کودکان در محاصره فناوری
مشعل: در دهه های اخیر با پیشرفت بدون توقف تکنولوژی، تحولی عظیم در جوامع مختلف ایجاد شد، به طوری که این روزها نفوذ فزاینده فناوری در زندگی روزمره، تحولاتی چشمگیر را در سبک زندگی انسان ها رقم زده است. با توجه به اینکه امروزه، تکنولوژی حرف اول را می زند، علاوه بر بزرگسالان، کودکان هم در محاصره فناوری های نوین قرار گرفته و حتی از خردسالی با نحوه استفاده از تکنولوژی و فناوری های دیجیتال آشنا می شوند، از این رو کودکان امروزی جزو کاربران پروپاقرص و همیشگی استفاده از تکنولوژی به شمار می روند. آنها به کمک تکنولوژی، چیزهای زیادی یاد می گیرند و استفاده از فناوری های نوین سهم بالایی در زندگی آنها دارد و موبایل، تبلت، تلویزیون، اسباب بازی های دیجیتال و انواع سرگرمی های مرتبط با تکنولوژی، کودکان را به خود جذب کرده است. تکنولوژی به صورت کلی به استفاده از دانش و ابزارهای تخصصی برای حل مسائل، ارتقای فرایندها و ایجاد نوآوری هایی در محصولات یا خدمات اشاره دارد. از این رو استفاده از تکنولوژی سهم بسزایی در زندگی امروزی دارد که البته باید گفت هیچ چیزی در دنیا وجود ندارد که فقط فایده داشته باشد. تمام چیزهایی که فایده دارند، می توانند مضر هم باشند. بنابراین تکنولوژی علاوه بر فواید زیادی که در رشد کودکان دارد، اثرات منفی هم بر رشد آنها می گذارد که نباید از آن غافل شد.
تاثیر تکنولوژی بر رشد کودکان
امروزه کودکان در مراحل اولیه زندگی خود با استفاده از فناوری های نوین می توانند مهارت های ذهنی و شناختی جدیدی بیاموزند و آنها را در خود رشد دهند، به همین دلیل می توان گفت که یکی از اثرات مثبت استفاده از تکنولوژی، رشد و تکامل کودکان است که به برخی از آنها اشاره کرده ایم
آموزش و یادگیری: تکنولوژی، ابزاری است که امکاناتی را برای یادگیری بیشتر وکسب مهارت های جدید در اختیار کودکان قرار می دهد؛ از نرم افزارها و بازی های آموزشی گرفته تا منابع آموزشی آنلاین
ارتباطات: با پیشرفت تکنولوژی و خلق فضاهایی چون پیام رسان ها، شبکه های اجتماعی، ویدئوکنفرانس ها و ایمیل ها، کودکان می توانند براحتی با دوستان و خانواده خود ارتباط برقرار کنند و سطح ارتباطاتشان را گسترش دهند.
خلاقیت و تفریح: بازی های ویدئویی و برنامه های کاربردی خلاقانه از آن دست ابزارهایی است که کودکان می توانند با استفاده از آن به اکتشاف، تفریح و خلاقیت بپردازند.
توانایی پردازش اطلاعات: یکی دیگر از نقش های تکنولوژی در زندگی امروزی کودکان، توانمندی در پردازش و تفسیر اطلاعات و تقویت مهارت های کوتاه مدت و بلند مدت آنهاست؛ از مطالعه روی دستگاه های الکترونیکی گرفته تا استفاده از نرم افزارهای تعاملی.
مزایای استفاده از تکنولوژی
استفاده از تکنولوژی می تواند مزایای فراوانی برای کودکان داشته باشد که برخی از آنها عبارت است از:
تقویت مهارت های آموزشی: استفاده کودکان از برنامه ها و بازی های آموزشی می تواند آنها را در یادگیری مفاهیم مختلفی چون حساب و ریاضی، زبان های خارجی، علوم و هنر تقویت کند.
تسهیل در یادگیری تعاملی: تکنولوژی، امکاناتی مانند صفحات لمسی و وسایل کنترل با حرکت را فراهم می کند که کودکان می توانند به طور تعاملی با آنها کار کنند. این موارد باعث تقویت تجربه یادگیری کودکان می شود.
