در خصوص، ارتقای کیفی فراورده های نفتی نیز بهره برداری از طرح های ارتقای کیفی نفت گاز پالایشگاه آبادان(با راه اندازی واحد هیدروکراکینگ) و ارتقای کیفی بنزین پالایشگاه شیراز (با بهره برداری از واحد ایزومراسیون نفتای سبک) به ترتیب به میزان 7/1 و 6/1میلیون لیتر در روز تولید فراورده های نفت گاز و بنزین یورو را به همراه داشته است. همچنین با مشارکت سازمان محیط زیست و استفاده از ظرفیت شرکت های دانش بنیان، کاهش میزان گوگرد نفت کوره در دست اقدام است.
انتقال و توزیع فراورده های نفتی
در حوزه انتقال و توزیع فراورده های نفتی با اتخاذ تمهیداتی همچون افزایش قابل توجه ظرفیت ناوگان فعال شبکه توزیع سوخت مایع کشور، اعمال کارمزد تشویقی به ناوگان حمل جاده ای و ریلی و همچنین بهره برداری از چند طرح، ظرفیت انتقال فراورده به مبادی مصرف، بخصوص نیروگاه ها افزایش قابل توجهی یافته است. در نتیجه این اقدام ها، میزان تحویل نفت گاز و نفت کوره به نیروگاه ها از ابتدای شهریور ۱۴۰۳ تا پایان تیر ۱۴۰۴ در مقایسه با دوره مشابه در سال پایانی دولت سیزدهم به طور میانگین به ترتیب ۱۰ و 6/8 میلیون لیتر در روز معادل ۴۳ و ۳۷ درصد افزایش یافته است.
تمهیداتی برای تامین سوخت نیروگاهی
با توجه به وضعیت ویژه موجودی مخازن سوخت مایع نیروگاه های کشور در ابتدای استقرار دولت چهاردهم، تأمین سبد سوخت مورد نیاز نیروگاه های کشور از همان ابتدا در اولویت اصلی وزارت نفت قرار گرفت. میانگین تحویل سوخت به نیروگاه ها شامل گاز، نفت گاز و نفت کوره در مدت استقرار دولت چهاردهم برابر با ۲۷۲ میلیون مترمکعب در روز (معادل گاز) بوده که نسبت به دوره مشابه در سال پایانی دولت سیزدهم، به میزان روزانه ۲۱ میلیون مترمکعب افزایش یافته است.
در زمینه تحویل گاز به نیروگاه ها، میانگین تحویل در مدت استقرار دولت چهاردهم برابر با ۲۰۶ میلیون مترمکعب در روز بوده که نسبت به دوره مشابه در سال پایانی دولت سیزدهم به میزان روزانه ۳ میلیون مترمکعب افزایش یافته است.
در حوزه تامین سوخت مایع نیروگاهی، وزارت نفت با تمرکز بر افزایش ظرفیت انتقال فراورده از پالایشگاه های جنوبی به مرکز و شمال کشور در پاییز ۱۴۰۳ اقدام به بهره برداری زودهنگام خط لوله انتقال فراورده ۲۶ اینچ بندرعباس– رفسنجان کرد که موجب افزایش ظرفیت انتقال فراورده به میزان ۱۳ میلیون لیتر در روز و کاهش تردد ۵۰۰ نفتکش شد.
همچنین با اقدام های صورت گرفته در مدت استقرار دولت چهاردهم ۶ نیروگاه جدید به خطوط انتقال فراورده متصل شده و برنامه ریزی لازم برای اتصال ۳ نیروگاه دیگر تا پایان سال جاری صورت گرفته است. افزون بر موارد ذکر شده، از طریق تمهیداتی همچون اعمال کارمزد تشویقی به ناوگان حمل جاده ای و ریلی، افزایش قابل توجه ظرفیت ناوگان فعال شبکه توزیع سوخت مایع کشور در ۴ ماه سرد سال ۱۴۰۳ (مجموعا ۳۷۰۰ ناوگان ریلی و نفتکش جاده پیما)، سرعت تحویل سوخت مایع به نیروگاه های کشور افزایش یافت.
در نتیجه این اقدام ها، میانگین تحویل نفت گاز به نیروگاه ها در مدت استقرار دولت چهاردهم برابر با 4/37 میلیون لیتر در روز بوده که نسبت به دوره مشابه در سال پایانی دولت سیزدهم به میزان ۱۰ میلیون لیتر در روز افزایش یافته است. همچنین در فصل سرد سال ۱۴۰۳ و در ماه های دی و بهمن، رکورد بالاترین میزان تحویل نفت گاز به نیروگاه ها به میزان ۵۴ میلیون لیتر در روز ثبت شد که حدود ۱۴ میلیون لیتر در روز بالاتر از مدت مشابه سال ۱۴۰۲ بوده است.
