جریان طلای سیاه در شاهرگ های حیاتی ایران ادامه دارد
تامین پایدار افتخار مانــدگار
مشعل: انتقال نفت و فراورده های نفتی از مبادی تولید تا مصرف در گستره ایران زمین با توجه به نوع جغرافیا و پوشش مخصوص به آن، از جمله فعالیت هایی به شمار می آید که لازمه آن دقت، سرعت و تلاش شبانه روزی است .ایران با داشتن 15 هزار کیلومتر خطوط انتقال نفت و فراورده های نفتی، از نظر تنوع این خطوط و منحصربه فرد بودن آن ، جایگاه ویژه ای در خاورمیانه دارد .
این خطوط انتقال، فراورده های نفتی نفت خام را به پالایشگاه های کشور و برای استفاده در مبادی مصرفی همچون نیروگاه ها، فرودگاه ها و... به شرکت ملی پخش فراورده های نفتی کشور تحویل می دهند. به گفته مصطفی سلطانی، مدیر برنامه ریزی شرکت خطوط لوله و مخابرات نفت ایران، حجم عملیات انتقال نفت و فراورده های نفتی در دولت چهاردهم نسبت به سال قبل از آن 6/5درصد رشد داشته و این روند با توسعه خطوط و افزایش نیاز کشور به فراورده ها همراه است. این گزارش مروری دارد بر انتقال نفت خام و فراورده های نفتی در گستره ایران زمین.
در چهار ماه نخست سال ۱۴۰۴، حدود 59 میلیارد لیتر نفت خام و فراورده های نفتی جابه جا و تحویل مراکز مصرف و پالایشگاه های کشور شده است. این حجم از انتقال نفت خام و فراورده های نفتی، رکورد جدیدی را در انتقال نفت و فراورده های نفتی کشور به ثبت رسانده که با اجرای طرح های توسعه ای در صنعت انتقال نفت مانند طرح های جدید احداث خطوط لوله، طول خطوط لوله انتقال نفت و فراورده کشور، طی 4 سال آینده به حدود ۱۷ هزار کیلومتر می رسد.
آمار ارائه شده از سوی سید مسلم مسلمی، معاون عملیات شرکت خطوط لوله و مخابرات نفت ایران بیانگر این موضوع است که در یک سال فعالیت دولت چهاردهم(مرداد 1403 تا مرداد 1404)، مقدار انتقال نفت خام و فراورده های نفتی، ۱۴۶میلیارد لیتر بوده است، در حالی که این میزان انتقال از مرداد 1402 تا مرداد 1403 عدد 138میلیارد لیتر را نشان می دهد که از 5 درصد رشد به واسطه کاهش ۷۱ درصدی توقف های پیش بینی نشده و مدیریت برنامه ریزی شده توقف های عملیاتی، حکایت دارد.
وی با اشاره به گستردگی مراکز فعال انتقال نفت در کشور گفت: در سال ۱۴۰۳، در مجموع بیش از ۱۴۴ میلیارد لیتر انواع نفت خام و فراورده های نفتی از طریق خطوط لوله به مبادی مختلف مصرف منتقل شده که از این مقدار، ۷۴ میلیارد و ۶۰۰ میلیون لیتر به نفت خام و ۶۹ میلیارد و ۴۰۰ میلیون لیتر به فراورده های نفتی اختصاص داشته است.
بهبود شاخص های انرژی
شاخص های عملکرد انرژی این شرکت در سال 1403 نسبت به متوسط عملکرد دهه 90 شمسی، بیش از 4 درصد بهبود داشته است، ضمن آنکه میزان حمل مواد نفتی در این سال بیش از 20درصد نسبت به آن دوره افزایش داشته است.
بر اساس اعلام علی احمدی پور، مدیرعامل شرکت خطوط لوله و مخابرات نفت ایران، حمل این مقدار از مواد نفتی از سوی شبکه خطوط لوله در مقایسه با حمل جاده ای، سبب صرفه جویی بیش از 1.8 میلیارد لیتر نفت گاز به ارزش تقریبی 1.2 میلیارد دلار شده است، به گونه ای که عملکرد پایدار و قابل اطمینان شبکه خطوط لوله و مراکز انتقال نفت کشور در سال ۱۴۰۳ از تردد 5.8 میلیون تانکر نفتکش ۲۵ هزار لیتری با مجموع پیمایشی معادل 6.8 میلیارد کیلومتر در سطح جاده های کشور جلوگیری کرده و سبب عدم انتشار معادل 5.3 میلیون تن دی اکسید کربن نیز شده است.
