صنعت نفت ایران در میان 2500 دانشگاه جهان درخشید
گامی به سوی توسعه پایدار
لیلا مهداد| رتبه بندی تاثیر تایمز یا Times Higher Education Impact Ranking اتفاقی جهانی است که این بار شاهد حضور دانشگاه صنعت نفت ایران بوده؛ حضوری که نشان از تلاش های این دانشگاه در مسیر ارتقای نقش اجتماعی، زیست محیطی و فرهنگی در سطح ملی و بین المللی، بخصوص در حوزه های مرتبط با نفت دارد؛ اگرچه تازه ترین گزارش موسسه تایمز از رده 1500 +جهانی این دانشگاه در میان دانشگاه های اثرگذار در تحقق اهداف توسعه پایدار خبر می دهد. شاهین کُرد، معاون پژوهش و فناوری دانشگاه صنعت نفت از ریزه کاری های این رتبه بندی می گوید؛ رتبه بندی که از سوی موسسه (THE) Times Higher Education منتشر می شود.
درخشش در میان 130 کشور جهان
رتبه بندی تأثیر تایمز (Times Higher Education Impact Ranking)؛ معتبرترین نظام رتبه بندی جهانی در حوزه مشارکت دانشگاه ها در تحقق اهداف توسعه پایدار سازمان ملل متحد (SDGs) است که امسال شاهد حضور چشمگیر 2 هزار و 526 دانشگاه از 130 کشور جهان بود؛ البته در میان این افتخار جهانی، نام دانشگاه صنعت نفت ایران به عنوان یکی از 34 دانشگاه ایرانی حاضر در این رتبه بندی به چشم می خورد. این رتبه بندی سالانه برگزار می شود؛ رویدادی که براساس اهداف توسعه پایدار سازمان ملل متحد (SDGs) از سال 2019 دانشگاه ها را ارزیابی می کند. ارزیابی که با تمرکز بر رتبه بندی 17 هدف توسعه پایدار سازمان ملل متحد از جمله «آموزش باکیفیت»، «اقدامات اقلیمی»، «انرژی پاک و مقرون به صرفه» و «کاهش نابرابری ها»، عملکرد دانشگاه ها را در حل مسائل جهانی و ایفای مسئولیت اجتماعی می سنجد. به گفته معاون پژوهش و فناوری دانشگاه صنعت نفت هر سال یک نسخه جدید منتشر می شود؛ البته دانشگاه ها باید اطلاعات را چند ماه پیش از انتشار رتبه بندی ارسال کنند؛ معمولا تا پاییز سال قبل.
تعهد به مسئولیت های اجتماعی
دانشگاه صنعت نفت، نخستین تجربه کسب جایگاه جهانی در این نظام رتبه بندی را طی سال 2025 داشته و توانسته بر سکوی 28 تکیه کند؛ این دانشگاه در میان برترین های جهانی در حوزه تأثیر اجتماعی و زیست محیطی قرار دارد و حضور در این رتبه بندی، خود نشانگر تعهد این نهاد آموزشی به مسئولیت های اجتماعی و توسعه پایدار است. اگرچه معاون پژوهش و فناوری دانشگاه صنعت نفت هم بر این باور است که حضور دانشگاه صنعت نفت در این فهرست جهانی، نشان از آغاز مسیری مثبت در همسویی با شاخص های دانشگاه های نسل سوم دارد. او تاکید می کند که حضور دانشگاه صنعت نفت در رتبه بندی تأثیر تایمز 2025 حاصل سال ها تلاش همکاران و پژوهشگران این دانشگاه در مسیر تحقق اهداف توسعه پایدار است: «ما به عنوان دانشگاهی تخصصی در حوزه انرژی، مسئولیت سنگینی در قبال توسعه پایدار صنعت نفت و کاهش اثرات زیست محیطی آن احساس می کنیم.»
پژوهش، مدیریت، تعامل و آموزش
البته شاهین کُرد معتقد است که رتبه بندی تأثیر آموزش عالی تایمز، تنها نظامی است که دانشگاه ها را بر پایه اهداف توسعه پایدار سازمان ملل ارزیابی می کند؛ این نظام از شاخص هایی که بدقت طراحی شده اند، برای ارائه مقایسه های جامع و متوازن در 4 حوزه گسترده بهره برداری می کند؛ پژوهش، مدیریت، تعامل و آموزش؛ اگرچه در این نظام، رتبه بندی 17 هدف توسعه پایدار سازمان ملل اندازه گیری می شود، بنابراین دانشگاه ها می توانند داده های مربوط به هر تعداد از اهداف توسعه پایدار را ارائه کنند.
