چگونه آنفلوانزا را مدیریت کنیم
با سپر سلامت در آغوش پاییز
مشعل: پاییز که می آید، دنیا رنگی دیگر می گیرد؛ برگ ها زرد و نارنجی می شوند و با وزش نسیم خنک، آرام آرام و رقص کنان از عرش به فرش می افتند؛ اما در پس این همه زیبایی و آرامش، پاییز مهمان ناخوانده ای به نام آنفلوانزا هم دارد که همچون سایه ای نامرئی، جسم های خسته را دنبال و با تب و لرز و درد، زندگی را تلخ و رنگ های زیبای پاییز را بی روح می کند.
مهمان بی دعوتی که کودکان ۶ تا ۲۳ماهه، بالغین بالای۶۵ سال، افراد مبتلا به بیماری های مزمن ریوی مثل آسم، بیماری های قلبی عروقی، بیماری های کلیوی و کبدی، بیماری های خونی، بیماری های عصبی- عضلانی و بیماری های متابولیک مانند دیابت، همچنین افراد دچار ضعف سیستم ایمنی، زنان باردار و افراد کمتر از ۱۹سال تحت درمان طولانی مدت با آسپرین را هدف قرار داده و با کوچک ترین بی احتیاطی، راهی راهروهای بیمارستان می کند.
شیوه های مراقبتی، راه های پیشگیری از ابتلا به آنفلوانزا و انسداد دروازه های ورود آن به بدن انسان، مواردی هستند که مهرداد سینائی نژاد، متخصص بیماری های داخلی بیمارستان نفت گچساران در گفت وگو با خبرنگار «مشعل» به تشریح آن پرداخته است.
با شروع پاییز و آغاز سرما، بیماری های شایع این فصل نیز از راه می رسند و بسیاری از افراد، نگران ابتلا به سرماخوردگی و آنفلوانزا هستند؛ بیماری ویروسی- تنفسی که بیشتر با علائمی مانند تب، سرفه، گلودرد و بدن درد شدید همراه است. بیماری که به دلیل سرعت انتقالش بین افراد، به چالش اصلی درمانگران تبدیل می شود؛ زیرا ممکن است سویه های متفاوتی از آن به طور همزمان در یک منطقه شیوع پیدا کند و کنترل و درمان بیماری را با مشکل مواجه سازد.
مهرداد سینائی نژاد، متخصص بیماری های داخلی بیمارستان نفت گچساران، درباره علائم و شواهد بیماری آنفلوانزا می گوید: هوای سردتر و مرطوب تر، کاهش میزان تابش آفتاب و افزایش زمان حضور افراد در محیط های بسته، زمینه ساز رشد و انتقال بیماری های واگیردار تنفسی مثل آنفلوانزا می شود. از علائم این بیماری، می توان به تب بالای۳۸ درجه، سرفه، گلودرد، سردرد، دردهای عضلانی، قرمزی چشم ها و تنگی نفس اشاره کرد. سرفه عموماً شدید بوده و گاهی تا چند هفته طول می کشد؛اما بقیه علائم معمولاً طی۲ تا ۷ روز از بین می رود.
آنفلوانزا در کمین کودکان و سالمندان
سینائی نژاد به گروه های پرخطر در برابر ویروس آنفلوانزا اشاره و تصریح می کند: کودکان ۶ تا 23ماهه، بالغین بالای۶۵ سال، افراد مبتلا به بیماری های مزمن ریوی مثل آسم، بیماران قلبی عروقی (بجز فشارخون) و بیماران کلیوی و کبدی، بیماران خونی مانند سیکل سل، بیماران نورولوژیک، همچنین افراد مبتلا به بیماری های عصبی- عضلانی و بیماران متابولیک مانند دیابت، افراد دچار ضعف ایمنی به دلیل مصرف داروهای شیمی درمانی، کورتون و سوءتغذیه همچنین زنان باردار، افراد کمتر از ۱۹ سال تحت درمان طولانی مدت با آسپرین و گروه های آسیب پذیر در برابر بیماری های ویروسی ازجمله آنفلوانزا هستند.