در خصوص تأمین نفت کوره مورد نیاز نیروگاه های کشور نیز متوسط تحویل نفت کوره به نیروگاه ها در مدت استقرار دولت چهاردهم، برابر با 6/28 میلیون لیتر در روز بوده که نسبت به دوره مشابه در سال پایانی دولت سیزدهم، به میزان روزانه 6/8میلیون لیتر افزایش یافته است.
تامین ذخایر استراتژیک
درباره ذخایر استراتژیک سوخت مایع کشور نیز با توجه به وضعیت نامناسب سطح ذخایر در ابتدای استقرار دولت چهاردهم، رخدادهای فصل سرد سال ۱۴۰۳ و همچنین شرایط خاصی که کشور در آن قرار داشت، افزایش سطح ذخایر سوخت مایع کشور به حداکثر میزان ممکن در اولویت قرار گرفت. در این خصوص، میزان موجودی مفید نفت گاز و نفت کوره نیروگاهی در تاریخ ۱۷ مرداد ۱۴۰۴ به ترتیب ۶۰ و ۱۷ درصد بالاتر از مدت مشابه سال گذشته است. همچنین میزان ذخیره بنزین و نفت گاز در مخازن شرکت ملی پخش فراورده های نفتی ایران در تاریخ ۱۷ مرداد ۱۴۰۴ به ترتیب ۵۱ و ۳۱ درصد بالاتر از مدت مشابه سال گذشته است.
با توجه به وجود ناترازی سوخت در کشور، مازاد تقاضا بر عرضه سوخت در کنار تولید حداکثری فراورده در داخل کشور، بخشی از کسری نیاز کشور از طریق واردات تأمین شده تا خللی در تأمین پایدار سوخت کشور ایجاد نشود.
در همین خصوص و در ۴ ماه نخست سال ۱۴۰۴حدود 1/12 میلیون لیتر در روز فراورده شامل 6/11 میلیون لیتر بنزین و 5/0 میلیون لیتر در روز نفت گاز وارد شده است. با توجه به آمار واردات فراورده در بازه مشابه سال ۱۴۰۳ که شامل ۹ میلیون لیتر در روز بنزین و 6/2 میلیون لیتر در روز نفت گاز است، از این رو عملکرد مجموع واردات فراورده در ۴ ماه نخست ۱۴۰۴ افزایش چندانی نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۳ نداشته است.
در نتیجه اجرای اقدام های مختلف در حوزه مدیریت مصرف سوخت نفت گاز، از ابتدای امسال میانگین مصرف نفت گاز بخش غیر نیروگاهی با اقدام های مدیریت مصرف و مقابله با قاچاق سوخت حدود ۵ میلیون لیتر در روز نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۳ کاهش یافته که به کاهش نیاز به واردات این فراورده در سال جاری منجر شده است.
در مجموع با توجه به مجموع اقدام هایی که در زمینه افزایش تولید و نیز مدیریت مصرف و مقابله با قاچاق صورت گرفته، تلاش بر این است که تا پایان سال ۱۴۰۴، مجموع واردات فراورده کشور نسبت به سال قبل افزایش پیدا نکند.
اجرای طرح های اولویت دار
همزمان با فعالیت دولت چهاردهم، تکمیل و رفع موانع برخی طرح های اولویت دار وزارت نفت که بلاتکلیف باقی مانده بودند، صورت گرفت و بهره برداری از این طرح ها آغاز شد. از جمله این طرح ها می توان به خط لوله انتقال فراورده بندرعباس - رفسنجان کارخانه نمک زدایی اهواز متمرکز واحد ایزومریزاسیون پالایشگاه شیراز واحد هیدروکراکر پالایشگاه آبادان، فاز نخست خط لوله انتقال نفت خام سبزآب - شازند اشاره کرد.
در زمینه تولید و توسعه ظرفیت پالایشگاهی کشور شرکت ملی پالایش و پخش فراورده های نفتی ایران از بدو استقرار دولت چهاردهم و با توجه به محدودیت های تامین مالی و همچنین اولویت های شبکه تامین و توزیع سوخت کشور، به پایش و اولویت بندی ۲۷ طرح توسعه پتروپالایشگاه دارای مجوز خوراک اقدام کرد که در نهایت ۷ طرح شامل آدیش جنوبی، مهر خلیج فارس، مکران، باختر پیشگامان سیراف، غدیر هرمزگان، جاوید انرژی پرتو و پارس بهین قشم با سرمایه گذاری باقی مانده ۳/۱ میلیارد یورو انتخاب شد. لازم به ذکر است با بهره برداری از این طرح ها، ظرفیت پالایشی کشور به میزان ۵۵۰ هزار بشکه در روز افزوده خواهد شد.