اهداف توسعه پایدار و 3 شاخص مهم
نکته قابل تامل اینکه هر هدف، دارای برخی معیارهاست که برای ارزیابی عملکرد دانشگاه در آن هدف استفاده می شود. هر دانشگاهی که داده های مربوط به 17 هدف و دست کم 3 هدف دیگر را ارائه دهد که در رتبه بندی کلی گنجانده می شود. به گفته کُرد، در هریک از اهداف توسعه پایدار سه نوع شاخص پیش بینی شده است؛ شاخص های ارزیابی پژوهش، شاخص های پیوسته و سیاست ها و اقدام ها با پشتوانه مدارک مستند. در بحث شاخص های ارزیابی پژوهش، باید به این مساله اشاره داشت که این شاخص ها از داده های ارائه شده از سوی انتشارات الزویر استخراج می شوند. درواقع برای هر هدف، یک پرسمان طراحی شده که دامنه شاخص را به مقاله های مرتبط با آن هدف محدود می کند؛ البته این بخش با انتشارات شناسایی شده از طریق هوش مصنوعی تکمیل می شود. درباره شاخص های پیوسته هم باید گفت که این شاخص ها، میزان مشارکت در تاثیر را که به طور پیوسته در یک محدوده تغییر می کند، به عنوان مثال، شمار دانش آموختگان در حوزه مهندسی را می سنجد. این شاخص ها معمولا بر اساس اندازه موسسه نرمال سازی می شوند. درباره سیاست ها و اقدام ها با پشتوانه مدارک مستند نیز می توان گفت که دانشگاه ها باید مدارکی برای حمایت از ادعاهای خود ارائه دهند (مانند برنامه های مشاوره). درواقع به این مدارک و عمومی بودن آنها امتیاز داده می شود و این شاخص ها معمولا بر اساس اندازه موسسه نرمال نمی شوند.
دانشگاه ها؛ نهادهای پیشرو در توسعه علمی و تربیت نیروی انسانی
به باور معاون پژوهش و فناوری دانشگاه صنعت نفت، در دنیای امروز که چالش های زیست محیطی، اجتماعی و اقتصادی بیش از پیش خود را نشان می دهند، دانشگاه ها به عنوان نهادهای پیشرو در توسعه علمی و تربیت نیروی انسانی، نقشی حیاتی در پیشبرد اهداف توسعه پایدار سازمان ملل متحد ایفا می کنند. به اعتقاد کُرد، توجه دانشگاه به این رتبه بندی، زمینه ساز تدوین راهبرد های موثرتر برای بهبود عملکرد در زمینه هایی مانند پژوهش های مرتبط با پایداری، مدیریت منابع، تعامل با جامعه و آموزش نسل های آینده با مفاهیم پایداری است.
کمک به جامعه برای نیل به اهداف جهانی توسعه پایدار
کُرد می گوید:«با شناسایی حوزه هایی که به توسعه نیاز دارند، دانشگاه می تواند برنامه های عملیاتی هدفمندی را برای ارتقای نقش خود در دستیابی به آینده ای پایدارتر تدوین و اجرا کند؛ زیرا این چرخه بازخورد و بهبود مستمر، نه تنها به نفع خود دانشگاه است؛ بلکه به جامعه نیز با هدف دستیابی به اهداف جهانی توسعه پایدار کمک خواهد کرد؛ اگرچه به گفته معاون پژوهش و فناوری دانشگاه صنعت نفت، این دانشگاه با به روزرسانی برنامه راهبردی و با بازنگری و تدوین آیین نامه ها، شیوه نامه ها و دستورعمل های جدید، به بهبود کیفیت مسائل آموزشی، ارتقای سطح پژوهش، فناوری و ارتباط با صنعت و تنوع در برنامه های فرهنگی _ اجتماعی اقدام کرده تا در سال های آتی، جایگاه بین المللی دانشگاه بیش از پیش ارتقا یابد.
عملکرد دانشگاه صنعت نفت در شاخص های توسعه پایدار
بررسی جزئیات رتبه بندی نشان می دهد که دانشگاه صنعت نفت ایران، در چند شاخص توسعه پایدار، عملکرد قابل توجهی داشته است.
در شاخص7
انرژی مقرون به صرفه و پاک: این دانشگاه در رده 601-800 جهانی قرار گرفته که نشانه تلاش آن در حوزه انرژی های پاک و پایدار است.
در شاخص 2؛
بدون گرسنگی: قرارگیری در رده 301- 400 جهانی،بیانگر توجه دانشگاه به امنیت غذایی و کشاورزی پایدار است.
در شاخص 9
صنعت، نوآوری و زیرساخت: این حوزه که به طور مستقیم با مأموریت اصلی دانشگاه مرتبط است، در رده 601- 800 جهانی قرار دارد.
پروژه های تحقیقاتی سبز: توسعه فناوری های کاهش آلایندگی در صنعت نفت و گاز
آموزش پایدار: گنجاندن مفاهیم توسعه پایدار در برنامه های درسی رشته های مهندسی نفت
همکاری های بین المللی: مشارکت در پروژه های تحقیقاتی مشترک با دانشگاه های پیشرو در حوزه انرژی های پاک