توصیه های بهداشتی برای پیشگیری
این متخصص بیماری های داخلی، با تأکید بر اینکه آنفلوانزا می تواند گسترش یابد و عوارض جدی تری به همراه داشته باشد، تصریح می کند: برای پیشگیری از انتقال این ویروس لازم است که به طور مرتب سطوح کناری تختخواب، سطوح مختلف حمام و آشپزخانه و اسباب بازی های کودکان با محلول های ضدعفونی کننده خانگی تمیز شوند. در هر بار عطسه یا سرفه، از دستمال کاغذی استفاده کرده و پس از آن ابتدا داخل کیسه نایلونی و سپس به پلاستیک سطل زباله انداخته شود. همچنین پس از هر بار عطسه یا سرفه، دست ها شسته شده و به جای حوله، با دستمال یک بار مصرف خشک شوند. برای جلوگیری از آلودگی دست ها، هنگام عطسه یا سرفه نیز در صورت نبود دستمال با قسمت داخلی آرنج، جلوی دهان گرفته شود.
وی می افزاید: به طور مرتب و بخصوص پس از سرفه یا عطسه، دست ها باید با آب و صابون یا مواد ضدعفونی کننده حاوی الکل شسته شوند. بهترین روش برای شست وشوی دست ها، استفاده از آب گرم و صابون یا مواد ضدعفونی کننده حاوی الکل به مدت ۱۵ تا 20 ثانیه است.
سینائی نژاد با تاکید بر اینکه هنگام عطسه یا سرفه نباید دست ها به صورت، دهان و بینی زده شوند، تصریح می کند: البسه و ملحفه نیز باید قبل از استفاده احتمالی از سوی دیگران، با مواد شوینده بخوبی شسته و خشک شوند. در هنگام حمل ملحفه ها نباید آنها را در بغل گرفت و پس از حمل و شست وشو، دست ها نیز حتما باید به شکل صحیح شسته شوند.
این متخصص بیماری های داخلی با اشاره به اینکه افراد مبتلا به آنفلوانزا باید قرنطینه شوند و از ارتباط با سایر افراد جامعه پرهیز کنند، بر رعایت دستورات سازمان های بهداشتی در کاهش تجمعات و یا تعطیلی مدارس تاکید می کند.
وی همچنین با اشاره به ضرورت آمادگی لازم برای مقابله با بیماری های ویروسی همچون آنفلوانزا اظهار می کند: از آنجاکه در صورت ابتلا به بیماری، بیمار باید حداقل به مدت دو هفته در منزل استراحت داشته باشد، بهتر است که غذا، دارو، لوازم بهداشتی، همچنین مواد شوینده و دستمال کاغذی به مقدار کافی در منزل ذخیره شود.
به گفته این متخصص، حفظ سلامت عمومی بدن، تغذیه، خواب مناسب و مصرف مایعات فراوان و همچنین حفظ فعالیت فیزیکی مناسب و تماس نداشتن با افراد آلوده و سطوحی که احتمال آلودگی به ویروس دارند، از دیگر راه های کاهش احتمال ابتلا به بیماری هستند.
سینائی نژاد در ادامه به تشریح نکات مهم برای نگهداری از بیماران ابتلا به آنفلوانزا در منزل می پردازد و می گوید: کودکان و نوجوانان با سن کمتر از ۱۸ سال در صورت ابتلا به آنفلوانزا، نباید تحت درمان با آسپرین یا داروهای حاوی آسپرین قرار گیرند.
وی ادامه می دهد: کودکان کمتر از ۴سال نباید با داروهایOTC (داروهایی که بدون نسخه قابل دریافت هستند) درمان شوند. بهترین روش درمان کودکان هنگام بیماری، استفاده از بخار مرطوب سرد و ساکشن(پوار) برای تمیز کردن ترشحات مخاطی است، ضمن اینکه در صورت امکان با باز کردن پنجره ها، تهویه مناسب در منزل انجام شود.