همچنین در رابطه با ارتقا و کیفی سازی محصولات پالایشگاه های موجود طرح های اولویت دار قابل بهره برداری تا پایان دولت چهاردهم در مجموع ۷ طرح با برآورد سرمایه گذاری باقی مانده حدود 2/4میلیارد یورو است که در ۵ پالایشگاه کشور در حال انجام است.
ایجاد سامانه جامع مدیریت هوشمند انرژی
یکی دیگر از اقدام های شرکت ملی پالایش و پخش فراورده های نفتی در دولت چهاردهم ایجاد سامانه جامع مدیریت هوشمند انرژی است . هدف این طرح، راه اندازی و بهره برداری از سامانه جامع مدیریت هوشمند انرژی برای پایش و نظارت بر جریان و فرایندهای نقاط استخراج، انتقال و ذخیره سازی، تولید و مصرف (داخلی و صادرات) بر اساس «قانون برنامه هفتم پیشرفت» است. به این منظور، وزارت نفت پس از بررسی تمامی نقاط مبادلاتی ۶۰ نقطه در شرکت ملی نفت، ۷۰ نقطه در شرکت ملی گاز و ۸۶ نقطه در شرکت ملی پالایش و پخش فراورده های نفتی را به عنوان نقاط سامانه های اندازه گیری تعیین کرده است.
در شرکت ملی نفت ایران از مجموع ۳۴ سیستم اندازه گیری برنامه ریزی شده، ۳ سیستم نصب شده و نیاز به راه اندازی دارد. همچنین ۸ سیستم از سوی شرکت مهندسی و توسعه نفت با پیشرفت فیزیکی ۲۷ درصد و سرمایه گذاری ۳۸ میلیون دلار در دست اجراست. علاوه بر این ۲ سیستم اندازه گیری که در تعهد شرکت های خصوصی است، در دست اجرا قرار دارد، ضمن اینکه برای ۲۱ سیستم اندازه گیری با سرمایه گذاری حدود ۲۰۰میلیون دلار، مصوبه هیات مدیره اخذ شده و به شرکت مهندسی و توسعه نفت واگذار شده است. در شرکت ملی گاز ایران از مجموع ۷۰ نقطه تعریف شده شامل ایستگاه های صادرات و واردات گاز، نقاط تحویل و تبادل گاز، گاز مایع و میعانات گازی و ۶۵ هزار نقطه از سوی شرکت های مختلف در حال پیگیری و اجراست .
در شرکت ملی پالایش و پخش فراورده های نفتی ایران، نصب و ارتقای سامانه های میترینگ در پالایشگاه ها، انبارهای نفت و اسکله ها در حال پیگیری و اجراست. در همین خصوص، تعداد ۵ طرح (شامل ۴ طرح در بندر صادراتی ماهشهر و یک طرح در پالایشگاه شازند) از سوی شرکت مهندسی و توسعه نفت با سرمایه گذاری ۱۰ میلیون دلار در دست اجراست. در شرکت خطوط لوله و مخابرات نیز در ۷ نقطه عملیات ارتقای تجهیزات اندازه گیری اجرا می شود. بقیه نقاط نیز در قالب ۴ پروژه (مجموعا ۱۸ بسته کاری)، در مراحل تعیین شرح کار طراحی مهندسی و اخذ مجوزهای مربوطه قرار دارند.
بهینه سازی و مدیریت مصرف فراورده
در حوزه بهینه سازی و مدیریت مصرف فراورده نیز از ابتدای استقرار دولت چهاردهم، رویکرد این وزارتخانه در مقابله با ناترازی فراورده های نفتی از رویکرد سنتی عرضه محور به مدیریت مصرف تغییر کرد. از این رو با وجود اهتمام این وزارتخانه به افزایش تولید، هم از طريق ظرفیت های موجود و هم از طریق توسعه ظرفیت های جدید، راه مهار شکاف عرضه و تقاضا را باید در مدیریت مصرف جست وجو کرد. بنابراین ۴ برنامه شامل سیاست های قیمتی، سیاست های غیرقیمتی، متنوع سازی سبد سوخت و نیز پیشگیری و مبارزه با عرضه خارج از شبکه و قاچاق در دستور کار وزارت نفت قرار گرفته است.