توسعه مهارت های فناوری اطلاعات: بازی های ویدئویی و نرم افزارهای آموزشی، کودکان را با مفاهیم ابتدایی فناوری اطلاعات و مهارت های مورد نیاز برای استفاده از دستگاه های الکترونیکی آشنا می کند.
ترغیب به خلاقیت و انعطاف پذیری: برنامه ها و بازی های خلاقانه موجود در دنیای دیجیتال، می تواند کودکان را به خلاقیت و تفکر خودآگاه ترغیب و انعطاف پذیری آنها را تقویت کند.
دسترسی به منابع آموزشی: با استفاده از تکنولوژی، کودکان می توانند به منابع آموزشی مختلف از جمله کتاب های الکترونیکی، ویدئوهای آموزشی و برنامه های تعلیمی آنلاین دسترسی پیدا کنند.
تقویت مهارت های ارتباطی: استفاده از تکنولوژی برای ارتباط با دیگران، نقش بالایی در تقویت مهارت های ارتباط دیداری و غیر دیداری کودکان دارد.
با تمام توضیحاتی که درباره نقش مثبت تکنولوژی بر رشد و توسعه فکری کودکان داده شد، خانواده ها باید متوجه تاثیرات منفی فناوری های نوین در پی استفاده نامناسب یا بیش از حد بر روح و روان و حتی جسم کودکان خود نیز باشند و علاج واقعه، قبل از وقوع کنند.
معایب استفاده از تکنولوژی
تکنولوژی روی دیگری نیز دارد و می تواند آثاری منفی بر کودکان که بخشی از کاربران آن محسوب می شوند بر جای بگذارد، از جمله این معایب می توان به موارد زیر اشاره کرد:
کاهش فعالیت های فیزیکی: استفاده طولانی مدت از دستگاه های تکنولوژی، می تواند به کاهش فعالیت های فیزیکی و بازی های سنتی کودکان منجر شود؛ فعالیت هایی که برای رشد و سلامت جسمی آن ها حیاتی است.
تحریک مغزی: مطالعات نشان داده است که استفاده بیش از حد از تکنولوژی، می تواند به افزایش تحریک مغزی و کاهش توانایی تمرکز و توجه کودکان منجر شود.
وابستگی و گریز از دنیای واقعی: یکی دیگر از نتایج استفاده بیش از حد کودکان از دنیای دیجیتال، ایجاد وابستگی و بی علاقه شدن آنها به کسب تجربه زندگی در واقعیت های اجتماعی و فعالیت های خارج از دنیای مجازی است.
تأثیرات روانی: برخی محتواهای موجود در دنیای دیجیتال، ممکن است روی روان و رفتار کودکان تأثیرگذار باشد و آسیب هایی چون افزایش استرس، اضطراب و اختلال خواب در آنها را بر جا بگذارد.
کاهش توانایی ارتباطی: استفاده از تکنولوژی می تواند باعث کاهش توانایی کودکان در برقراری ارتباط با دیگران شود و مهارت های ارتباطی را در آنها کاهش دهد.
اختلالات اجتماعی: یکی دیگر از تاثیرات منفی استفاده بیش از حد از تکنولوژی، ایجاد اختلالات اجتماعی مانند از دست دادن مهارت های اجتماعی و حضور در جوامع واقعی است.
محدودیت های زمانی: صرف زمان زیاد در استفاده از تکنولوژی، ممکن است باعث از دست رفتن زمان برای اختصاص به فعالیت های دیگر همچون مطالعه، بازی های سنتی و فعالیت های خلاقانه شود.
به طور کلی باید گفت، استفاده بجا و به اندازه از تکنولوژی برای کودکان در عصری که فناوری، حتی لحظه ای در پیشرفت و توسعه درنگ نمی کند، موضوعی حیاتی به شمار می آید؛ البته نظارت والدین و مربیان بر نوع و میزان استفاده کودکان امری ضروری است که باید به آن توجه خاص و ویژه شود تا هم کودکان بتوانند به بهترین شکل با تکنولوژی های نوین آشنا شده و از آن بهره بگیرند و هم خانواده ها، با کنترل و نظارت، مشکلات احتمالی استفاده از ابزارهای هوشمند را به حداقل برسانند.