از اقتصاد تا محیط زیست همه از سی ان جی سود می برند
ایران سبز با سوخت پاک
حمیدرضا زینلی: گاز طبیعی فشرده (سی ان جی) با بیش از دو دهه توسعه و تجربه، نه تنها مسیر حمل ونقل ایران را متحول کرده، بلکه به نماد نوآوری، آینده نگری و توسعه پایدار در کشور شده است. سی ان جی، گازی پاک، ایمن و اقتصادی است و جایگزینی سبز برای بنزین و گازوئیل به شمار می رود. این سوخت با انتشار کمتر آلاینده ها و ذرات معلق، به کاهش آلودگی هوا کمک می کند و هزینه های سوخت را به شکل قابل توجه کاهش می دهد.
در ادامه بررسی می کنیم که چگونه سی ان جی با بهره گیری از زیرساخت های گسترده و توان تولید خودروهای دوگانه سوز، مسیرسبز حمل ونقل ایران را هموارکرده است و چه فرصت ها و چالش هایی فراروی این مسیر قراردارد.
براساس سند تأمین انرژی بخش حمل ونقل تا افق ۱۴۲۰ مقرر شده است که ۳۰ درصد ازخودروهای تولیدی کشور دوگانه سوز باشند. این سیاست غیرقیمتی، نشان دهنده اهمیت راهبردی سی ان جی در تأمین انرژی پایدار است.
هم اکنون بیش از4 میلیون خودرو که غالب آنها دوگانه سوزهستند، ازسی ان جی به عنوان سوخت کمکی و مکمل استفاده می کنند؛ این درحالی است که بیش از 2 هزار و 600 جایگاه عرضه سی ان جی در کشور فعال است.
سهم سی ان جی در سبد مصرف سوخت کشور، روزانه 25 میلیون مترمکعب پیش بینی شده، اما این رقم به گفته کرامت ویس کرمی، مدیرعامل شرکت ملی پخش فراورده های نفتی ایران نزدیک به 15میلیون مترمکعب است.
زیرساخت های ایجاد شده برای عرضه سی ان جی درکشور، بیانگرآن است که ظرفیت عرضه این سوخت پاک، بیش از دو برابرمیزان کنونی است، اما به دلایلی همچون زمینه های فرهنگی و اختلاف قیمت، اشتیاق به استفاده از آن چندان زیاد نیست.
از سال ۱۴۰۰ تاکنون، بیش از ۴۰۰ هزار دستگاه خودرو درکارگاه های مجاز، دوگانه سوز شده اند و قرار است در قالب برنامه ای زمان بندی شده، این رقم به 960 هزار دستگاه افزایش یابد.
روند تولید خودرو سی ان جی سوز، برنامه دیگری است که در بخش تولید کارخانه ای به آن توجه می شود و جمیع این موارد گامی درجهت توسعه صنعت سی ان جی است.
اهمیت سی ان جی
سی ان جی (گاز طبیعی فشرده) از متان تشکیل شده ونسبت به بنزین وگازوییل آلایندگی بسیار کمتری دارد. خودروهای سی ان جی سوز علاوه برکاهش انتشار دی اکسیدکربن و ذرات معلق، هزینه سوخت را به طورچشمگیری کاهش می دهند. مقایسه عملکرد این سوخت با بنزین نشان می دهد که سی ان جی افزون برمزایای زیست محیطی، از نظر اقتصادی نیز گزینه ای به صرفه تراز بنزین است و به عنوان سوختی ارزان تر، پاک تر می تواند جایگاهی ویژه در سبد انرژی کشور داشته باشد.
افزایش نگران کننده مصرف بنزین درسال های اخیر، ضرورت توجه به سوخت های پاک و اقتصادی همچون سی ان جی را بیش از پیش آشکار کرده است. زیرساخت های ایجاد شده دراین حوزه نشان می دهد درجایگاه های سوخت، توان عرضه روزانه دو برابرمیزان کنونی سی ان جی وجود دارد؛ ظرفیتی بالقوه که نقش بسزایی درتوسعه حمل ونقل سبز دارد.
سی ان جی با ترکیب ویژگی های اقتصادی، زیست محیطی و ایمنی، فرصت منحصربه فردی برای توسعه حمل ونقل شهری وبین شهری فراهم می سازد ومی تواند به عنوان ستون اصلی حمل ونقل سبز، مسیرحرکت به سوی آینده ای پایدار، کم هزینه و دوستدارمحیط زیست را هموار سازد؛ به گونه ای که با برنامه ریزی هوشمند، تحولی واقعی در حوزه حمل ونقل رقم خورد.
ویژگی ها و مزیت ها
ایران با داشتن منابع عظیم گازطبیعی، ظرفیت بالایی در استفاده از سی ان جی دارد. طی سال های اخیر شبکه جایگاه های عرضه سی ان جی در شهرها و جاده های کشورگسترش قابل توجهی داشته و درجهت دوگانه سوزسازی خودروها نیز تلاش های زیادی انجام شده است. در این میان دولت نیز با مشوق هایی همچون سیاست های قیمتی تلاش کرده است تا استفاده از این سوخت پاک را رونق بیشتری دهد.