افزایش اعتبار طرح ها
مصطفی سلطانی، مدیر برنامه ریزی شرکت خطوط لوله و مخابرات نفت ایران نیز با اشاره به فعالیت شبانه روزی واحد حمل ونقل مواد نفتی افزود: این واحد، ورودی ها و نیازمندی های پالایشگاه ها و شرکت های پخش را دریافت و بر اساس ظرفیت خطوط و خوراک روزانه، برنامه های روزانه و ماهانه را طراحی و به کنترل مرکزی ابلاغ می کند و در ایام جنگ ۱۲ روزه نیز این عملیات بدون وقفه ادامه داشت.
وی افزود: در 6 ماه نخست امسال، ۱۲۴ پروژه به ارزش ۸۳۳ میلیارد تومان در این شرکت بررسی و برای ۷۸ پروژه اصلاحیه ای صادر و منجر به افزایش اعتبار ۱۳۸۰ میلیارد تومان شد. این پروژه ها شامل نیروگاه های خورشیدی، پروژه های هوشمند پیگرانی، تعمیرات اساسی تجهیزات، خطوط کنارگذر شرق و غرب تهران، سیستم آب و آتش نشانی و انتقال هوشمند فراورده ها و میترینگ نفت خام است.
سلطانی افزود: موافقت نامه های سرمایه ای در پایان سال ۱۴۰۳ به ارزش ۱۹ همت دریافت شد که چهار برابر سال قبل بود و پیش بینی می شود در سال ۱۴۰۴ به ۴۰ تا ۵۰ همت برسد. تقاضاهای سرمایه ای نیز از سوی واحدهای برنامه ریزی بررسی و مدیریت می شود، به طوری که در6 ماه اخیر، حدود دو همت شامل تقاضاهای جدید و اصلاحیه ها بررسی شده است.
اتصال نیروگاه های جدید به خطوط انتقال
بر اساس برنامه ریزی های انجام شده، هم اکنون ۲۷ نیروگاه کشور به خطوط انتقال فراورده متصل هستند و پیش بینی می شود تا پایان امسال، چهار نیروگاه دیگر شامل تابان، مشهد، لوشان و سمنگان نیز به این شبکه اضافه شوند. با تحقق این برنامه، تعداد کل نیروگاه های متصل به خطوط انتقال به ۳۱ نیروگاه خواهد رسید.
منحصربه فرد در دنیا
شرکت خطوط لوله و مخابرات نفت ایران در حال حاضر با داشتن ۲۴۵ مرکز انتقال شامل ۱۱۱ مرکز انتقال نفت، ۱۱۹ تأسیسات انتهایی، ۱۴ مرکز فشارشکن، یک ایستگاه پیگرانی فعال و ۲۹۶ ایستگاه مخابراتی وظیفه انتقال نفت خام و فراورده های نفتی را به عهده دارد که این مهم با تلاش شبانه روزی کارکنان خطوط لوله و مخابرات نفت ایران انجام می شود.
در میان خطوط لوله انتقال نفت و فراورده های نفتی، خط لوله مارون اصفهان از نظر پیچیدگی هایی که دارد، در دنیا منحصربه فرد است. این خط لوله پس از خط لوله آلاسکا در رتبه دوم طولانی ترین و منحصربه فردترین خط لوله انتقال نفت و فراورده های نفتی دنیا قرار دارد.
یکی دیگر از خطوط لوله مهم و حیاتی کشور، خط لوله 26 اینچ بندرعباس -رفسنجان است که بسیار مهم و حیاتی به شمار می آید. این خط لوله به صورت ۲۴ ساعته در حال سرویس است و فراتر از ظرفیت انتقال خود فعالیت می کند. در مجموع ظرفیت انتقال این خط لوله روزانه شامل ۳۰۰ هزار بشکه نفت گاز، ۳۳۰ هزار بشکه نفت سفید و ۳۶۰ هزار بشکه بنزین است.
خط لوله 26 اینچ بندرعباس -رفسنجان به طول ۴۶۸ کیلومتر، با هدف انتقال پایدار فراورده های شرکت نفت ستاره خلیج فارس به مرکز و شمال کشور به بهره برداری رسیده است. این خط لوله ملی از مرکز انتقال نفت بندرعباس آغاز و در پایانه رفسنجان پایان می یابد و دارای یک انشعاب ۲۴ کیلومتری به پایانه سیرجان است که چندی پیش مورد بهره برداری قرار گرفت.
انشعاب سیرجان نیز امکان انتقال ۳۵ هزار بشکه فراورده را دارد و در مجموع، این طرح امکان ارسال روزانه بیش از ۹۶ میلیون لیتر فراورده از بندرعباس به مناطق مرکزی و شمالی کشور را فراهم می کند.
