رد پای تاریخ در دیار نفت شهر؛ طلایی که می جوشد ، زمینی که زمزمه می کند
نغمه نفت از دل خاک
مرجان طباطبایی: نغمه نفت، سال هاست از نفت شهر شنیده می شود؛ جایی در غرب ایران که چشمه های جوشان نفت، نه تنها نشانه ای از ثروت زیرزمینی که یادگاری از نخستین زمزمه های طلای سیاه در تاریخ این سرزمین هستند. اینجا، زمین سخن می گوید و نفت، بی وقفه از اعماق آن به سطح می جوشد و این گواهی زنده است بر پیوند دیرینه تاریخ، طبیعت و صنعت. اینجا، آبی آبِ چشمه ها جای خود را به سیاهی نفتی داده که از اعماق زمین در حال جوشش و خودنمایی است تا این ثروت عظیم همچنان قدرت نمایی کند.در قابی که از نفت شهر ثبت می شود ، برخلاف دیگر مناطق صنعت نفت، نه خبری از دکل های حفاری مستقر بر مخازن است که نفت را از دل زمین به سطح هدایت کند و نه نشانی از درخت های «کریسمس آهنی» با دریچه ها، قرقره های پوششی و اتصالاتشان که در تلاش برای کنترل و مدیریت جریان نفت باشند؛ بلکه چشمه های نفتی، بی واسطه و بی پیرایه، زیر پای مردم این دیار جریان دارند.
گزارش یک جوشش
عقربه های ساعت آرام آرام می گردند و زمان را به جلو پیش می برند. به غروب نرسیده جاده گیلانغرب را با گردش در گذرگاهی خاکی ادامه می دهیم و به نفت شهر می رسیم؛ غرب استان کرمانشاه، منطقه ای در ۷۲کیلومتری جنوب شهرستان قصر شیرین و ۲۹کیلومتری غرب سومار. مقصدی که پس از طی مسیر در آن، چشم به رنگ سیاه ارزشمندی باز می شود که ازدل زمین می جوشد؛ مسیری که روستاهای کوچک و بزرگ را در دل خود جای داده و با گذر از بیابان های خاموش و بی صدا به نقطه ای پیوند می خورد؛ جایی که رنگ حیات گرفته است و زندگی در آن جریان دارد. اینجا حوالی چاه شماره 24 است. جریان بی وقفه و پرهیاهوی نفت از اعماق زمین، لحظه ای توقف ندارد و با صدای پای ما به عنوان تنها مسافران این ساعات، گویی جریان خود را تندتر می کند تا نفت خام با سرعت از درز شکاف ها و گسل ها راه باز کند و با گذر از لایه های مختلف، چشمش از سیاهی اعماق زمین به دنیای روی زمین روشن شود. در دل این سرزمین، گوهری گرانبها به نام «آسماری» می درخشد؛مخزنی که عنوان غنی ترین منبع نفتی ایران را در شناسنامه خود دارد و همچنان نماد شکوه و ثروت زیرزمینی کشور است.
با آنکه بوی نفت، فضایی را که در آن هستیم فراگرفته است، اما به قدری مجذوب این پدیده زمین شناسی و جوشش آن از دل زمین شده ایم که از بوی تند آن آزاری حس نمی کنیم.
از چشمه های نفتی بیشتر بدانیم
با تماشای چشمه های نفتی، پیگیر سابقه اش می شویم که ما را با قصه نفت در ایران به دوران سوم و چهارم زمین شناسی پیوند می دهد.چشمه های نفت با انباشت لاشه موجودات ریزی به نام پلانگتون در حفره ها و لایه های مختلف زیرزمینی به وجود آمده است و در نقاطی مثل نفت شهر که شرایطی را برای خروج مناسب می بیند، به همراه گاز با فشار از سطح زمین خارج می شود.
آنچه برخی کارشناسان درباره پدیده چشمه های نفتی در شهر نفت شهر بر آن اتفاق نظر دارند این است که «پوش سنگ ها» یا همان سنگ هایی که می توانند از حرکت رو به بالای هیدروکربن جلوگیری کنند، با شکست مواجه و باعث شده است که نفت به راحتی با عبور از آن، به روی زمین بیاید.
داراب امیری، رئیس منطقه عملیاتی نفت شهر در گفت وگو با خبرنگار مشعل، هم نظربا کارشناسان زمین شناسی به موقعیت کپراک (پوش سنگ) در اعماق هزار متری زمین اشاره و تصریح می کند که با گسست آن نفت با شدت به سمت بالا حرکت می کند. آنچه در صحبت های او مهم است اینکه موقعیت مکانی این چشمه ها، موقتی است و در مقاطع مختلف، در نقاط دیگر زمین نیز ایجاد می شوند؛ بنابراین نمی توان برای آنها یک نقطه ثابت درنظر گرفت.
اقدام های زیست محیطی نفت
چشمه های نفتی به عنوان یکی از خاص ترین پدیده های زمین شناسی در نفت شهر به شمار می روند. به دلیل فرایندهای بسیار خاص زمین شناسی در حوزه نفت شهر، چشمه های نفتی همچون چشمه های آب از دل زمین می جوشد که با چشم غیرمسلح نیز می توان جوشش نفت را از دل زمین نظاره کرد. در این منطقه می توان چاله و گودال ها یا همان چشمه های نفت را نظاره بود که البته بزرگ ترین آن همین چشمه ای است که از آن بازدید می کنیم.