید. مراحل پخت هم به این گونه است که ابتدا شلغم ها را بخیسانید و در ظرفی جداگانه پیاز را با گوشت تفت دهید. بعد از آن گوشت را همراه با نخود بپزید و پس از نیم پز شدن، عدس و شلغم ها را به محتویات ظرف اضافه کنید. در پایان مغز گردو، قیصی، زردآلو و کشمش را اضافه کنید و اجازه دهید آش جا بیفتد.
آش انار
آش انار، از پاییزی ترین غذاهای محلی شیراز است که معمولا در مراسم شب یلدا سرو می شود. برای تهیه این آش، به گوشت چرخ کرده، لپه، سبزی آش (تره، جعفری، گشنیز و اسفناج)، بلغور گندم، پیاز و دانه های انار نیاز دارید. ترکیب این مواد، طعمی ترش و ملس به آش می دهد که مخصوص این فصل است. در ابتدا لپه و بلغور را بپزید و سپس گوشت را به شکل کوفته ریزه درآورید و سرخ کنید. پس از افزودن سبزی به لپه و بلغور پخته شده، کوفته ریزه ها و در آخر دانه های انار و رب انار را به آش اضافه کنید و در نهایت اجازه دهید تا آش به خوبی جا بیفتد. این آش را می توان با پیاز داغ و نعنا داغ سرو کرد.
آش سماق
آش سماق، یکی از غذاهای محلی اصفهان، همدان، تویسرکان، نهاوند و خرم آباد است که در مواد اولیه کمی باهم تفاوت دارند. برای پخت آن، دانه های سماق را یک بار بشویید تا خاک روی آنها گرفته شود، سپس آن را در یک کاسه آب برای مدت یک ساعت بخیسانید. گوشت چرخ کرده را با پیاز رنده شده و آب گرفته، نمک، فلفل، زردچوبه و ادویه های دلخواهتان، مخلوط کنید. دست هایتان را در یک کاسه آب سرد بزنید و از این مایه گوشتی به اندازه یک کوفته ریزه بردارید. قلقلی های درست شده را در یک سینی بگذارید و آن را کنار بگذارید. ۴-۳ قاشق روغن را در یک تابه، روی آتش ملایم داغ کنید و کوفته ها را در آن بغلتانید و خوب سرخ کنید. حدود ۶-۵ لیوان آب را همراه برنج، درون دیگ مناسب ریخته، روی حرارت ملایم، خوب بپزید. سماقی را که در آب خیسانده اید، از صافی رد کنید و آب آن را به همراه سبزی ساطوری شده و کوفته ریزه ها به برنج اضافه کنید و بگذارید خوب بپزد. در حین پخت آش، یک عدد پیاز را رنده کرده، با کمی روغن تفت دهید. نیمی از این پیازداغ را به آش بیفزایید و بقیه را برای تزئین نگه دارید.
آش شولی
آش شولی از غذاهای سنتی و مقوی یزد است که معمولا در فصل پاییز و زمستان پخته می شود. این آش را با سبزی های محلی، آرد گندم، شکر، چغندر، برگ چغندر، عدس و سرکه تهیه می کنند؛ البته می توان به جای سرکه از رب انار هم استفاده کرد.
برای پخت این آش خوشمزه باید چغندرهای پوست کنده و خلالی شده را نیم پز کنید و سپس عدس و سبزیجات را به محتویات داخل ظرف بیفزایید. در مراحل پایانی پخت، ترکیب آرد و آب را به قابلمه آش اضافه کنید و زمان بدهید تا آرد با مواد آش بجوشد و به غلظت برسد. در انتها نیز سرکه یا رب انار و ادویه جات را به آش بیفزایید تا طعمی ترش و لذیذ به آن بدهد. این آش را با پیاز داغ سرو می کنند.
می توانیم یک جنگل مینیاتوری در کنج خانه داشته باشیم
باغ شیشه ای
مشعل | امروزه برای ساختن یک فضای زیبا و سرسبز، نیازی به داشتن حیاط بزرگ، باغ وسیع یا حتی جای زیادی در خانه نداریم، فقط کافی است تکه ای از طبیعت را درون یک ظرف شیشه ای جای دهیم و با عشق از آن مراقبت کنیم. تراریوم دقیقا همین جادوی کوچک طبیعت است که این روزها پرطرفدار هم شده؛ دنیایی سرسبز و زنده که درون شیشه شکل می گیرد و زیبایی جنگل ها و طبیعت را به گوشه ای از خانه می آورد و نمادی از آرامش، زندگی، ظرافت و پیوند عمیق انسان با طبیعت می شود. تماشای برگ های کوچک، قطرات آب روی دیواره شیشه و رشد آرام گیاهان، جلوه ای از زیبایی هایی است که برای هر بیننده ای، می تواند یادآور این حقیقت زیبا باشد که زندگی حتی در کوچک ترین فضاها نیز راهی برای شکوفا شدن پیدا می کند.
