بعد از دو روز دریا خرابی، بارندگی و توده هوای ناغافل، کاپیتان پرواز گزارش می دهد که می توانیم به همراه کارکنانی که آماده رفتن به سکو هستند، عازم این ماموریت شویم. این شرایط دریاخرابی و معطلی برای تردد رفت و برگشت به سکوها، برای من یک بار است، اما روایت تلخ و بخشی از سختی کار کارکنان این صنعت در فصل زمستان است. کارکنانی که از چند روز قبل خانه و خانواده را ترک کرده اند، اما هنوز به مقصد نرسیده اند. همین وضعیت در سکو هم برقرار است و کارکنانی منتظر رسیدن بالگرد برای رفتن به خانه هستند. در چنین شرایطی هیچ راه جایگزینی وجود ندارد؛ حتی برای «یزدان نوروزی» از کارکنان پیمانکاری اهل لردگان و شاغل در سکوی SPD19A که خبر فوت برادرش رسیده است و چاره ای جز این انتظار تلخ ندارد.
پس از رسیدن به سکو، آموزش های اولیه ایمنی را می گذرانیم و خیلی زود راهی بازدید از سکو می شوم. مجموعه سکوهای فاز یک، عظیم تر از سایر سکوها به نظر می آیند و چند سکوی فرعی اطرافشان قرار دارد. گاز تولیدی در دو سکوی سر چاهی (well head platform) با نام های اختصاری SPD-1 و SPD-2 هر کدام دارای 6 چاه به سکوی بهره برداری (SPP-1) هدایت و پس از جداسازی آب همراه گاز با عملیات فرایندی (TEG)، گاز و میعانات گازی به صورت دو فازی به وسیله خط لوله 32 اینچی به پالایشگاه فاز یک منتقل می شود.
وجه تمایز آن در میان سکوها جرثقیلی است که بر آن سوار است. این سکو زمستان امسال (1403) روزانه 28.2 میلیون مترمکعب گاز طبیعی تولید کرده و این نتیجه حاصل تلاش نزدیک به 300 نفری است که روی این سکو شبانه روز در تلاش بوده و برخلاف بسیاری از ما در چند ماه گذشته خواب آرامی نداشتند تا مشکلی به اسم ناترازی گاز که آوازه آن به هر کوی و برزن رسیده را به حداقل برسانند.
عمر بهره برداری از این سکو به دهه 80 برمی گردد؛ عمری بیش از دو دهه که همتراز با عمر کاری برخی کارکنان همین سکو است. سکوی گازی فاز یک پارس جنوبی (SPQ1) تنها سکوی مسکونی میدان گازی مشترک پارس جنوبی است و عملیات تولید و بهره برداری سکوی اقماری فاز یک (SPD2) و سکوی فازهای دو تا 10 پارس جنوبی، به صورت کنترل از راه دور، از روی آن انجام می شود. می توان گفت که این سکو، یکی از بزرگ ترین سکوی های اقامتی در خلیج فارس است که جامعه بزرگی از کارکنان را در خود جای داده و بین ساکنان خود به «هتل دریا» معروف است.
کار اینجا 365 روز سال 24 ساعت شبانه روز فعال و در هر برهه، شرایط خاصی حاکم است. تعطیلی در آن تعطیل و مرخصی (بیشتر ایام) ممنوع است. اگرچه کارکنان سکوها روزهای سخت، پراسترس و شب بیداری های زیادی را در زمستان 1403 برای تامین گاز کشور پشت سر گذاشته اند، اما حالا در آستانه نوروز و آمدن بهار هم نمی توانند دلخوش باشند. با پایان اسفندماه، اسم «نوروز» برایشان مفهوم اورهال (تعمیرات اساسی) تداعی می شود و بیشترشان به دنبال این هستند که در این ایام در کدام سکوی اصلی یا فرعی حضور دارند.
در این سکو به طور متوسط 130 نفر در هر شیفت کاری شامل کارکنان تعمیراتی، بهره برداری، ایمنی، خدماتی، حراست، پشتیبانی، پزشک و... حضور دارند. سراغ نفراتی را می گیرم که در زمستان کار پرفشار تعمیرات سکو به سکو را در دستور کار داشته اند. بخش تعمیرات تمامی فعالیت های تعمیراتی ناحیه یک دریا (فازهای 2 تا 10 پارس جنوبی) را به عهده دارند. این گروه هنوز در حال آماده باش زمستانی و از مرخصی محروم هستند. در سالنی مستطیل شکل در طبقات اولیه سکو به دیدارشان می روم. پشت به ادوات و تجهیزات کار و رو به مانیتورهای کاری مشغول کارند. وحید حیدری که 8 سال از عمر 43 ساله خود را در دریا گذرانده است، می گوید: فعالیت بخش تعمیرات به قدری تخصصی است که برای هر فرایندی یک نفر متخصص مشغول فعالیت و سیستم به آن وابسته است.
این گفته حیدری از این نظر مهم است که تمامی این فعالیت ها را پیش از تحریم، تنها کارشناسان خارجی انجام می دادند، اما بعد از تحویل سکوها و رفتن آنها، نفرات ایرانی هر کدام مطابق با تخصص خود بخشی از این تحریم ها را شکسته اند. به گفته حیدری، در حال حاضر عملا کاری نیست که وابسته و منوط به کارشناس خارجی باشد. از جمله خلاقیت هایی که زمستان امسال به کمک ناترازی آمد و تولید گاز را تضمین و پایدار کرد، مربوط به سکوی 19 دلتاست. هیچ نفری روی آن مستقر نیست و از راه دور کنترل می شود. این سکو قبلا در فواصل مختلف به دلیل نقص در طراحی اولیه با مشکلاتی برای تولید مواجه و نیازمند بررسی و اعزام کارشناسان همراه بوده، اما از زمستان جاری (1403) ، با طراحی مجدد «لاجیک» آن از سوی کارشناسان داخلی، مشکلاتش رفع و پس از آن حتی یک بار هم توقف تولید نداشته است».
