گزارشی از روند فعالیت شرکت های پالایشی در مسیر تبدیل به پتروپالایش
توسعه زنجیره ارزش
مشعل بسیاری از صاحبان صنایع پالایشی دنیا با تغییر رویکرد مصرف فراورده های نفتی از سوخت به مواد شیمیایی، طرح های خود را از احداث پالایشگاه به پتروپالایشگاه تغییر داده اند. کارشناسان بر این اعتقاد هستند که حاشیه سود یک پالایشگاه در حالت مطلوب، بین شش تا هفت دلار به ازای هر بشکه است که این سود در پتروپالایشگاه ها از 12 تا 14 دلار افزایش می یابد، ضمن آنکه با احداث پتروپالایشگاه ها می توان طیف وسیعی از محصولات پالایشی و پتروشیمیایی تولید کرد. دسترسی به خوراک و البته بازارهای رو به گسترش مواد شیمیایی در آسیا موجب شده است بیشتر طرح های پتروپالایشی دنیا، در این قاره تعریف شوند که کشورمان ایران نیز از این موضوع مستثنا نبوده و طی سال های اخیر شاهد روی آوردن پالایشگاه های کشور به پتروپالایشی شدن هستیم. اهمیت این موضوع به قدری است که در دولت چهاردهم نیز بر بحث «توسعه زنجیره ارزش از طریق ایجاد ظرفیت جدید پتروپالایشی»، تاکید شده و این موضوع در بخشی از حکم وزیر نفت به مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فراورده های نفتی هم مورد اشاره قرار گرفته است. در گزارش پیش رو گام ها و برنامه های پالایشگاه های کشور در این مسیر را می خوانید.
همکاری شرکت های پالایشی با پتروشیمی های کشور باعث تبدیل نفت خام به محصولات شیمیایی با ارزش افزوده بالا می شود که از این طریق درآمد خود را افزایش داده و وابستگی به صادرات نفت خام را کاهش می دهند. این فرایند نه تنها تحریم های بین المللی را خنثی می کند؛ بلکه اشتغالزایی و رونق صنایع مرتبط را نیز به همراه دارد.
احداث واحدهای جدید پتروپالایشگاهی با رویکرد تولید و صادرات سوخت و محصولات پتروشیمی علاوه بر تولید سوخت، تولید محصولات شیمیایی نظیر آروماتیک ها و الفین ها نیز بخش قابل توجهی از مواد خروجی پتروپالایشگاه ها را در بر خواهد گرفت.
افزایش ضریب پیچیدگی در پالایشگاه های کشور
برای توسعه صنعت پتروپالایشگاهی و پالایشگاهی در کشور، می توان سه رویکرد اصلی در نظر گرفت که شامل احداث واحدهای جدید پالایشگاهی با رویکرد تولید و صادرات سوخت، احداث واحدهای جدید پتروپالایشگاهی با رویکرد تولید و صادرات سوخت و محصولات پتروشیمی و ارتقا و افزایش پیچیدگی پالایشگاه های موجود در کشور با رویکرد تولید مواد با ارزش افزوده بیشتر می شود.
با احداث واحدهای جدید پالایشگاهی با رویکرد تولید و صادرات سوخت، می توان مقابل تحریم های مرتبط با فروش نفت و میعانات گازی ایستادگی و آن را خنثی کرد. در مبحث احداث واحدهای جدید پتروپالایشگاهی با رویکرد تولید و صادرات سوخت و محصولات پتروشیمی نیز انتظار می رود که علاوه بر تولید سوخت، تولید محصولات شیمیایی نظیر آروماتیک ها و الفین ها نیز بخش قابل توجهی از مواد خروجی پتروپالایشگاه ها را در برگیرد. در خصوص مقوله ارتقا و افزایش پیچیدگی پالایشگاه های موجود در کشور با رویکرد تولید مواد با ارزش افزوده بیشتر هم شاهد کاهش درصد گوگرد موجود در محصولات پالایشگاه ها خواهیم بود تا از این طریق، بهره وری اقتصادی پالایشگاه بهبود یابد و نفت کوره تولیدی آنها در فرایندهای دیگری، به مواد شیمیایی و باارزش تر تبدیل شود. پالایشگاه های کشور طی سال های اخیر تلاش بر ارتقای محصولات خود داشته اند و دراین مسیر نیز موفق بوده اند.