تراریوم یا باغ شیشه ای، محیطی شبیه سازی شده برای پرورش گیاهان است؛ شیشه ای شفاف که حاوی خاک است و در آن گیاهانی سازگار با این شرایط می کارند و از آن به عنوان وسیله ای تزیینی در خانه نگهداری می کنند. این محیط می تواند باز یا بسته باشد و با فراهم کردن شرایط مناسب نور، رطوبت، خاک و تهویه، امکان رشد و زندگی گیاهان مختلف را فراهم کند. در مورد تراریوم های بسته باید گفت رطوبت بیشتری در خود نگه می دارند و چرخه طبیعی آب در آنها تا حد زیادی شکل می گیرد. به این صورت که آب تبخیر شده، روی دیواره شیشه به قطراتی تبدیل می شود و دوباره به خاک بازمی گردد. این چرخه زیبا، تراریوم را به نمونه ای کوچک از اکوسیستم طبیعت تبدیل می کند. نوع دیگر تراریوم ها ممکن است باز باشند که با توجه به اینکه آب به راحتی بخار می شود، نیاز آبی آنها بیشتر است؛ اما مهم ترین مزیتشان، جلوگیری از آلوده شدن آنها به بیماری های قارچی است؛ زیرا هوا مدام در داخل تراریوم جریان دارد و تهویه مناسب، مانع از رشد قارچ ها و کپک ها می شود. دانستن تاریخچه ظهور این گیاهان ویترینی هم خالی از لطف نیست. می گویند ابداع آن به سال ۱۸۴۲ میلادی برمی گردد. زمانی که یک گیاه شناس انگلیسی به نام دکتر ناتانیل، برای پرورش شفیره پروانه، یک ظرف شیشه ای را پر از گیاهانی شامل خزه و سرخس کرد و شفیره های پروانه را روی آنها پرورش داد. بعد از مدتی متوجه شد که گیاهان نیز در این فضای شیشه ای بسته در حال رشد هستند. او یافته خود را در قالب یک مقاله علمی منتشر کرد و از آن زمان بود که نگهداری از گیاهان در فضای شیشه ای یا باغ شیشه ای رواج یافت.
گیاهان آپارتمانی مناسب فضای شیشه ای
همه گیاهان برای زندگی در تراریوم مناسب نیستند. گیاهانی که رشد آهسته، اندازه کوچک و نیازهای محیطی مشابه دارند، انتخاب های بهتری هستند که در این بخش، به تعدادی از آنها اشاره می شود.
فیتونیا؛ ملکه رنگ ها
فیتونیا، یکی از زیباترین و محبوب ترین گیاهان مناسب برای تراریوم است که طول عمر بالایی دارد و در محیط گرم و مرطوب می توان از آن نگهداری کرد. برگ های کوچک و رنگارنگ آن با رگه هایی به رنگ سفید، صورتی و قرمز، جلوه ای چشم نواز به فضای شیشه ای می بخشند. این گیاه رطوبت بالا و نور غیرمستقیم را دوست دارد و به همین دلیل برای تراریوم های بسته انتخاب بسیار مناسبی است. فیتونیا به ما یادآوری می کند که زیبایی همیشه در بزرگی نیست؛ گاهی کوچک ترین برگ ها می توانند بیشترین زیبایی را خلق کنند.
خزه؛ فرش سبز و مخملی
خزه، یکی از عناصر اصلی در طراحی تراریوم های جنگلی است. رنگ سبز لطیف و بافت نرم آن، فضایی شبیه جنگل های بارانی و طبیعت بکر ایجاد می کند. خزه به رطوبت مناسب و نور ملایم نیاز دارد و می تواند سطح خاک و اطراف گیاهان را به شکلی طبیعی بپوشاند. تماشای خزه در یک تراریوم، حس قدم زدن در جنگلی آرام و دور از هیاهوی زندگی روزمره را زنده می کند.
سرخس ؛ نمادی از طراوت
سرخس های کوچک مانند سرخس پرسیاوشان، با برگ های ظریف و شاخه های لطیف خود، زیبایی خاصی به تراریوم می دهند. این گیاهان رطوبت بالا، خاک نسبتا مرطوب و نور غیرمستقیم را ترجیح می دهند. فرم برگ های آنها باعث می شود فضای تراریوم حال وهوایی شبیه به یک جنگل کوچک پیدا کند.
