نگاهی به خسارت هایی که منافقین در جنگ ایران و عراق داشتند
سودای نفت
سوده ابراهیم زاده جنگی که عراق در 31 شهریور 1359 علیه ایران آغاز کرد، جنگ میان دو کشور صاحب ذخایر عمده نفتی و گازی جهان بود.اگرچه این جنگ، جنگی صرفاً نفتی نبود، اما دستیابی به ذخایر نفتی و گازی، از انگیزه های مهم عراق برای حمله و اشغال جنوب ایران بود.
اگرچه روز 31 شهریور 1359 به عنوان تاریخ رسمی حمله عراق به ایران و آغاز جنگ تحمیلی ثبت شده است، اما تحرکات عراق و عملیات مسلحانه و نامنظم این دولت علیه ایران از سالیان قبل آغاز شده و حزب بعث عراق از دهه 1340 دشمنی خود با ایران را علنی کرده بود. این حزب که سودای رهبري منطقه خليج فارس را در سر داشت، با شعار «یک ملت عرب با یک مأموریت جاودانه»، دفاع از ملت عرب را تبلیغ می کرد.این حزب اعتقاد داشت، مرزهای میان کشورهای عربی باید برداشته شود و بار دیگر ملت واحدی را تشکیل دهند و ایران مزاحم عملی شدن این برنامه بود.
آنچه خرابکاران به دنبالش بودند
اوایل دهه 1350، نیروهای عراق چند یورش مسلحانه در مرزهای غربی ایران ترتیب دادند. با این حال، موازنه نسبی قوای دو کشور، مانع از اقدام جدی عراق علیه ایران می شد تا اینکه به زعم عراق، وقوع انقلاب اسلامي فرصتی تاريخي در اختیار این کشور قرار داد.
از همان نخستین ماه های پیروزی انقلاب اسلامی، تحرکات حزب بعث و هوادارانش در ایران شدت گرفت.عراق انواع سلاح ها را در مناطق غرب و جنوب غربی ایران در اختیار نیروهای همسو قرار داد.حزب بعث و سازمان استخبارات عراق آموزش و تجهیز خرابکاران را بر عهده داشتند.خرابکاران که عمدتاً بمب گذار بودند، در عماره و خانقین آموزش می دیدند. شعبه حزب بعث در بصره نیز در یکی از پادگان ها آموزش سياسي ـ نظامي جوانان داوطلب آغاز کرد. مقر اصلی تمام این شعبه ها در بغداد مستقر بود.این افراد پس از آموزش و تجهیز، از طریق دره بجیله که در ارتفاعات جبال حمرین قرار داشت، وارد خاک ایران می شدند.به عنوان مثال، مسئول پاسداران قصرشیرین در دی ماه 1358 اعلام کرد که شش هزار نفر در عراق برای ایجاد آشوب در ایران تعلیم می بینند.
گروه های خرابکار با پشتیبانی کامل عراق، از فروردین 1358 تا آغاز رسمی جنگ در 31 شهریور 1359، بيش از 110 عمليات موفق و ناموفق خرابکارانه و بمب گذاری در خاک ایران انجام و سلسله انفجارهایی را در کوچه و بازار، خطوط لوله و تأسيسات نفت و گاز و راه آهن ترتیب دادند و بارها به نقاط مرزی و پاسگاه های ایران حمله کردند.
خسارت های ابتدایی جنگ که کمتر دیده شد
با این حال، نوک پیکان بیشتر این حملات تأسیسات صنعت نفت ایران بود و عمده این خرابکاری های در تأسیسات صنعت نفت انجام می شد و هدف اصلي، توقف توليد و صادرات نفت ايران بود.در سال 1358، عمده درآمد ایران از صادرات نفت تأمین می شد. قیمت نفت که پس از پیروزی انقلاب شکوهمند 1357 ایران افزایش یافته بود، همچنان روند افزایشی داشت. عراق سودای دستیابی به این ثروت عظیم را نیز در سر داشت.
چهارشنبه سیاه در خرمشهر نقطه عطفی در عملیات مسلحانه و خرابکارانه نیروهای وابسته به عراق بود.9 خرداد 1358، طی یک جنگ خیابانی میان اعضای جبهه خلق عرب مسلمان و نیروهای مردمی و دولتی، حدود پنجاه نفر کشته و تعداد بیشتری زخمی شدند.