حیدری می گوید: «نمونه دیگر فعالیت ها برای پایداری و نگهداشت تولید گاز زمستان را می توان در سکوی 19 چارلی سراغ گرفت که به دلیل تحریم امکان خرید مشابه 2 «ولو» بسیار بزرگ آن وجود نداشت تا اینکه کارکنان نفت و گاز پارس موفق به طراحی پنل هیدرولیک آن شده و دوباره آن را راه اندازی کردند».
از این موارد خلاقانه در ساخت داخلی تجهیزات در این سکوها زیاد می توان سراغ گرفت. مثل نصب سامانه جدید SOE که هر خطایی در سیستم را در لحظه ثبت و امکان آنالیز و چرایی آن برای سامانه قابل دسترس است. حیدری تصویر واضح تری از حساسیت بخش تعمیرات در یک سکوی گازی ترسیم می کند و می گوید: «اینجا کارخانه تولیدی معمولی نیست که همه بخش های آن در دسترس باشند، یک سکوی گازی است که دست به هیچ سیستمی نمی توانیم بزنیم چون همه بخش های آن در حال تولید بدون وقفه (لایو) است و ما همیشه به دلیل مشکلات مرسوم تعمیراتی و... در معرض تصمیم گیری های سخت هستیم و همین مساله فشار کاری و استرس زیادی را به ما وارد می کند».
وقتی توضیحات حیدری تمام می شود، برای اینکه حال و هوای نوروز را به جمع شان بیاورم از او درباره لحظه تحویل سال روی سکو سوال می کنم و او می گوید: «اول عید ما به این فکر می کنیم که برای اورهال هر کدام قرار است روی کدام سکو باشیم».
آرزو می کنم سال دیگر روی سکو نباشم
در میان خوش و بش و شوخی و جدی در کنار کارکنان بخش تعمیرات سکو، درباره یکی از کارکنان بخش تعمیرات می گویند که قرار است بعد از نزدیک به 20 سال، لحظه تحویل سال امسال کنار خانواده خود باشد. سراغش را می گیرم؛ میز او در انتهای سالن است. روی لوله زردرنگ بالای سرش که کنار لباس های کار قرمز رنگ شان قرار دارد، برگه ای چسبانده که روی آن نوشته است: «دروغ، غرور و توهم ممنوع». دهقان می گوید: این شعار امسال ما بوده است و با گفتن این حرف او همگی بلند می خندند. بعد می گوید: « شعار سال جدید را هنوز آماده و اعلام نکرده ایم».
دهقان سرپرست ابزار دقیق سکو در بخش پیمانکاری است. وقتی صحبت از ناترازی گاز می شود، می گوید: «ناترازی در کشور بود؛ اما ما اینجا رکورد زدیم. خروجی فعالیت ها و اقدام ها این بوده که توقف تولید ناخواسته نداشته ایم. «فول لود» تولید داشتیم. عملکرد خوب سیستم مربوط به نگهداشت آن است و در فصل سرما شاهد عملکرد مناسبی بودیم؛ همین که حالا و در اوج سرمای کشور من اینجا با خیال راحت نشسته ام و نیازی نیست به این سکو و آن سکو اعزام شوم ودر تماس برای تأمین قطعه باشم، به این معناست که برنامه ریزی هایمان نتیجه داده است.
اسم نوروز و لحظه تحویل سال را که به میان می آورم، جملات دهقان انگار مثل یک پتک ضربه می زند: «اینجا فضای نوروز بسیار سنگین است؛ برخی با وجود سن زیاد گریه می کنند. طرف دلش می خواهد کنار خانواده اش باشد، یک لحظه که فرزندش جلوی چشمش بیاید گریه اش می گیرد. اینجا در نوروز، علاوه بر دوری و دلتنگی، همه استرس کاررا دارند و آن شادی معمول که فکر کنید با آن حس و حال به استقبال عید و نوروز می رویم، اینجا وجود ندارد. سعی می کنیم ظاهر قضیه را حفظ کنیم تا تاثیر منفی روی روحیه دیگران نگذاریم، اما واقعیت این است که همه ما دلتنگ هستیم و دوست داریم کنار خانواده هایمان باشیم. بعضی از کارکنان حتی پای سفره هفت سینی که پهن می کنیم هم نمی آیند و تنها در اتاقشان می مانند. به همین خاطر تعبیر من برای لحظه تحویل سال نو روی سکو «لحظه سخت» است. البته جو بین خودمان صمیمانه است و به دلیل اینکه مدت ها در کنار هم زندگی می کنیم، از نظر عاطفی نزدیک هستیم.
نوروز این شکلی است
یک به یک کلمات دهقان برایم سنگین تر شنیده می شود و انگار روی دور کند می گذرد و حتی انگار چهره اش از مقابلم محو می شود، مخصوصا وقتی از او درباره آرزوی خودش می پرسم و او خیلی کوتاه می گوید: «آرزو دارم آخرین سالی باشد که روی سکو هستم. می خواهم کنار خانواده ام باشم».