پپرومیا؛ گیاهی با شخصیتی بزرگ
پپرومیا از گیاهان جذاب آپارتمانی است که برخی گونه های کوچک آن برای تراریوم های باز یا بزرگ مناسب هستند. برگ های گوشتی، بافت های متنوع و رنگ های زیبای این گیاه، آن را به انتخابی دوست داشتنی برای طراحی فضاهای سبز کوچک تبدیل کرده اند.
پیله آ؛ ظرافتی از جنس طبیعت
گونه های کوچک پیله آ، با برگ های ریز و رشد گسترده خود، جلوه ای زیبا به تراریوم می بخشند. این گیاه در مکان های مرطوب کاشته می شود و سایه دوست است. برگ های زیبای آن باعث شده که طرفداران زیادی پیدا کند و بتوان با استفاده از آن، تضاد زیبایی در ترکیب رنگ ها ایجاد کرد. شرایط نگهداری این گیاه بسیار آسان است و می توان به راحتی یک قلمه از آن را در ظرف شیشه ای قرار داد و یک تراریوم زیبا ساخت. این گیاه می تواند به تدریج سطح خاک را بپوشاند و فضایی سبز و دلنشین ایجاد کند. از دیگر گیاهان مناسب برای تراریوم های مرطوب می توان به سلژینلا با ظاهری شبیه خزه و برگ های ظریف، اشک نوزاد با برگ های بسیار ریز و رشد گسترده، پپرومیا روتوندیفولیا، دارای برگ های گرد و کوچک و برخی کاکتوس ها اشاره کرد.
شرایط نگهداری گیاهان در تراریوم
برای اینکه این باغ کوچک همیشه شاداب و سرزنده باقی بماند، باید شرایط مناسبی برای آن فراهم کنیم. به عنوان مثال تراریوم به نور کافی و غیرمستقیم نیاز دارد و قرار دادن ظرف شیشه ای مقابل نور مستقیم خورشید ممکن است باعث افزایش بیش از حد دما و آسیب به گیاهان شود. در مورد رطوبت این باغ های شیشه ای هم باید گفت گیاهان تراریوم های بسته، معمولا به رطوبت بالایی نیاز دارند. میزان رطوبت باید متعادل باشد؛ وجود دائمی قطرات زیاد آب روی شیشه می تواند نشانه رطوبت بیش از حد باشد. فراموش نکنیم تراریوم های بسته به دلیل حفظ رطوبت، معمولا به آب بسیار کمی نیاز دارند. خاک هم باید سبک، مغذی و دارای زهکشی مناسب باشد تا ریشه ها دچار پوسیدگی نشوند. در صورت مشاهده برگ های خشک و پوسیده، بلافاصله باید آنها را خارج کرد تا محیط تراریوم سالم و زیبا باقی بماند.
جانمایی مناسب وسایل خانه، آرامش را به لحظه های سالمندان هدیه می دهد
جانی دوباره با چیدمان خانه
مشعل | پدر و مادرها پا به سن که می گذارند، به مرور قدرت و تعادل گذشته را از دست می دهند و برای آزرده نشدن خاطر فرزندان، گله و شکایت نمی کنند، اما کم حرف شدنشان، سکوت و کم تحرکی و بی حوصلگی، گویای نیازمندی آنان به توجه بیشتر است؛ توجهی که از تغییر چینش وسایل خانه، ایمن سازی فضا، به کارگیری رنگ های شوق آفرین می تواند شروع شود و به نشستن لبخند رضایت و آرامش بر لبان این ریشه های عمیق خانواده ختم شود. در این گزارش، بنا داریم تا با ارائه پیشنهادهای مناسب چیدمان خانه برای بزرگ ترها که آلبوم های زنده خاطرات هر خانه به شمار می روند، جانی دوباره به روزهای آنان بدهیم.
خانه امن
هیچ چیز برای یک سالمند تلخ تر از این نیست که احساس کند در خانه اش سربار است یا دیگر توان انجام هیچ کاری را ندارد؛ به همین دلیل چیدمان درست خانه، کلید استقلال آن ها محسوب می شود، زیرا وقتی همه چیز در دسترسشان باشد، وقتی بدون نیاز به کمک مداوم دیگران بتوانند راه بروند، فنجان چایی را بردارند یا در پذیرایی بنشینند، لبخند رضایت و احساس ارزشمندی به قلبشان برمی گردد. در حقیقت این یک تغییر ساده دکوراسیون نیست بلکه زبان بی سروصدای عشق و مراقبت از آنهاست تا بدانند همان طور که در کودکی از فرزندان مراقبت کرده اند، حال نوبت فرزندان است تا حواسشان به قدم به قدم راه رفتن آنان باشد تا خانه امنشان به جای آرامش به بستر درد تبدیل نشود.