سی ان جی یا گاز طبیعی فشرده، مزایای قابل توجهی برای حمل ونقل کشور دارد. این سوخت پاک، افزون برکاهش انتشاردی اکسیدکربن و ذرات معلق درمقایسه با بنزین و گازوییل، کیفیت هوا را نیز بهبود می بخشد.
استفاده از سی ان جی همچنین افزون برکاهش هزینه سوخت، وابستگی به بنزین و واردات آن را تاحد زیادی کاهش خواهد داد، ضمن این که صرفه جویی ارزی قابل توجهی نیز برای کشور ایجاد خواهد کرد.
خودروهای سی ان جی سوز عملکردی مطمئن و ایمنی بالایی دارند؛ این ویژگی نشان می دهند چگونه فناوری و برنامه ریزی هوشمند می تواند هم اقتصاد و هم محیط زیست را تقویت کند.
اختلاف قیمت سی ان جی با بنزین نیز ویژگی مهم دیگری است که نباید از آن غافل بود؛ عاملی مهم که می تواند به عنوان یک ابزار تشویقی به آن نگاه شود.
مزایا و ویژگی های این سوخت به قدری است که توسعه آن می تواند به عنوان اولویتی ملی، ضروری و اجتناب ناپذیردر نظر گرفته شود.
ضرورت تغییر درالگوی مصرف سوخت
رشد بی سابقه مصرف بنزین کشور در سال های اخیر به ویژه با رسیدن متوسط مصرف روزانه به بیش از ۱۳۷میلیون لیتر درمردادماه ۱۴۰۴، از فشار فزاینده منابع انرژی و ارزی کشور حکایت دارد. این میزان مصرف درمقایسه با مدت مشابه سال قبل حدود10میلیون لیتر افزایش نشان می دهد که زنگ خطری جدی برای آینده تأمین سوخت است؛ به طوری که تداوم این روند، نه تنها نیاز به واردات بنزین را افزایش می دهد، بلکه منابع ارزی کشور را با چالش های تازه مواجه خواهد کرد.
فعالیت بیش از 2600 جایگاه عرضه سی ان جی، فرصتی مناسب برای پاسخ گویی به ناوگان سی ان جی در کشوراست، اما میانگین مصرف روزانه 15 تا 18 میلیون مترمکعب سی ان جی، نشان دهنده آن است که از این ظرفیت بالقوه، استفاده کامل نمی شود.
زیرساخت های کنونی، قابلیت عرضه روزانه 35 تا 40 میلیون مترمکعب سی ان جی را دارد؛ در حالی که بخشی از این ظرفیت خالی مانده است که باید به کارگرفته شود.
به گفته محمد صادق عظیمی فر، مدیرعامل شرکت ملی پخش فراورده های نفتی ایران، بازگرداندن مصرف سی ان جی به سطح مطلوب، یکی ازاولویت های اساسی در سیاست های انرژی کشور است.
براین اساس، چندی قبل، قرارداد تولید ۲۵هزار خودروی دوگانه سوز(بنزین وسی ان جی) میان شرکت ملی پخش فراورده های نفتی ایران و گروه صنعتی ایران خودرو امضا شد که این مهم گامی درجهت مدیریت مصرف سوخت و بهبود بخشی محیط زیست به شمار می آید.
با عملیاتی شدن این قرارداد که گامی مهم در بازگرداندن سی ان جی به جایگاه شایسته است، ۲۰ هزار دستگاه وانت سواری و ۵ هزار دستگاه تاکسی، سی ان جی سوز خواهند شد.
برآوردها نشان می دهد درصورت تولید این تعدادخودرو گازسوز، سالانه بیش از ۱۵ میلیون لیتر در مصرف بنزین صرفه جویی خواهد شد.
با توجه به اختلاف قیمت بنزین و سی ان جی، این میزان صرفه جویی، معادل ۴۸ میلیون دلارهزینه ارزی ناشی از جلوگیری واردات بنزین خواهد بود.
تداوم چنین اقدام هایی، افزون برجلوگیری ازخروج مقادیر بی شمار ارز از کشوربه واسطه وارد نکردن بنزین، مسیری تازه درتوسعه صنعت سی ان جی و محقق ساختن اهداف سند تامین انرژی درافق 1420 گشوده خواهد شد.
آینده روشن
سی ان جی به عنوان سوختی پاک، فرصتی طلایی برای کاهش مصرف بنزین، بهبود کیفیت هوا و صرفه جویی ارزی در ایران است.
مواردی همچون قرارداد تولید ۲۵ هزار دستگاه خودروی دوگانه سوز، نه تنها یک پروژه صنعتی، بلکه بخشی از یک راهبرد ملی است؛ راهبردی برای کاهش مصرف بنزین، صرفه جویی ارزی، بهبود کیفیت هوا و توسعه پایدار انرژی است. ادامه این روند می تواند فرصتی برای دستیابی همزمان به اهداف اقتصادی، زیست محیطی وانرژی پایدار باشد و ظرفیتی تازه را برای صادرات بنزین ایجاد کند.
این تحول به معنای تضمین امنیت انرژی، کاهش هزینه ها و هدیه دادن هوایی پاک تر به نسل های آینده خواهد بود.