24 خرداد نیز اولين و بزرگ ترين عمليات انفجاري نیروهای نفوذی در آبادان صورت گرفت.آنها دو بمب در پالايشگاه آبادان و منطقه مسکوني بريم منفجر کردند.این انفجار خسارت زيادي در بخش پالايش به بار آورد و به شهادت و جراحت تعدادي از هم وطنان منجر شد.10 و 11 مهر، مخازن نفتي اهواز با خمپاره، موشک و آرپي جي 7 به آتش کشيده شد.انفجار 18 آبان در دارخوين (جاده اهواز ـ آبادان) و سبزآب (واقع در جاده اهواز ـ انديمشک) نفت رساني به پالايشگاه را قطع کرد.نیروهای عراقی تلاش زیادی کردند که کنترل منابع نفتی و استخراج نفت در ایلام را به دست گیرند، اما موفق نشدند.
به تدریج، تعداد انفجارها و عملیات های خرابکاری افزایش یافت.18 دي، شرکت ايران ـ گاز در آبادان به آتش کشيده شد.شش شهيد و 18 مجروح حاصل این انفجار بود.روزهاي شانزدهم، هفدهم و نوزدهم اسفند نيز انفجارهاي زنجيره اي در جاده کوت عبدالله اهواز، شوش و خطوط لوله در خوزستان، انتقال نفت و گاز را براي چند روز مختل ساخت.
16 فروردين 1359، صدام حسين آشکارا در قاب تلويزيوني ملي عراق به ملت ايران توهين و سوگند ياد کرد از ايرانيان انتقام خواهد گرفت.در این سخنرانی، او خرمشهر، آبادان و اهواز را بخشي از خاک عراق دانست و استراتژي آينده خود را ترسيم کرد.هم زمان، تلاش عراق برای خرابکاری در تأسیسات نفتی ایران شدت بیشتری گرفت.
17 فروردين، لوله هاي نفت و گاز در 43 کيلومتري آبادان منفجر شد که انتقال نفت خام از آغاجاري و آبادان را متوقف کرد.18 فروردين ساعت يک و پنجاه دقيقه صبح، 70 نفر از نيروهاي عراقي با آرپي جي 7 و خمپاره به تأسيسات نفتي نفت شهر حمله کردند و اين منطقه نفتي را به آتش کشيدند.همچنين، خرابکاران با حمله به خطوط لوله نفت و گاز آغاجاري به آبادان، بخش هايي از تأسيسات نفتي و تلمبه خانه را منفجر کردند.درنتيجه این خرابکاری، انتقال نفت از اميديه به پالايشگاه تا 25 فروردين قطع شد.از سوی دیگر، با درگیر شدن ارتش و نیروی هوایی ایران در کودتای نافرجام نوژه (تیر 1359) و تحرکات ضدانقلاب در کردستان، تحرکات هوایی عراق در مرزهای غرب و جنوب غرب شدت گرفت و بیش از گذشته حریم هوایی ایران را نقض و به شهرهای مرزی ایران حمله کرد.هشت مرداد، تأسيسات نفتي نفت شهر توسط ارتش عراق بمباران شد.دو روز بعد، خرابکاران تأسيسات نفتي دهلران را هدف قرار دادند و موجب تعطيلي آنجا شدند.از 16 تا 25 شهريور به صورت متناوب و طي عملياتي زنجيره اي، لوله هاي گازرساني پالايشگاه آبادان، خط لوله نفت آغاجاري و تأسيسات نفتي شوش منفجر شدند.اين موارد تنها بخشی از سير فعالیت های خرابکارانه نيروهاي نفوذي عراق بود که درنهایت، به تهاجم همه جانبه ارتش عراق به مرزهای هوایی و زمینی ایران در 31 شهریور 1359 انجامید.جنگی که آغاز شد تا هشت سال بعد ادامه یافت.
در طول این جنگ تحمیلی که هشت سال طول کشید، آسیب شدیدی به تأسیسات نفتی ایران وارد شد و پالایشگاه ها، مراکز بهره برداری، صادرات و انتقال نفت هدف موشک های عراق قرار گرفت و عوارض ناشی از آن تا سال ها پس از جنگ باقی ماند.
منابع:
روزنامه اطلاعات
روزنامه کیهان
اسناد مربوط به جنگ تحمیلی (مرکز اسناد ملی، مرکز اسناد انقلاب اسلامی)
جلد دوم تاریخ صنعت نفت ایران، مسعود فروزنده