حذف موانع فیزیکی
لازم نیست تغییرات خیلی بزرگی ایجاد کنیم؛ گاهی کوچک ترین جابه جایی ها، بزرگ ترین تفاوت ها را رقم می زنند به عنوان مثال فرش هایی که لبه شان برمی گردد یا پادری هایی که لیز می خورند، می توانند ناخواسته باعث زمین خوردن عزیزترین کسانمان شوند. چنانکه طبق آمارهای پزشکی، زمین خوردن یکی از اصلی ترین دلایل آسیب های شدید، شکستگی لگن و حتی مرگ ومیر در افراد بالای ۶۵ سال است. جالب توجه آنکه بسیاری از این سقوط ها نه در بیرون از خانه، بلکه در اتاق خواب، حمام و پذیرایی رخ می دهد. پس چسباندن لبه های پادری، استفاده از ترمز فرش یا چسب های دوطرفه در زیر فرش و جمع کردن فرش های سبک، یعنی ارزش گذاشتن به سلامت پاهای آنها. همچنین مسیر حرکت از اتاق ها به آشپزخانه و سرویس بهداشتی باید کاملا باز و عاری از میزهای اضافه، گلدان یا جعبه باشد.
متناسب سازی وسایل
وقتی وسایل منزل به شکلی چیده شوند که دسترسی به آنها آسان باشد، سالمند برای کارهای روزمره خود نیازی به کمک مداوم دیگران نخواهد داشت. این استقلال فردی تاثیر مستقیمی بر روحیه او دارد، احساس مفید بودن را تقویت و از بروز افسردگی جلوگیری می کند.
نورپردازی کافی
قدرت بینایی در سالمندی کاهش پیدا می کند، اما می توان با نورپردازی هوشمند همچون استفاده از نور طبیعی در طول روز و لامپ های پرنور در شب، نصب کلید برق در ورودی هر اتاق و جاهایی که به راحتی در دسترس بزرگترها باشد، روشن نگهداشتن راهروها در شب با چراغ های سنسوردار یا نورهای خواب این مشکل را تا حد زیادی حل کرد.
هم قواره کردن مبلمان
سن که بالا می رود، قد و قواره هم تغییر می کند و مشکلات برداشتن، بلند شدن، نشستن و غیره شروع می شود. به عنوان مثال گاه برداشتن وسایل از یک مکانی که زمانی راحت و ساده بوده برایشان سخت می شود، پس بهتر است در صورت امکان، پایه های سطوح را کوتاه کرد. گاه بلند شدن برایشان سخت می شود که بهتر است مبل ها خیلی نرم و فرو رونده نباشند که بلند شدن از آنها سخت باشد. ارتفاع صندلی باید به گونه ای باشد که زانوها زاویه نود درجه بسازند و دسته ها برای تکیه دادن مناسب باشند.
در آشپزخانه هم به همین ترتیب می شود با کوتاه کردن پایه های کابینت و اجاق گاز، شوق پخت و پز را در بزرگتر ها زنده کرد. ظروف و مواد غذایی که به صورت روزمره استفاده می کنند هم باید در کابینت های سطح متوسط یعنی بین کمر تا شانه چیده شوند تا نیاز به خم شدن یا استفاده از چهارپایه نباشد.
همین موضوع در مورد تختخوابشان هم صدق می کند، یعنی ارتفاع تخت نباید خیلی بلند یا خیلی کوتاه باشد؛ ارتفاع مناسب به گونه ای است که پای سالمند هنگام نشستن روی لبه تخت کاملا روی زمین قرار بگیرد، ضمن اینکه قراردادن زنگ اخبار در فاصله بسیار نزدیک به دست سالمند به آنان کمک می کند در صورت رخ دادن اتفاق غیرمنتظره، به راحتی دیگران را با خبر کنند.
نصب دستگیره های کمکی کنار تخت، دیوار، کنار توالت فرنگی و کنار دوش حمام هم کمک می کند تا بزرگترهای خانه، هنگام حرکت، نشستن و برخاستن از آن ها استفاده کنند. این کار شاید از نظر ظاهری کوچک به نظر برسد، اما در واقع «دست حمایت» فرزندان است که روی دیوار مانده تا مبادا تعادلشان به هم بخورد.