تکیه بر دانش مهندسان داخلی
حرکت به سمت پتروپالایشی شدن پالایشگاه ها، افزون برسودآوری و ایجاد اشتغال، صنایع دیگری همچون ماشین آلات دوار، مخازن، فولاد، مواد شیمیایی، شرکت های طراحی مهندسی، نهادهای مالی و... را نیز درگیر خواهد کرد. پالایشگاه تبریز، یکی از پتروپالایشگاه های کشور است که توانسته با تکیه بر توان و دانش مهندسان داخلی و شرکت های دانش بنیان در سال 1392 و با خرید سهام 50 درصدی شرکت پتروشیمی تبریز، در این مسیر گام بردارد. این پالایشگاه، جزء شرکت هایی است که با مراکز دانشگاهی تفاهمنامه دارد که برخی از آنها به قرارداد منجر شده و برخی نیز ساخته و در پالایشگاه استفاده می شود.
دستیابی به ضریب پیچیدگی 12 درصدی
همچنین پالایشگاه اصفهان نیز توانسته با خرید 51 درصد سهام پتروشیمی اصفهان و 17 درصد سهام شرکت نفت سپاهان در مسیر پتروپالایشی گام بردارد و در افق برنامه ای که برای این شرکت در نظر گرفته شده، تا سال ۱۴۰۵ شش شرکت زیرمجموعه هلدینگ پتروپالایش به صورت کامل راه اندازی شده و سودهی خواهند داشت، از این رو برآورد می شود که سود مجموعه هلدینگ پتروپالایش اصفهان در سال ۱۴۰۵ به سه میلیارد دلار برسد.
شرکت پتروپالایش سهروردی صفاهان با پیش بینی درآمد شش میلیون دلاری در روز و رویکرد پیشبرد اهداف هلدینگ پتروپالایش اصفهان بر محور توقف خام فروشی، تولید فراورده های باارزش افزوده بالا و صادرات محصولات در اصفهان را به عهده دارد. پالایشگاه اصفهان با راه اندازی واحدهای پتروپالایشی این مجموعه تا سال ۱۴۰6، ضریب پیچیدگی خود را از ۵. ۲ به 6. 12درصد خواهد رساند.
تولید مواد مورد نیاز صنعت آلومینیوم سازی
پالایشگاه بندرعباس، یکی دیگر از شرکت های پالایشی است که توانسته در مسیر پتروپالایشی شدن گام بردارد. این شرکت، طرح «ارتقای کیفیت محصولات سنگین و کاهش تولید نفت کوره با محوریت تولید کک اسفنجی» را با تغییر الگو و طراحی فرایندهای جدید پالایشی برای تولید ۳۰۰ هزار تن در سال کک اسفنجی مورد نیاز صنایع آلومینیوم سازی کشور در دستور کار دارد. با اجرای این طرح، علاوه بر تولید کک اسفنجی و روغن های پایه گروه ۲ و ۳ و بی نیاز شدن کشور از واردات این محصولات، تنوع در سبد محصولات این شرکت از جمله تولید فراورده های مورد نیاز صنایع پتروشیمی مانند پروپیلن و تبدیل پالایشگاه نفت بندرعباس به پتروپالایشگاه را شاهد خواهیم بود.
تشکیل کارگروه پتروپالایش
پالایشگاه لاوان نیز با طراحی پتروپالایش 150 هزار بشکه ای، گام های موثری در این زمینه برداشته است. هدف از ساخت پتروپالایشگاه لاوان، تکمیل زنجیره های ارزش، توقف خام فروشی، ایجاد اشتغال، توسعه پایدار، جلوگیری از خروج ارز، استفاده حداکثری از توانمندی ها و ظرفیت های داخلی و کسب بازارهای هدف در اقتصاد بین المللی است. اکنون کارگروه پتروپالایش از مدیران با سابقه پالایشگاه تشکیل شده و راه های تامین مالی آن را دنبال می کنند.
