کرمانشاه؛ نقطه ای که نفت رنگ استقلال گرفت
100 سال شعله، 100 سال شکوه
مشعل: در دل دامنه های بلند زاگرس، جایی که کوه ها شاهد هم پیمانی تاریخ با صنعت هستند، شعله ای از اراده 100 ساله فروزان مانده است. پالایشگاه نفت کرمانشاه؛ دومین پالایشگاه کشور پس از آبادان، از سال ۱۳۰۱ با ظرفیت روزانه 2 هزار بشکه نفت آغاز به کار کرد و در سال ۱۳۱۴ رسما افتتاح شد؛ گامی که ایران را از صادرکننده نفت خام به پالایشگر مستقل تبدیل کرد. از سال ۱۳۰۱ تاکنون، این مجموعه با پایداری و تلاش در روزگار جنگ و صلح، تحریم و توسعه، همواره در خط مقدم تأمین انرژی غرب کشور ایستاده است. امروز، پس از یک قرن تجربه، پالایشگاه کرمانشاه با طرح های توسعه ، نوسازی تجهیزات و تکیه بر توان متخصصان ایرانی، به چهره ای دانش بنیان و سبز تبدیل شده است تا شعله تولید، روشن تر از همیشه بدرخشد و مسیر آینده صنعت نفت ایران را روشن کند. در ادامه، به مناسبت 18 مهرماه و سالروز افتتاح پالایشگاه نفت کرمانشاه، روایتی از تاریخ، تلاش و تداوم این پالایشگاه را مرور می کنیم.
پالایشگاه نفت کرمانشاه، نقطه آغاز صنعتی است که بعدها ستون فقرات اقتصاد ایران شد. در روزگاری که کشور تازه گام در مسیر نوسازی می گذاشت، احداث این پالایشگاه در غرب ایران معنایی فراتر از یک پروژه نفتی یافت؛ نمادی از ورود ایران به عصر فناوری و تولید. این تصمیم، پاسخی به نیاز ملی برای استقلال و خودکفایی در پالایش و بهره برداری از منابع داخلی بود و پایه ای برای گسترش صنعت نفت در سراسر کشور شد.
شکل گیری پالایشگاه نفت کرمانشاه
در نخستین سال های قرن چهاردهم خورشیدی، زمانی که صنعت نفت ایران هنوز در گام های ابتدایی خود بود، نگاه ها از جنوب به سوی غرب کشور چرخید. دشت های قصرشیرین و دامنه های زاگرس، نشانه هایی از وجود نفت را در دل خود نهفته داشتند. با کشف میدان نفتی «نفت شهر»، نخستین جرقه های امید برای احداث پالایشگاهی در کرمانشاه روشن شد.با تصویب ساخت پالایشگاه، عملیات اجرایی آن در سال ۱۳۰۱ آغاز شد؛ در روزگاری که امکانات فنی و زیرساخت های صنعتی کشور بسیار محدود بود. با این حال، گروهی از مهندسان ایرانی با همکاری کارشناسان خارجی توانستند در مدت زمانی کوتاه، پایه های دومین پالایشگاه کشور و نخستین گام جدی در مسیر خوداتکایی صنعتی را بنا کنند.نفت خام از میدان نفت شهر از طریق خط لوله ای ۲۶۰کیلومتری به کرمانشاه منتقل می شد و همان سال، نخستین فراورده های نفتی ایران از جمله نفت سفید، بنزین و قیر در این مجموعه تولید شد. این رویداد، نقطه عطفی در تاریخ صنعت نفت و نمادی از جسارت و اراده مهندسان ایرانی بود.سال ۱۳۱۴، با توسعه تجهیزات و افزایش ظرفیت، پالایشگاه کرمانشاه به طور رسمی افتتاح شد و نام این شهر در فهرست مراکز اصلی پالایش کشور جای گرفت؛ جایی که ایران گام های نخست استقلال صنعتی خود را استوارتر از همیشه برداشت و از دل زاگرس، شعله ای ماندگار از خودباوری و پیشرفت فروزان شد.
گسترش ظرفیت و نوسازی صنعتی
با افزایش نیاز به فراورده های نفتی در دهه های ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰، پالایشگاه کرمانشاه وارد مرحله ای تازه از توسعه و نوسازی شد. ظرفیت انتقال نفت خام از قطر ۳ اینچ به ۸ اینچ افزایش یافت و تجهیزات پیشرفته ای از شرکت های معتبر بین المللی در پالایشگاه نصب شد. در سال ۱۳۵۰، واحد جدید پالایش با ظرفیت طراحی ۱۵ هزار بشکه در روز به بهره برداری رسید و ظرفیت عملی آن به حدود ۱۹ هزار بشکه افزایش یافت.این توسعه، پالایشگاه کرمانشاه را به قطبی کلیدی در تأمین سوخت غرب کشور تبدیل کرد و زمینه رشد، آموزش و توانمندسازی نیروهای بومی فراهم آمد. به این ترتیب پالایشگاه در تولید بنزین، نفت سفید، نفت گاز و گاز مایع پیشتاز و با ایجاد واحدهای تخصصی، گام های نخست تولید حلال ها و مشتقات نفتی برداشته شد.
پالایشگاه زیر آتش جنگ
با آغاز جنگ تحمیلی در سال ۱۳۵۹، پالایشگاه کرمانشاه بارها هدف بمباران مستقیم دشمن قرار گرفت. تاسیسات حیاتی از جمله کوره ها، برج ها، مخازن و خطوط لوله آسیب دید؛ اما کارکنان فداکار پالایشگاه اجازه ندادند چرخه تولید متوقف شود.