بر اساس تقسیم بندی اجرایی، این پروژه بزرگ در سه گستره عملیاتی تعریف و اجرا شده که شامل گستره اول اجرای خط انتقال فراورده های نفتی به طول ۲۴۸ کیلومتر از مرکز انتقال نفت بندرعباس تا مرکز انتقال نفت قطب آباد و در ادامه تا مرکز انتقال نفت مهرآران همراه با تمامی تاسیسات بین راهی، گستره دوم اجرای خط انتقال فراورده های نفتی به طول ۲۱۲ کیلومتر در حدفاصل ایستگاه تلمبه خانه مهرآران تا پایانه رفسنجان و گستره سوم نیز شامل احداث تاسیسات تلمبه خانه ها و پایانه های خط لوله ۲۶ اینچ است.
در بخش زیرساخت های جانبی نیز پست ۶۳ کیلوولت موجود در مرکز انتقال نفت بندرعباس، توسعه یافته و ۲ پست جدید ۱۳۲ کیلوولت در مراکز قطب آباد و مهرآران به همراه حدود ۱۰۰ کیلومتر خط انتقال ۲ مداره ۱۳۲ کیلوولت احداث شده است.
این پروژه با بهره گیری از توان داخلی و ظرفیت کارخانه ها و تولیدکنندگان ایرانی اجرا شده و دستاوردهای مهمی همچون کاهش مصرف سوخت و هزینه های حمل ونقل، حذف تردد روزانه بین یکهزار و ۲۰۰ تا یکهزار و ۵۰۰ کامیون سوخت بر در مسیر، کاهش ترافیک جاده ای، ارتقای ایمنی حمل ونقل، کاهش تصادفات و آلودگی هوا را به همراه دارد.
بهره برداری از این خط لوله ملی گامی موثر در صرفه جویی انرژی، توسعه زیرساخت های حیاتی کشور و تقویت امنیت انرژی به شمار می رود.
داخلی سازی ۱۰۰ درصدی تجهیزات
از جمله موارد حائز اهمیت در انتقال نفت و فراورده های نفتی، تجهیزات مورد نیاز آن است. تجهیزات مورد نیاز شرکت خطوط لوله و مخابرات ایران شامل دو گروه تجهیزات مخابراتی و خطوط لوله می شود.
تجهیزات خطوط لوله به دو بخش تجهیزات دوار و غیردوار تقسیم می شود؛ تجهیزات دوار شامل توربین ها، الکتروموتورها و پمپ ها و بوسترپمپ ها هستند. در حوزه تجهیزات دوار، در مجموع ۹۲۲ دستگاه دوار شامل توربین، الکتروموتور، بوسترپمپ و پمپ های مختلف وجود دارد.
تجهیزات غیردوار نیز شامل تجهیزات ابزار دقیق، کنترل ولوها و دیگر تجهیزاتی است که در سطح شرکت، در قسمت خطوط لوله استفاده می شوند. همه این تجهیزات دوار و... در داخل کشور تولید شده و هیچ گونه وابستگی به کشورهای خارجی در این زمینه وجود ندارد.
۵ هزار میلیارد ریال قرارداد با سازندگان داخلی
محمدتقی یحیی، مدیر کالای شرکت خطوط لوله و مخابرات نفت ایران با بیان اینکه مدیریت کالا در کنار سایر بخش های عملیاتی، مسئولیت تأمین و تدارک به موقع کالاها و اقلام مورد نیاز مناطق 12گانه را به عهده دارد و در این مسیر، نقش مهمی در تحقق اهداف کلان شرکت ایفا می کند، افزود: افتخار بزرگی برای شرکت خطوط لوله و مخابرات نفت ایران است که امروزه ۹۸ درصد از تجهیزات و قطعات مورد نیاز مناطق عملیاتی از طریق سازندگان داخلی تأمین می شود. تنها ۲ درصد وابستگی به منابع خارجی باقی مانده که نشان از موفقیت ما در اجرای قانون حداکثر استفاده از توان تولید داخلی دارد.
یحیی همچنین اظهار کرد: این شرکت با انعقاد قراردادهای ریالی با تولیدکنندگان داخلی، موفق به صرفه جویی ۱۴۹ میلیون دلاری و جلوگیری از خروج ارز از کشور در سال گذشته شده است.
مدیر کالای شرکت خطوط لوله و مخابرات نفت ایران تصریح کرد: در سال گذشته، موفق به انعقاد قراردادهایی به ارزش بیش از ۵ هزار میلیارد ریال با سازندگان داخلی شدیم. همچنین به منظور اجرای طرح ملی میترینگ، قراردادهایی به مبلغ ۲۸۰۰ میلیارد ریال برای به روزرسانی سیستم های اندازه گیری با تجمیع کنندگان داخلی منعقد شده که اجرای آن ها در سال جاری در دستور کار قرار دارد.