خرید سهام پتروشیمی اراک
در ادامه پترپالایشی شدن پالایشگاه های کشور، پالایشگاه تهران نیز اقدام به خرید سهام پتروشیمی اراک کرده و محصولات این شرکت پتروشیمی در زنجیره تولید پالایشگاه تهران قرار خواهد گرفت. پتروشیمی اراک در سواحل جنوبی کشور در حال تأسیس زنجیره پایین دست است که با تأمین خوراک، تأمین مالی و افتتاح پروژه های RHU و RFCC محصولاتی تازه تولید خواهد کرد و در تکمیل زنجیره ارزش و جلوگیری از خام فروشی مؤثر خواهد بود، به همین منظور از فروردین امسال با تشکیل کارگروه های تأمین خوراک و تبادل با پتروشیمی اراک، مقدمات این همکاری فراهم شده است.
تولید سوخت هواپیما
پالایشگاه امام خمینی (ره) شازند از سال های گذشته به سمت پتروپالایشی شدن حرکت کرده و توانسته علاوه بر تولید بنزین و گازوئیل، محصولات پایین دستی نیز تولید کند که مصداق آن، تولید سوخت هواپیما و توزیع آن در کشور است. همچنین پالایشگاه آبادان نیز توانسته با تامین و تولید خوراک گازی و میعانات پتروشیمی و با برنامه ریزی های صورت گرفته، در مسیر پترو پالایشگاهی شدن گام بردارد.
احداث پتروپالایش 300 هزار بشکه ای
چهار مرحله برای عملیات اجرایی ساخت تا بهره برداری پتروپالایشگاه ۳۰۰ هزار بشکه ای شهید سلیمانی پیش بینی شده است. مرحله اول احداث یوتیلیتی، مرحله های دوم و سوم احداث واحدهای فرایندی و مرحله نهایی نیز احداث واحد پتروشیمی است. 70 درصد از محصولات این واحد، سوخت و ۳۰ درصد آن محصولات شیمیایی است.
پتروپالایشگاه مروارید مکران
سرمایه گذاری مالی ساخت طرح پتروپالایشگاه مروارید مکران، بیش از هشت میلیارد دلار پیش بینی شده است. این طرح دارای ضریب پیچیدگی در حدود13.5 و یکی از ابرپروژه های جهانی خواهد بود. ساخت آن در دو مرحله و در بازه زمانی ۶۰ ماه برنامه ریزی و هم اکنون مجوز اصلی اخذ و مجوز محیط زیستی آن هم تأیید شده است. این طرح که پیش بینی می شود تا ابتدای سال ۱۴۰۵ به بهره برداری کامل برسد، در بندر جاسک و در کرانه دریای عمان احداث خواهد شد. خوراک پتروپالایشگاه مروارید مکران، نفت خام سنگین و فوق سنگین است و حدود ۷۰ درصد محصولات تولیدی آن فراورده های سوختی مانند بنزین، گازوئیل و گازمایع و بقیه آن، محصولات شیمیایی خواهد بود. مزیت پتروپالایشگاه ها بر کسی پوشیده نیست و همگان بر لزوم راه اندازی این واحد های صنعتی در کشور اذعان دارند؛ چرا که تولیدات پتروپالایشگاهی می تواند نقش ما را در بازار های بین المللی تقویت کند و برای کشور سودآوری داشته باشد. همچنین با راه اندازی پتروپالایشگاه ها می توان به کشور در تبدیل شدن به هاب انرژی منطقه کمک کرد.
کارشناسان معتقدند که دولت چهاردهم برنامه مدونی برای توسعه پتروپالایشگاه ها در دستور کار دارد. بر این اساس، رابطه خود را با پتروپالایشگاه ها مشخص کند و وزارت نفت نیز در حمایت از توسعه ظرفیت پتروپالایشگاهی با محوریت بخش غیردولتی و خصوصی اقتصاد برنامه ای جامع و مدون اجرایی کند؛ ضمن اینکه دولت با ایفای نقش تسهیل گری می تواند، نظارت و هدایت امور را به عهده بگیرد و زمینه را برای فعالیت بخش خصوصی در حوزه پتروپالایشگاه ها فراهم کند.