بازی با رنگ ها
رنگ ها زبان پنهان دنیای احساسات هستند. پژوهش های علمی نشان می دهند که مغز سالمندان در برابر رنگ ها حساسیت بالاتری دارد و انتخاب درست پالت رنگی می تواند تا حد زیادی اضطراب، بی قراری و حس تنهایی را کاهش بدهد. برای مثال رنگ های ملایم مانند سبز پاستلی یا آبی روشن می توانند ضربان قلب را کاهش دهند و باعث ایجاد حس مراقبت و اطمینان شوند.
استفاده از گیاهان سبز در گلدان های رنگی، چیدمان رنگی کتابخانه یا به کارگیری ظروف غذاخوری پر از رنگ های زنده هم می توانند در داشتن حال خوب به بزرگتر ها کمک کنند، بزرگترهایی که سرمایه های ارزشمند عاطفی و تاریخی هر خانواده هستند و فراهم کردن فضایی که در عین زیبایی، ایمن، دسترس پذیر و راحت باشد، کمترین کاری است که می توانیم برای تکریم آنها انجام دهیم.
روایت ایستادگی کارکنان در سکوهای دریایی
زندگی در قلب تلاطم
مشعل | در حالی که دنیای بیرون با آرامش شب یا هیاهوی روز سپری می شود، در میانه پهنه بیکران دریا، دنیایی دیگر در جریان است؛ دنیایی که در آن زمان، با ضربان های منظم پمپ ها و صدای برخورد موج ها به پایه های فولادی سکو، معنای تازه ای پیدا می کند. کار کردن در سکوهای دریایی، تنها یک «شغل» نیست؛ «انتخاب سبک زندگی» است. اینجا، مرز میان تکنولوژی پیشرفته و قدرت بی رحم طبیعت، بسیار باریک است. کارکنان سکو، در حالی که کیلومترها از خشکی و خانواده هایشان فاصله دارند، مسئولیت سنگینی را بر دوش می کشند: استخراج نفت و گاز از اعماق تاریک زمین، آن هم در شرایطی که اقیانوس هر لحظه می تواند با طوفانی ناگهانی، آزمونی سخت برای استقامت آنها باشد.
قهرمانان بی صدا
هر بخش از سکو، داستانی از تلاش دارد. از مهندسانی که در اتاق های کنترل، با دقت میلی متری پارامترهای جریان را زیر نظر دارند تا از کوچک ترین نوسان جلوگیری کنند، تا تکنیسین های تعمیراتی که در میان صدای بلند تجهیزات و بادهای شدید، با ابزارهای سنگین خود، نظم را به سیستم بازمی گردانند.
اما شاید جان کلام، در نگاه خستگی اما پر از غرور کارکنان بخش HSE (بهداشت ایمنی محیط زیست) نهفته باشد. آنها در محیطی که کوچک ترین خطا می تواند پیامدهای جبران ناپذیری داشته باشد، نگهبانان جان همکاران خود هستند. ایستادگی آنها در برابر خستگی، از رعایت دقیق پروتکل ها در میان تلاطم موج ها، نشان دهنده نظم و انضباطی است که در خشکی کمتر دیده می شود.
مبارزه با تنهایی و محدودیت
تلاش این عزیزان، تنها محدود به کارهای فنی نیست. آنها با «تنهایی» مبارزه می کنند. فاصله گرفتن از فرزندان، از جمع های خانوادگی، از آرامش یک خواب بی دغدغه در خانه؛ اینها بهایی است که برای امنیت انرژی کشور پرداخت می شود. در سکو، هر نفر عضوی از یک خانواده بزرگ است. خانواده ای که در آن، لبخند یک همکار در شیفت شب، یا یک گفتگوی کوتاه در سالن غذاخوری، تنها دارایی آنها برای حفظ روحیه است.
فرجام کار
وقتی روزی به پایان می رسد و جریان نفت و گاز از لوله ها عبور می کند، شاید بسیاری از مردم در شهرها، از این موفقیت بی خبر باشند. اما ما می دانیم که هر قطره نفت و هر متر مکعب گاز محصول عرق ریختن، صبر و استقامت مردانی است که در قلب دریا، میان موج ها و آهن، بر طبیعت پیروز شده اند.
آنها نه فقط کارگر یا مهندس، که نگهبانان نبض اقتصاد و ستون های پایداری کشور هستند.
راهنمای استفاده از صفحات نشریه مشعل
- بزرگنمایی یا کوچک نمایی تصاویر : Scroll (غلطک) ماوس
با امکان جابجایی پس از بزرگنمایی صفحات
- دسترسی به متن خبر: دابل کلیک روی تصاویر صفحات