در این برهه از زمان، ناترازی تولید و مصرف بنزین شرایطی را رقم زده که هرگونه سهل انگاری و بی توجهی نسبت به اعمال سیاست گذاری های جامع قطعا عواقب ناگواری را به بار خواهد نشاند. شرکت ملی پخش فراورده های نفتی ایران طرحی مبنی بر افزایش کنترل کارت سوخت جایگاهداران اجرایی کرد تا از این طریق بتواند نظارت بهتری بر مدیریت مصرف بنزین و همین طور پیشگیری عرضه خارج از شبکه سوخت داشته باشد. خوشبختانه این طرح نتایج مثبتی به همراه داشت و در یک بازه زمانی کوتاه، درصد بالایی از هموطنان توانستند برای سوخت گیری از کارت سوخت شخصی خود استفاده کنند.
تاکید بر بهینه سازی
پيگيری اجرای معیارهای مصرف بهينه تنها مختص وزارت نفت نبوده و دیگر ارگان ها و سازمان ها نیز در این امر دخیل هستند. موضوعی که چندی پیش وزیر نفت بر آن تاکید کرده و رفع موضوع ناترازی انرژی و مدیریت مصرف آن در کشور را منوط به چندبعدی بودن آن دانسته و بر نقش همه دستگاه های اجرایی کشور در این زمینه تاکید دارد. به همین خاطر تشکیل سازمان بهینه سازی و مدیریت راهبردی انرژی، صندوق بهینه سازی مصرف انرژی و توسعه بازار بهینه سازی مصرف انرژی را ضروری دانسته و عنوان می کند که تشکیل این سه وجهی می تواند سبب ایجاد خیز بزرگ کشور به سمت بهینه سازی مصرف انرژی باشد. همچنین سیاست های غیرقیمتی مصرف سوخت و ایجاد تنوع در سبد سوخت کشور با همکاری و هماهنگی سایر دستگاه های ذی ربط در دستور کار قرار خواهد گرفت تا در یک زمان بندی مناسب، بخشی از ناترازی سوخت در کشور جبران شود.
به یقین مولفه بهینه سازی مصرف انرژی یکی از اهرم های اساسی در مدیریت تولید و مصرف بنزین است و به همین دلیل اجرای درست و اصولی آن باید در راس و اولویت امور باشد. جدای از مباحث مربوط به قیمت و از طرف دیگر موضوع قاچاق سوخت که بر روند فزاینده میزان مصرف فراورده بنزین تاثیر داشته، اما از نقش افزایش بی رویه مصرف بنزین و به تبع آن پیشی گرفتن از تولید نباید غافل ماند. چراکه این مولفه ها نشات گرفته از عملکرد نادرست در مسیر اصلاح الگوی مصرف و اجرای طرح های بهینه سازی است که هم اکنون بنزین این فراورده مهم و راهبردی را با چالش های عدیده ای روبه رو کرده است.
اگرچه طرح هایی که برای بهینه سازی مصرف انرژی ارائه شده، به واقع در صورت اجرا می توانند افزون بر مزیت های اقتصادی و اشتغالزایی، صرفه جویی در مصرف انرژی را هم رقم بزنند، اما باید پذیرفت که تدوین قوانین، دستورعمل ها و برنامه ریزی صحیح برای بهینه سازی مصرف انرژی، مادامی که با قابلیت اجرا همراه نباشد، نمی تواند یک مزیت تلقی شود.
وزارت نفت تلاش کرده است سازوکارهایی را برای تغییر در مصرف عملیاتی کند؛ به نحوی که در چرخه حمل ونقل سوخت بر شبکه خطوط، تمرکز شده تا جابه جایی جاده ای کاهش یابد و از طرفی هم تبعات زیست محیطی آن به حداقل ممکن برسد.البته نباید از این نکته غافل ماند که همه راهکارهای موجود در بهینه سازی مصرف انرژی در صورت جدیت در اجرا و پیگیری مستمر، می تواند نتیجه بخش باشد و میزان مصرف سوخت را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.
نوسازی ناوگان خودرویی
خودروهای فرسوده و سهم بالای آن در میزان مصرف بنزین نیز یکی از موضوع های مهم و موثر در کنترل مصرف سوخت است که باید مورد توجه و تاکید باشد. نبود توجه همه جانبه به مسائل مربوط به حوزه بهینه سازی و میزان مصرف فزاینده بنزین ناوگان حمل ونقل داخلی نسبت به استاندارد جهانی را شاید بتوان با ساخت پتروپالایشگاه و افزایش تولید در مقطع زمانی کوتاهی پاسخ داد اما در بلندمدت راهکار منطقی و مدبرانه ای نخواهد بود و در این زمینه خودروسازان باید نسبت به تغییر روند تولید اقدام های عاجلی را مدنظر قرار دهند.
از طرفی توسعه صنعت سی ان جی و تنوع بخشی به سبد سوخت کشور نیز می تواند در زمینه کنترل مصرف سوخت راهگشا باشد. رویکرد بسیاری از کشورها حرکت در مسیر بهره مندی از سوخت های پاک و ارزان است تا از این رهگذر بتوانند میزان مصرف بنزین و گازوئیل را کاهش دهند.
در این زمینه شورای عالی انرژی کشور در سند «تامین انرژی بخش حمل ونقل کشور تا افق 1420» به تمرکز سیاست های دولت بر توسعه سی ان جی تاکید کرده است که در صورت اعمال حمایت های ویژه از صنعت سی ان جی، میزان مصرف این سوخت پاک در خودروها به 19.40 میلیارد مترمکعب در افق 1420 خواهد رسید، با وجود این بر اساس اظهارات فعالان صنعت سی ان جی کشور، میانگین مصرف روزانه این فراورده، رقمی بالغ بر 22 میلیون مترمکعب است که ظرفیت موجود برای عرضه این سوخت پاک،40 میلیون مترمکعب در روز تخمین زده شده که با توجه به شرایط حال حاضر ناترازی در سوخت بنزین و گازوئیل، توسعه این صنعت، ضرورتی اجتناب ناپذیر است.
بی شک همه راهکارهای عنوان شده مادامی می توانند اثربخشی لازم را به همراه داشته باشند که ضمانت اجرایی برای آن وجود داشته باشد. مسلما شیب تند مصرف بنزین یک اتفاق غیرقابل پیش بینی نیست و مسئولان در قالب ارائه دورنمای انرژی کشوردرباره کمبود آن هشدار می دهند. به نظر می رسد، وقت آن فرارسیده است که توجه جدی به اقدام های بهینه سازی، توسعه حمل ونقل عمومی (به ویژه ریلی) و فعال سازی بازار بهینه سازی انرژی در دستورکار باشد. امید می رود موضوع منفی شدن تراز تولید و مصرف بنزین بتواند جرقه اولیه این موضوع را در سیاست گذاری کشور به وجود آورد.