در این دوران، 11 نفر از کارکنان به شهادت رسیدند و ۲۰ نفر دیگر جانباز شدند.کارکنان این پالایشگاه در بحبوحه بمباران های شدید دشمن، با روحیه ای مثال زدنی، درحالی که شهر زیر آتش و محاصره بود، شبانه روز به بازسازی تاسیسات پرداختند و سوخت مورد نیاز جبهه ها و مناطق غرب کشور را تأمین کردند.
این ایستادگی بی نظیر، پالایشگاه کرمانشاه را به نماد پایداری و پشتیبانی از جبهه ها بدل کرد؛ مجموعه ای که نه تنها تولید را زنده نگه داشت؛ بلکه امکانات خود از جمله کارخانه حلب سازی و سالن های ورزشی را نیز در خدمت درمان و پشتیبانی رزمندگان قرار داد.
بازسازی، توسعه و گام های نوین
پس از پایان جنگ تحمیلی، بازسازی و نوسازی پالایشگاه کرمانشاه با جدیت آغاز شد. واحدهای آسیب دیده تعمیر و تجهیز شدند و با نصب تجهیزات جدید، ظرفیت تولید و کیفیت فراورده ها ارتقا یافت.
در دهه های اخیر، تمرکز پالایشگاه بر توسعه کیفی و افزایش بهره وری بوده است. از سال ۱۳۹۵، با واگذاری شرکت به بخش خصوصی و استقرار مدیریت جدید، پروژه های دانش بنیان و طرح های نوآورانه ای مانند تولید نرمال هگزان، راه اندازی برج وکیوم و تصفیه هیدروژنی اجرا شد.
طرح افزایش ظرفیت تولید به ۴۰ هزار بشکه در روز و ارتقای استاندارد محصولات به سطح یورو ۵ در دست اجراست؛ گامی که پالایشگاه را به مجموعه ای مدرن، کم مصرف و دوستدار محیط زیست بدل می کند. دریافت گواهینامه های بین المللی و عنوان «صنعت سبز کشور» نیز نشان از جایگاه پیشرو این پالایشگاه در صنعت نفت ایران دارد.
مسئولیت اجتماعی و نقش منطقه ای
پالایشگاه کرمانشاه، فراتر از یک واحد صنعتی، همواره نهادی اثرگذار در توسعه اجتماعی و اقتصادی منطقه بوده است. این مجموعه با ایجاد فرصت های شغلی مستقیم و غیرمستقیم، زمینه اشتغال پایدار و بهبود معیشت خانواده های بسیاری را فراهم کرده است. همچنین با حمایت از آموزش های فنی و حرفه ای، انتقال دانش به نیروهای بومی و توانمندسازی نیروی کار، سهمی ارزشمند در رشد انسانی و صنعتی غرب کشور دارد.
در حوزه محیط زیست، این پالایشگاه با اجرای پروژه های بازیافت، تصفیه گازهای اسیدی و کنترل آلاینده ها، همسو با استانداردهای جهانی حرکت کرده و کاهش آلایندگی و مصرف انرژی را در اولویت قرار داده است.
امروزه، بیش از ۶۰ درصد نیاز سوخت استان کرمانشاه و بخش هایی از استان های همجوار از طریق این پالایشگاه تأمین می شود؛ نقشی که اهمیت آن را در ثبات اقتصادی و امنیت انرژی منطقه دوچندان می سازد.
پالایشگاه کرمانشاه، نمادی از مسئولیت پذیری، پایداری و توسعه منطقه ای است؛ جایی که فناوری، دانش فنی و تعهد اجتماعی در کنار هم، آینده ای روشن برای غرب ایران رقم می زنند.
جایگاه تاریخی
بیش از یک قرن است که پالایشگاه نفت کرمانشاه با پایداری و تداوم تولید، نقشی حیاتی در تأمین انرژی غرب کشور ایفا می کند. این مجموعه صنعتی با عبور از بحران ها، از جمله جنگ و تحولات اقتصادی، به نمادی از ایستادگی و خودباوری تبدیل شده است.
پالایشگاه کرمانشاه، فقط مرکز تولید فراورده های نفتی نیست؛ بلکه نقطه تلاقی فناوری، تخصص و تعهد انسانی است. کارکنان این مجموعه در دشوارترین شرایط، با فداکاری و پشتکار، چراغ تولید را روشن نگه داشتند و نام خود را در تاریخ صنعت نفت و دفاع مقدس ماندگار کردند.
در دوران پساجنگ، مسیر نوسازی و توسعه با اجرای طرح های دانش بنیان، افزایش ظرفیت تولید و ارتقای کیفیت فراورده ها تا سطح استانداردهای جهانی ادامه یافته و این روند، پالایشگاه را به صنعتی مدرن، سبز و نوآور تبدیل کرده است.پالایشگاه کرمانشاه با تعهد به مسئولیت اجتماعی، اشتغالزایی پایدار و حفظ محیط زیست، جایگاهی فراتر از یک واحد صنعتی دارد؛ نمادی از اراده و پیشرفت ملی. این مجموعه، روایتگر یک قرن تلاش و امید است، چراغی فروزان در دل زاگرس که همچنان راه آینده صنعت نفت ایران را روشن می سازد.