وی می افزاید: در زمان بغل کردن کودکان، نباید سر کودک روی شانه مادر قرار گیرد یا با صورت او تماس مستقیم داشته باشد. در صورت امکان، از ماسک ساده صورت استفاده شود و اگر هم از افراد در معرض خطر هستید، فردی مناسب برای مراقبت از بیمار در منزل نخواهید بود. اگر مادر باردار یا فرد دارای بیماری های زمینه ای در منزل حضور دارد، برای درمان پیشگیرانه با داروهای ضدویروس، حتما با پزشک مشورت شود.
این متخصص بیماری های داخلی، توصیه ای هم به افراد در معرض تماس با فرد بیمار دارد و می گوید: اگر ناچار به تماس نزدیک (در فاصله کمتر از ۲ متر) با بیمار هستید، از ماسک استفاده کنید. توجه داشته باشید که ماسک ها پس از تماس با افراد بیمار قابل استفاده مجدد نیستند و باید ابتدا داخل کیسه نایلونی و سپس به پلاستیک سطل زباله انداخته شوند و در نهایت، فرد دست خود را با آب و صابون بشوید.
وی تنفس سریع و تنگی نفس، تغییر رنگ پوست به رنگ آبی یا قهوه ای، کاهش مصرف مایعات، راه نرفتن یا کاهش فعالیت، تحریک پذیری شدید، همچنین بهبود علائم سرماخوردگی و به دنبال آن بازگشت تب و تشدید سرفه و تب همراه با بثورات جلدی را نشان دهنده وخامت بیماری آنفلوانزا و لزوم توجه اورژانس گروه پزشکی در اطفال برمی شمرد.
سینائی نژاد، اختلال در تنفس یا تنگی نفس، احساس درد یا فشار در قفسه سینه، سرگیجه ناگهانی، استفراغ شدید یا مداوم و اختلال هوشیاری را از علائم این بیماری در افراد بالغ می داند.
تزریق واکسن آنفلوانزا یکی از ابزارهای مقابله
این متخصص بیماری های داخلی ادامه می دهد: آنفلوانزا، ویروسی موذی است که به طور دائم تغییر شکل می دهد و ساختن واکسن برای آن آسان نیست. به همین دلیل، دانشمندان همه ساله بر اساس ویروس های شایع این بیماری، در همان سال واکسن هایی می سازند که بتواند بدن انسان را در برابر ویروس های موجود محافظت کند.
وی با اشاره به اینکه ایمنی در برابر بیماری دو هفته پس از تزریق واکسن ایجاد شده و تا یک سال باقی می ماند، تاکید می کند: البته تزریق واکسن به آن معنا نیست که فرد، 100درصد از ابتلا به این بیماری مصون است. آمار نشان می دهد این ایمنی در ۸۰درصد موارد ایجاد می شود.
به گفته این متخصص داخلی، از آنجا که واکسن تزریقی از ویروس کشته شده آنفلوانزا ساخته می شود، ممکن است علائم شبیه آنفلوانزا در فرد ایجاد شود؛ اما به طور حتم علائم ایجاد شده خفیف تر از نشانه های خود بیماری خواهد بود.سینائی نژاد گفت: تزریق واکسن آنفلوانزا از 6 ماهگی به بعد مورد تأیید قرار گرفته است و توصیه می شود قبل از این سن تزریق نشود. بهترین زمان برای تزریق واکسن آنفلوانزا مهر و آبان هر سال است؛ اما می توان در ماه های بعد تا اوایل اردیبهشت هم نسبت به تزریق واکسن مربوطه اقدام کرد.
وی می افزاید: نباید فراموش کرد که کودکان زیر۹ سال که برای نخستین بار واکسن دریافت می کنند، باید بعد از حداقل ۴ هفته دوباره واکسن دریافت کنند.
واکسن برای این افراد ممنوع
این متخصص بیماری های داخلی تأکید می کند: افراد حساس به تخم مرغ یا حساس به دوز قبلی واکسن، افراد حساس به آنتی بیوتیک جنتامایسین، افراد دارای سابقه بیماری گیلن باره (نوعی فلج شدید و خطرناک اندام ها و عضلات تنفسی ناشی از ویروس سرماخوردگی یا آنفلوانزا) نباید واکسن دریافت کنند و واکسیناسیون در بیماران مبتلا به تب یا عفونت حاد نیز باید به تعویق بیفتد.