وی با اشاره به سیاست های شرکت خطوط لوله و مخابرات نفت ایران در حمایت از ساخت داخل افزود: طی سال های گذشته، اقدام هایی اساسی در زمینه شناسایی توانمندی های داخلی، تشویق صنعتگران و کاهش وابستگی به منابع خارجی انجام شده است.
به گفته یحیی در 6 ماه نخست امسال، ۱۲۷ فقره تقاضا برای ساخت داخل، خرید تجهیزات و تعمیر توربین ها به ارزش تقریبی 44 هزار میلیارد ریال در فرایند مناقصه قرار گرفت و همچنین ۸۹ فقره قرارداد جدید به ارزش 5/5 هزار میلیارد ریال با سازندگان داخلی منعقد شد.
تأمین کالا با وجود محدودیت ها
مدیر کالای شرکت خطوط لوله و مخابرات نفت ایران خاطرنشان کرد: علاوه بر قراردادهای جاری، ۲۸ فقره قرارداد ساخت و تعمیر توربین به ارزش 8 هزار میلیارد ریال از سال گذشته تاکنون در حال اجراست و چهار قرارداد ساخت داخل به ارزش ۹۹ میلیارد ریال به پایان رسیده و اقلام مربوط نیز تحویل شده است.
به گفته وی، در حال حاضر تأمین اقلام حیاتی همچون لوله ها، ولوها، تجهیزات دوار و روان کننده ها، به طور کامل از طریق منابع داخلی انجام می شود و این مهم حاصل سال ها تلاش در مسیر خوداتکایی، بومی سازی و پشتیبانی از سازندگان ایرانی بوده است.
انجام چند فاز پیگرانی های هوشمند
عمر خطوط لوله نفت و فراورده از استانداردهای مشخصی برخوردار است؛ اما نگهداری خطوط، از پارامترهایی است که در افزایش عمر خطوط اثرگذار است. قدیمی ترین خطوط فراورده کشور، خط ۱۶ اینچ آبادان - ماهشهر و خط اهواز - ری است که در سال ۱۳۳۵ بهره برداری از آنها آغاز شده و همچنان در حال بهره برداری هستند. قدیمی ترین خط لوله نفت خام کشور نیز، خط لوله گچساران - شیراز است که در سال ۱۳۴۱ با ظرفیت ۴۵ هزار بشکه به بهره برداری رسید و هم اکنون نیز از آن استفاده می شود.
تجربه 21 ساله در پیگرانی هوشمند
پیگرانی هوشمند در شرکت خطوط لوله و مخابرات نفت ایران ،از 21 سال پیش آغاز شده و فرایند آن به گونه ای است که باید هر پنج سال یک بار ظرفیتی ایجاد شود تا بتوان خطوط را پیگرانی کرد. هم اکنون با استفاده از تکنولوژی پیگرانی هوشمند، وضعیت خطوط و درصد خوردگی آن به طور دقیق رصد می شود.
از سال ۱۳۸۳ نخستین پیگرانی در حجم بالا، به عنوان فاز اول پیگرانی هوشمند در خطوط لوله کشور اجرا و پس از آن فازهای دوم و سوم و چهارم انجام شد. با انجام پیگرانی های هوشمند، وضع خطوط پایدار شده و تعمیرات مرتبط با آن نیز صورت گرفته است.
نتایج پیگرانی و تعمیرات و نواقص خطوط طی عملیات پیگرانی، دارای ۴ اولویت مختلف است که تعمیرات مورد نیاز خطوط تا سطح ۳ اهمیت، ۱۰۰ درصد و در سطح ۴ نیز تا ۸۰ درصد اجرایی و در نقاط مورد نیاز با فراوانی بالای خوردگی و درصد خوردگی ناچیز، تعویض پوشش لوله انجام شده است.
میانگین طول عمر خطوط فراورده در کشور ۳۶ سال و میانگین طول عمر خطوط نفت ۳۲ سال است و این عدد در دنیا، حدود ۳۰ سال است.
هوش مصنوعی در خدمت مخابرات
در بخش مخابرات نیز این شرکت بتازگی در حوزه هوش مصنوعی اقدام های اثرگذاری انجام داده است. بر اساس اعلام مدیرعامل شرکت خطوط لوله و مخابرات نفت ایران، هرچه تعداد انتقال دیتاها از طریق هوش مصنوعی بیشتر شود، کیفیت این مجموعه ارتقای بیشتری خواهد داشت.
وی تاکید کرد: اقدام های خوبی در حوزه نگهداری ایستگاه های مخابراتی، به روز کردن تجهیزات و نوسازی آن در این شرکت در حال انجام است.